Կարուսել

Ոչ վե՛րջ կա, ոչ ըսկի՛զբ այս երգում

Հայալեզու ակտիվ բլոգներ

Վերջին ժամանակներս հայկական բլոգոլորտն ահագին ակտիվացել է թե՛ գրառումներով, թե՛ քննարկումներով։ Այստեղ կտեղադրեմ և պարբերաբար կթարմացնեմ հայերեն ակտիվ բլոգների հասցեները: Եթե գիտեք ակտիվ բլոգներ, որոնք այստեղ հիշատակված չեն, կարող եք մեկնաբանություն թողնել կամ այլ միջոցով ինձ տեղեկացնել, ու ես կթարմացնեմ ցուցակը։

Դեղձան

Պարանոյիկ բլոգ

Մարիօլենդ

Արևիկ Բադալյանի բլոգը

Մատեան ծլնգութեան․ լաչառ հեռախոսի ծլնգոցներ

Անուկապատում․ մի նապի օրագիր

Ուրիշ բաներ․ my alternative blog

Chaotic insomniac. Ա՜խ, թե նորից գտնեմ ճամփան դեպի էնտե՜ղ, դեպի տու՜ն

iparika

Մի օր․ մի օրվա կամ մի կյանքի պատմություն

Ոմն թափառական

Կարուսել․ ոչ վե՛րջ կա, ոչ ըսկի՛զբ այս երգում

Advertisements
18 Comments »

Թե ինչու չեմ սիրում Վենետիկը

Անկեղծ չեմ հասկանում, թե մարդիկ Վենետիկի ինչն են այդքան սիրում ու ինչու է այդքան մեծ թվով տուրիստների գրավում։ Մտածում էի՝ երկրորդ այցելությանս ժամանակ գուցե ուրիշ տպավորություն կստանամ, գուցե կտարվեմ այդքան ռոմանտիկ թվացող ջրանցքներով, կամրջակներով ու նավակներով։ Բայց առաջին օրվանից հետո տպավորություններս շատ քիչ են տարբերվում նախորդ անգամվանից։

dsc_2606

Վենետիկը ոնց որ դեկորացիա լինի. ոչինչ այնտեղ իրական չէ։ Ճաշի համար նորմալ ռեստորան ճարելը, որ քսանմեկերորդ դարում պիտի որ տրիվիալ մի բան լինի, ահագին բարդ էր. ամեն քայլափոխին տուրիստական թակարդներ, որոնցում սնվելուց հետո չգիտես՝ կենդանի կմնա՞ս, թե՞ չէ, իսկ համի մասին էլ չեմ էլ խոսում։ Ու ամեն քայլափոխին տուրիստների անվերջանալի հոսք է։

Երբ ավտոբուսից դուրս եկա ու խրվեցի մարդկանց հեղեղի մեջ, մտածեցի՝ մի քիչ առաջանամ, տուրիստական հատվածներից դուրս գամ։ Բայց փոխարենը մարդկանց բազմությունն է՛լ ավելի էր խտանում։ Իսկ նորմալ ռեստորան գտնելուց ու ճաշելուց հետո փորձեցի շարժվել դեպի Լիդո կղզի, որտեղ մեր կոնֆերանսն էր տեղի ունենալու։ Դրա համար պետք էր ավտոբուս֊նավ նստել։ Դրա համար պետք էր կենտրոն հասնել։ Բայց մինչ հասնելս հեռախոսիս լիցքը նստեց, ու մնացի Վենետիկի կենտրոնում էդպես առանց իմ տեղի մասին հստակ տեղեկության։ Կանխատեսելով նման ընթացքը՝ օդանավակայանից թղթե քարտեզ էի վերցրել։ Բացեցի քարտեզը ու չկարողացա գտնել՝ որտեղ եմ։ Փորձեցի սլաքներին հետևելով Ռիալտոյի կամուրջ հասնել։ Քայլում էի ու քայլում, մի նեղլիկ փողոցից մյուսը, մի հրապարակից մյուսը, մի կամրջից մյուսը։ Քայլում էի ու նորից հայտնվում նույն կետում, այնքան, մինչև շունչս սկսեց կտրվել, սկսեցի տագնապել։ Մարդկանց բազմության մեջ անընդհատ թվում էր, թե ինչ֊որ մեկը ծանոթ է, կպտտվի, ու ինձ հարազատ դեմք կլինի։ Ու դա անընդհատ Don’t Look Now ֆիլմն էր հիշեցնում, ինչից է՛լ ավելի էի վատանում։

Անցորդներից ճանապարհ հարցնելու իմաստ չկար. բոլորը տուրիստ էին, բոլորը հոսքերով շարժվում էին ու չգիտեին՝ ուր են գնում։ Ի վերջո, երբ հերթական անգամ նորից նույն տեղում հայտնվեցի, սլաքին հակառակ շարժվեցի ու շուտով հայտնվեցի Ռիալտոյի կամրջին։ Լիդո հասնելն իսկական թեթևացում էր։ Լիդոյում Յոենսուի ուսանողներիս հանդիպեցի։

Հյուրանոցում Սիլվիան էր։ Գնացինք միասին տեկիլա խմելու։ Խոսեցինք ակադեմիայից, խոսեցինք մեր անհանգստություններից։ Դժգոհեցինք, տխրեցինք, ուրախացանք։ Ու մտքիս մեջ անընդհատ չորս տարի առաջվա կոնֆերանսի վերջին գիշերն էր, երբ նավի վրա վեր ընկած աստղերին էինք նայում։ Չորս տարի առաջ մտքներովս կանցնե՞ր, որ Սիլվիան Կոպենհագեն կգա, իսկ հետո գործազուրկ կլինի։ Մտքներովս կանցնե՞ր, որ չորս տարի անց Օրհուսում կաշխատեմ, որ Մորթենը կլինի։ Էնքա՜ն հեռու ու էնքա՜ն միամիտ են թվում այդ ժամանակները։

Չէ՛, Վենետիկը չսիրեցի որպես քաղաք, բայց սիրում եմ որպես իմ ակադեմիական ընտանիքի հավաքատեղի։

2 Comments »

Գրքերի ֆետիշացում

Հունիսին Օրհուսում գրական փառատոնի գլխավոր հյուրերից մեկը՝ պորտուգալացի֊անգոլացի գրող Խոսե Էդուարդո Ագուալուսան, խոսեց գիրք կարդալու մասին։ Գրողը կյանքի մի մասն Անգոլայում է անցկացրել, ու պատմում էր, թե ինչպես գիրք կարդալու մշակույթը կտրուկ փոխվեց կապիտալիստական հեղափոխությունից հետո։ Ասում է՝ երբ իր առաջին գիրքը լույս տեսավ, ինքը հայտնի գրող չէր, Անգոլայում էլ սոցիալիստական կարգեր էին, բայց գիրքը մի ամսում 50 000 օրինակով վաճառվեց. էժան էր ու բոլորին հասանելի։ Իսկ հիմա Անգոլայի բնակչության մեծ մասի համար գրքերն անհասանելի են, հետևաբար իր ընթերցողն ընդհանրապես Աֆրիկայից դուրս է։ Ասում է՝ ինքն ու իր պես բազմաթիվ այլ գրողներ կարծես ամբողջ աշխարհի համար Աֆրիկայի դեսպան լինեն, Աֆրիկայի համար չեն գրում, որովհետև էնտեղ մարդիկ չեն կարդում։ Չեն կարդում, որովհետև փող չունեն, որ գիրք առնեն։

Image result for books

Բայց Ագուալուսան կարդալը շատ էր կարևորում։ Ասում է՝ իր ընկերներից շատերը լրագրողներ են ու հաճախ զանազան աֆրիկյան պետությունների բռնապետներից հարցազրույց են վերցնում։ Ընկերներին խնդրում է, որ հարցնեն, թե այս կամ այն բռնապետն ինչ գրքեր է կարդում։ Պարզվում է՝ բռնապետները գեղարվեստական գրականություն ընդհանրապես չեն կարդում։ Ագուալուսան եզրակացնում է, որ դա կարող է պատճառներից մեկը լինել, որ նրանք բռնապետ են, որովհետև գեղարվեստական գրականություն կարդացող մարդը բավական լավ զարգացած էմպաթիա ունի։  Իսկ այս պահին Ագուալուսան զբաղված է Անգոլայում հանրային գրադարաններ կազմակերպելով, որ գրքերը բոլորին հասանելի լինեն, որ բոլորը կարողանան կարդալ։

Հարցազրույցից հետո վաճառվում էր Ագուալուսայի «Մոռացության ընդհանուր տեսություն» վեպի դանիերեն թարգմանությունը։ Որպես փառատոնի մաս, գիրքը զեղչով էր վաճառվում ու արժեր 300 դանիական կրոն (մոտ 23 000 դրամ, զրոները ճիշտ եմ տեղադրել)։

Այդ գնից սարսափած՝ սկսեցի գրախանութներ գնալ ու ուսումնասիրել, թե ինչ արժեն դանիերեն գրքերը. մինչ այդ պահն ինքս դանիերեն գրքեր միայն նվեր էի ստանում ու գնում էի միայն անգլերեն կամ ֆրանսերեն գրքեր, որոնք թեև ավելի թանկ էին, քան այլ եվրոպական երկրներում, բայց նաև համեմատական էին Դանիայում կյանքի թանկությանը (անգլերեններն արժեն 100 – 120 կրոն, ֆրանսերենները՝ մի քիչ ավելի էժան)։ Իսկ 300 կրոնը չափից դուրս թանկ էր։

Պարզեցի, որ, այո՛, դանիերեն գրքերն անգլերեններից մի քանի անգամ ավելի թանկ են։ Դա վերաբերում էր նույնիսկ Կարեն Բլիքսենի պես դասականների գրքերին, որոնք վաղուց հանրային սեփականություն են։ Փորձեցի հարցուփորձ անել, թե ինչու է այդպես։ Ինձ պատասխանեցին, որ դանիերենը փոքր լեզու է, ու որպեսզի հեղինակներն ու թարգմանիչները (բայց ամենից շատ հրատարակչությունները) եկամուտ ունենալ, ստիպված են գրքերը թանկ վաճառել։

Իհարկե, Դանիան լրիվ անվճար բաժանորդագրությամբ հանրային գրադարաններ ունի, որտեղից կարելի է ձեռք բերել այդ թանկարժեք գրքերը, բայց ամեն գրքի համար հաճախ հերթեր են լինում, ու պատահում է, որ պիտի մի քանի ամիս սպասես, մինչև հերթդ հասնի։ Հետևաբար, հաճախ ընտրության առաջ ես կանգնում. ամիսներ շարունակ սպասել, չկարդալ գիրքը կամ գնել չափից դուրս թանկ տարբերակը։

Բայց թանկ վաճառելով կանգնում ենք մի այլ խնդրի առաջ. ովքե՞ր են գնում այդ գրքերը։ Հարցի պատասխանը կարելի է ստանալ գրական փառատոններ գնալով։ Բարձրագույն կրթություն ստացած, սպիտակ գինի խմող, դասական երաժշտություն լսող ու «բարձր գրականությունից» զրուցող միջին խավն է։ Այս խավը նաև ծաղրում ու քննադատում է չկարդացողներին՝ առանց հաշվի առնելու, որ գրքերը ավելի ստորին խավերին ուղղակի հասանելի չեն։

Սպիտակ գինի խմողների խավին անդրադառնում է նաև իռլանդացի երիտասարդ գրող Սալլի Ռունին իր «Նորմալ մարդիկ» վեպում. «Գրականությունը ֆետիշացվում է կրթություն ստացած մարդկանց կեղծ հուզական ճամփորդությունների տանելու ունակության համար, որպեսզի հետո վերևից նայեն կրթություն չստացած մարդկանց, որոնց հուզական ճամփորդությունների մասին սիրում են կարդալ»։

Գրականության ֆետիշացումը Սալլի Ռունին քննադատում է նաև իր հարցազրույցներից մեկում. «Գրքերը դարձել են կարգավիճակի խորհրդանիշ, ապրանք։ Կարդալու մեջ լիքը սնոբիզմ կա։ Իմ ընկերն այնքան էլ շատ չի կարդում։ Չգիտեմ՝ ինչու պետք է դա քեզ անհանգստացնի, եթե դու ողջամիտ մարդ ես։ Իհարկե, ավելի կարևոր է, որ մեկը բարի ու պարկեշտ լինի։ Ինտելեկտի շատ նեղ մի տեսակի ֆետիշացում կա, որը սահմանվում է բարձրագույն կրթությամբ ու բազմաթիվ գրքեր ունենալով։ Կարծում եմ՝ այդ բոլորն անիմաստ է։ Ուրիշներին նվստացնելու մի ձև է»։

Եվ իրոք. միջին խավի ցանկացած տուն մտնելիս կտեսնես բազմաթիվ գրքերով լի գրադարակներ։ Սովորաբար այդ տան բնակիչները գրքերից ոչ մեկը չեն կարդացել, իսկ երբեմն նույնիսկ ձևացնում են, թե կարդացել են։ Հիշում եմ՝ մի անգամ ընկերներիցս մեկի տուն էի գնացել, որը Սիլվիա Փլաթի ողջ գրական ժառանգությունը հատորներով ուներ։ Ասում էր, որ ինքն է գնել։ Ասում էր, որ չի կարդալու, բայց դրանք կարևոր գրքեր են, որ պետք է տանը ունենալ։ Հետո նաև ասում էր, որ ինքն ընդհանրապես գիրք չի կարդում, բայց կարդում է վիքիպեդիայում այս կամ այն գրքի համառոտ ամփոփումը, որ հանկարծ ոչ ոք չիմանա, որ այս կամ այն գիրքը չի կարդացել։

Ու նրա նման էսպես շատերը կան։ Եկամուտի մի կլորիկ մաս ծախսում են գրքերի վրա, վերցնում են գինու գավաթը, նստում իրենց տաքուկ տներում կամ ներկայանում զանազան գրական միջոցառումների, խոսում «բարձր գրականությունից» ու իրենց աղքատ, կրթություն չստացած խավից բարձր դասում։ Այդ շրջանակներում ընդունված է կոնկրետ գրքեր սիրել, կոնկրետ գրքեր՝ չսիրել։ Ու որևէ տարբերվող կարծիք ունեցողներին (օրինակ՝ «Էդպես էլ «Ուլիսեսը» չսիրեցի»), անպայման  վերևից են նայում. «Նա գրականությունից բան չի հասկանում»։ Եվ եթե հանկարծ այս կիրթ խավում գտնվեն մարդիկ, որոնք չեն սիրում կարդալ, անպայման պիտի ձևացնեն, որ կարդում են, որովհետև հակառակ դեպքում կստորադասվեն մյուսներից, կկորցնեն իրենց կարգավիճակը։

Գրքերի նկատմամբ նման ֆետիշացում կա նաև Հայաստանում։ «Անտարես» հրատարակչության պաստառներից մեկի վրա, օրինակ, գրված էր «Միայն ուղտը չի սիրում գիրք կարդալ»։ Փաստորեն, հասարակության մի հսկայական զանգված, որը չի կարդում, միանգամից վիրավորական պիտակ է ստանում։

Իհարկե, ինչպես Ագուալուսան է նշում, կարդալը կարևոր է ու մեծացնում է մարդու էմպաթիան։ Բայց գրականությունը սեփական առավելությունն ընդգծելու միջոց դարձնելու փոխարեն պետք է այն հասանելի դարձնել բոլորին։ Իսկ հասանելի դարձնելու միջոցներից մեկը դրանք էժանացնելն է, դրանք կարգավիճակի խորհրդանիշ չդարձնելն է ու չպարտադրելը, որ մարդիկ կարդան։

Ի վերջո, գիրք կարդալը բազմաթիվ հետաքրքրություններից մեկն է, որ մարդ կարող է ունենալ կամ չունենալ, ինչպես կինո նայելը, ֆուտբոլը, համակարգչային խաղերը և այլն, կարող է անել շատ կամ քիչ, կարող է գրքեր գնել, օնլայն կարդալ կամ գրադարանից վերցնել դրանք՝ նայած հարմարության։ Դարձնելով այն հարստության (դրամական և մտավոր) խորհրդանիշ՝ այն սահմանափակվում է կոնկրետ խավով, դառնում այդ խավի սեփականությունը, դուրս մղում բոլոր նրանց, ովքեր այդ խավից չեն։ Բայց նույն Սալլի Ռունիի ծնողները ու նրանց պես շատերը թեև բարձրագույն կրթություն չեն ստացել, սիրում են կարդալ ու սիրում են ոչ թե որովհետև իրենց սոցիալական կարգավիճակը պարտադրում է դա, այլ որովհետև պարզապես սիրում են։

Եվ եթե իսկապես ուզում եք կարդացողները շատանան, պարզապես պետք է գրքերի գներն իջեցնել, գրադարաններն ավելի հասանելի ու բազմազան դարձնել։ Այդ ժամանակ կտեսնեք, որ կարդալը միջին խավի մենաշնորհը չէ, իսկ տանը գրքեր կուտակել կարող են իրենց թույլ տալ նաև նրանք, ովքեր բարձրագույն կրթություն չեն ստացել ու չունեն նույն եկամուտները, ինչ միջին խավը։

4 Comments »

Մի տարի անց

֊ Պատկերացնու՞մ ես,֊ ասում եմ Մորթենին,֊ մի տարի առաջ հենց էս նույն օրը Յոենսու գնացի։

Այդ մի տարվա երկրորդ կեսը Դանիայում է անցել, բայց առաջինի տրավման մնում է դեռ։ Երբ հետ եմ նայում ու ինքս ինձ հարցնում՝ արժե՞ր պայմանագիրս դադարեցնել, ոչ մի վայրկյան չեմ փոշմանում։ Մինչև հիմա այնտեղի դեպքերը ծամում եմ ուղեղիս մեջ, անընդհատ նորից ու նորից պտտացնում ու փորձում հասկանալ, թե ինչու էր իմ հոգեկանն էդպես խառնվել իրար։

Դա իմ կյանքի ինչ֊որ աննախադեպ հատված էր, երբ ինքս ինձ ճանաչեցի, բայց ճանաչեցի ինչ֊որ առումով կործանման գնով։ Երբ հետ եմ նայում իմ խառնված հոգեկան աշխարհին, դժվարությամբ եմ հասկանում՝ ինչ էր դա ու ինչու էր տեղի ունենում։ Ի վերջո, հիմա էլ նույն քաղաքում չեմ աշխատում, որտեղ ապրում եմ։ Ճիշտ է՝ մեծ առավելություն է ամեն շաբաթ տանը լինելը, բայց այլևս երբեք ինձ չեմ կորցնում։ Կյանքիս պայմանները շատ տարբեր չեն. Օրհուսում շրջապատ գրեթե չունեմ, մատների վրա հաշված մարդկանց եմ ճանաչում, որոնց ամիսը մեկ կամ ավելի հազվադեպ եմ հանդիպում։ Միջոցառումների չեմ մասնակցում։ Միակ միջոցառումն իմ կազմակերպած ընթերցանության ակումբն է, իսկ երեկոներս անցնում են լողավազանում կամ յոգայի գորգիկի վրա, հետո՝ տանը գրքի հետ կամ գրելով։

Յոենսուում էս ամենը չկար։ Էնտեղ ինչ֊որ բան խանգարում էր նույնիսկ ընթերցանության ակումբ սկսելը։ Երեկոները բացարձակապես ոչինչ չէի անում, ու միայն վերջին շրջանում էի սկսել լողավազան գնալ, այն էլ գնալով կրճատում էի լողալու ժամերս (համեմատության համար. Օրհուսում գնալով ավելացնում եմ հաճախականությունը, տևողությունը և արագությունը)։

Ինձ թվում է՝ դեռ ուշքի եմ գալիս Յոենսուի պատճառած հոգեկան և ֆիզիկական վնասներից։ Բայց ինչքան էլ փորձում եմ հասկանալ, թե ինչն ինձ էդպես խառնեց իրար, էդպես էլ չի հաջողվում։ Միայն գիտեմ այն, որ իմ կոլեգա Քեթին մի քանի ամիս բըրնաութից հետո վերադարձավ աշխատանքի, իսկ ընդամենը մի քանի օր առաջ լքեց համալսարանը։

Չեմ փոշմանում, որ կես տարի Յոենսուում դասավանդել եմ, բայց և երբեք, ոչ մի դեպքում, ինչ էլ առաջարկեն, ես այնտեղ երկրորդ անգամ աշխատանքի չեմ ընդունվի։

2 Comments »

Վստահություն

Էս շաբաթ Օրհուսում սենյակ ճարելն ահագին բարդ գործ էր։ Ավելի ճիշտ, ուզում էի նաև շաբաթ֊կիրակի մնալ, ու Մորթենը գար մոտս, բայց որևէ խելքին մոտ տեղում գտնվող սենյակ էդ ընթացքում հասանելի չէր։ Վերջը որոշեցի գոնե երեք օր մնալ, Մորթենը հինգշաբթի կգա մոտս, ուրբաթ իրար հետ կվերադառնանք Կոպենհագեն։ Իսկ հինգշաբթի էստեղ գալու իմաստն էն էր, որ պիտի միասին լինելու մեր երրորդ տարեդարձը նշենք։

Էդպես ամրագրեցի ոչ այնքան հարմար մի սենյակ, որը մնացած անհարմարություններից բացի նաև խոհանոց ու վայֆայ չուներ ու որոշեցի, որ ամեն դեպքում Օրհուսում մշտական սենյակ ունենալու հարցը լուծել վերջապես. ամեն շաբաթ դեսուդեն չեմ ընկնի, ու շաբաթ֊կիրակի քաղաքում մնալն էլ խնդիր չի լինի։ Իրականում վերջին երեք ամիսների ընթացքում լիքը սենյակներ էի գնում նայելու, բայց ոչ մեկը չէի վերցնում. համալսարանից հեռու, կասկածելի տանտեր, ոչ հաճելի ռումմեյթ, անբավարար կահավորում և այլն, և այլն։ Այս ընթացքում միայն մի սենյակ էր եղել, որ ուզեցել եմ վերցնել, այն էլ տանտիրուհին գրել էր, թե լողարանի վերանորոգումը հունվարից տեղափոխվում է օգոստոս, ու սենյակը չի կարողանա վարձով տալ։

Այս շաբաթվա սենյակն ամրագրելիս նաև նորից փորփրեցի բնակարանային հայտարարությունները, չնայած հույս չունեի, որ մի բան կգտնեմ. ուսանողների սեզոնն էր։ Ամեն դեպքում, համալսարանի պորտալում հարմար գնով երկու սենյակ գտա ու կապվեցի տանտիրուհիների հետ։ Երկուսի հետ էլ պայմանավորվեցի այս շաբաթ հանդիպել։

Երեկ, երբ հասա այս շաբաթվա սենյակս, քիչ էր մնում՝ լացեի։ Սպասածիցս ահավոր էր. սենյակում մահճակալից բացի ուրիշ ոչինչ չկար, դարակները լիքն էին տանտիրոջ իրերով, հետևաբար ուսապարկիս պարունակությունը պիտի գետնին լցնեի։ Ու թեև գիտեի, որ խոհանոց չկար, բայց չէի պատկերացնում, թե որքան բառացի էր դա. որևէ տեսակի հարմարանք՝ թեյնիկ, գդալ, ափսե, բաժակ և այլն չկար, այսինքն՝ այս շաբաթ լրիվ դրսում եմ ուտելու։

Էս բոլորը հերիք չէ, առավոտյան պարզվեց, որ այսօր տաք ջուր չի լինելու։ Բարեբախտաբար, գործից հետո պիտի լողավազան գնայի, ու էնտեղ կարող էի ցնցուղ ընդունել։ Սառը ջրով մարմինս շփեցի ու հետո սուրճս սարքեցի. աչքաչափով մի քիչ սուրճ լցրեցի թերմոսիս մեջ, վրան սառը ջուր ավելացրի ու սկսեցի թափահարել։ Սովորաբար սառը սուրճ խմում եմ միայն շոգ ժամանակ, բայց այսօր կարծես այլընտրանք չկար։

Օրվա վերջին պիտի սենյակներից մեկը տեսնեի։ Ուրեմն այս շաբաթվա տեսնելիք երկու սենյակներն էլ քաղաքի կենտրոնում էին ու համալսարանից հեռու չէին։ Սա Օրհուսի համար բացառիկ համադրություն է. քանի որ համալսարանը բլրի վրա է, բլրի ստորոտում կամ մոտակա մեկ այլ բլրի վրա գտնվող բնակարաններից համալսարան հասնելն ահագին լուրջ տանջանք է։

Երկու տանտիրուհիներն էլ նույն անունն ունեին, ու երկու սենյակների գներն էլ նույնն էին։ Միակ տարբերությունն այն էր, որ նրանցից մեկը բավական ջերմ ու հետաքրքիր էր իր նամակներում, իսկ մյուսը չոր ու մի տեսակ վերևից նայողի տոնայնությամբ։ Առաջինի հետ հենց այսօր էի հանդիպելու, ու եթե ամեն ինչ լավ գնար, երկրորդի հետ հանդիպումս պիտի չեղարկեի։

Ուղիղ ժամը հինգին հասա բնակարան։ Բլուրն ի վար գնացող իմ սիրած փողոցի վրա էր։ Էդտեղից Օրհուսը հատկապես սիրուն է երևում, ու ի՜նչ հավես պիտի լիներ գործից տուն գնալիս ամեն օր հենց էդտեղով անցնել։ Տանտիրուհին տարիքն առած մի շատ հաճելի կին էր։ Տարածքը ցույց տվեց։ Տեսա, որ լիքը գրքեր ունի։ Ասաց, որ թոշակի անցած ուսուցիչ է, իսկ հիմա գրող է, ու իրեն լռություն է պետք, որ գրի։ Էստեղ պիտի ասեմ, որ ի տարբերություն Հայաստանի, Դանիայում ուսուցիչներն ամենազարգացած, լայնախոհ ու խելացի խավերից են։ Երբ նոր էի եկել Դանիա, Հայաստանի փորձից ելնելով՝ թերահավատությամբ էի լցված նրանց հանդեպ։ Բայց հետո տեսա, որ իմ ընկերներից շատերն իրենց PhD֊ն վերջացնելուց հետո դպրոցներում են աշխատանքի ընդունվում, շփվեցի նաև ուսուցիչների հետ, որոնք իրենց աշակերտների համար գիտությունը գովազդող ծրագրեր էին անցկացնում, ու համոզվեցի, որ քանի էսպիսի ուսուցիչներ կան էս երկրում, կարող ենք հանգիստ լինել, որ դեբիլ սերունդ չի մեծանա։

Մի խոսքով, այս տանտիրուհին էլ, սենյակն էլ անմիջապես դուրս եկան, ու դեռ էնտեղից դուրս չեկած ասացի, որ սենյակը վերցնում եմ։

֊ Էդքան արա՞գ։ Գուցե մտածե՞ս,֊ ասաց։
֊ Լիքը սենյակներ եմ տեսել։ Սրանից լավը չկա։ Ես սա եմ ուզում։
֊ Լավ,֊ ասաց,֊ ահա քեզ բանալին։

Ու միանգամից բանալին տվեց։ Վերցնելիս տատանվեցի.
֊ Ինձ էսքան վստահու՞մ ես։
֊ Դանիացիներս վստահող ազգ ենք,֊ ասաց,֊ միայն թե վարձը փոխանցիր։
Ես գիտեմ, որ դանիացիները վստահող ազգ են, բայց վստահում են միայն իրար, ու նրանցից շատերը իրենց երկրի հետ կատարվող ցանկացած վատ բան օտարերկրացիների վրա շառ անում։ Ու երևի հասկացավ մտքերիս ընթացքը, որովհետև անմիջապես ավելացրեց.
֊ Ես օտարեկրացիներին վստահում եմ։

Ու էստեղ հասկանում ես, որ էս երկրում մարդկայնությունը բնավ կորած չէ։ Երանի՜ բոլորն այս երկրում այս տիկնոջ նման լինեին։ ԴՖ֊ն այլևս երբեք քսան տոկոս չէր հավաքի։

Նրա տնից դուրս գալուց հետո հենց համակարգչովս նստեցի, վարձը փոխանցեցի, իսկ մյուս տանտիրուհուն գրեցի, որ չեմ գա սենյակը նայելու, որ արդեն գտել եմ սենյակ։

 

 

6 Comments »

Կին գրողներ

Փոքր ժամանակ համոզված էի, որ կին գրողները չեն կարող լավը լինել։ Չգիտեմ՝ որտեղից էր այդ համոզմունքը, որովհետև նախ կին գրողների քիչ էի կարդացել, երկրորդ ինչ էլ կարդացել էի, բավական դուրս եկել էին։ Ընտանիքից դժվար գար, որովհետև իմ հիմնական գրական խորհրդատուները՝ մայրս, հայրս ու տատիկս, կին գրողների գրքեր նույնպես խորհուրդ էին տալիս։

Երևի հասարակությունից էր գալիս կամ ինչ-որ տեղից լսել էի ու մտածել, որ ճիշտ են ասում։ Ասում էի՝ տղամարդիկ մտածելով են գրում, իսկ կանայք՝ էմոցիոնալ։ Ասում էի՝ կանանց գրածները միշտ ինքնակենսագրական են, իսկ տղամարդիկ միշտ լրիվ նոր պատմություններ են հորինում։ Հետո պիտի հասկանայի, որ իմ սիրած տղամարդ գրողների գործերից շատերում բազմաթիվ ինքնակենսագրական տարրեր կային, իսկ կին գրողները տղամարդկանցից ոչ պակաս են հորինում։

Իսկ ամենազարմանալին այն է, որ եթե տասնվեց տարեկանում ինձ հարցնեին, թե որն է իմ սիրած գիրքը, կասեի՝ Ֆրանսուազ Սագանի «Բարև, թախիծը»

Չգիտեմ՝ պատկերացումներս ինչպես փոխվեցին, որովհետև, միևնույն է, կյանքիս գերակշիռ մասն անցկացրել եմ տղամարդկանց հեղինակած գրքեր կարդալով։ Հատուկ չեմ անում․ տղամարդ գրողներն իհարկե ավելի շատ են կամ գոնե ավելի շատ էին մինչև քսաներորդ դարի վերջ։

Երևի Ամելի Նոթոմբից սկսած էր, որ գոնե սկսեցի չխորշել կանանց գրած գրքերից։ Հետո սահմանափակվեցի միայն ամերիկացի կին գրողներին հայհոյելով։ Լայոնել Շրայվերի «Մենք պետք է խոսենք Քեվինի մասին» գրքի մասին ռիվյուի մեջ նույնիսկ կպել էի ժամանակակից ամերիկացի կին գրողներին, ու ընկերուհիս հարցրել էր՝ ինչու՞։ Իրոք, ասենք կարդացածս երկրորդ ժամանակակից ամերիկացի կին գրողն էր Շրայվերը։ Ու միայն երկուսով ո՞նց կարելի էր որոշել, թե բոլորը վատն են։ Բայց լավ էր, որ Շրայվերը վերջինը չեղավ, որովհետև բազմաթիվ հիանալի ամերիկացի ու ոչ ամերիկացի կին գրողների պիտի հայտնաբերեի։

Իսկ ժամանակի ընթացքում հասկացա, որ կին գրողներ պետք են մեզ, որովհետև գրականությունն ամբողջական չէ առանց կանանց։ Կին գրողներ պետք են, որ գրքեր գրեն կին-կին ընկերական կամ սիրային հարաբերությունների, դաշտանի ցավերի, երեխա ունենալ ուզենալ-չուզենալու, հետծննդաբերական դեպրեսիայի, սիրո ու բաժանման, մայր-դուստր հարաբերությունների ու կնոջ ապրած լիքը այլ երևույթների մասին, որոնց տղամարդիկ առաջին ձեռքից ծանոթ չեն։

Չգիտեմ՝ ոնց ստացվեց, բայց էս տարի կարդացածս ու կարդացվելիք գրքերի մեծ մասի հեղինակները կանայք են։ Իրոք հատուկ չեմ արել։ Երևի պատճառներից մեկն այն է, որ այս տարի հիմնականում քսանմեկերորդ դարի գրքեր եմ կարդում, մյուսը՝ որ դանիացի գրողների եմ սկսել կարդալ, իսկ Դանիայում գոնե գրականության մեջ երբևէ տղամարդ-կին բաժանում չի եղել, ու միշտ կին և տղամարդ գրողների թիվը գրեթե հավասար է եղել։

Ուզում եմ մի քանի բառով անդրադառնալ կանանց հեղինակած կարդացածս բոլոր տասը գրքերին։ Մի մասը հրաշալի էին, մի մասը՝ ուղղակի լավն էին, իսկ մեկը էնքան դուրս չեկավ, որ չկարողացա վերջացնել։ Զարմանալիորեն դրա հեղինակը աշխարհով մեկ ամենահայտնի կին գրողներից մեկն է՝ Կարեն Բլիքսենը։ Բայց նրան հանգիստ թողնենք, անցնենք այն տասը գրքերին, որոնք ավարտել եմ։

  1. Սալլի Ռունի – «Զրույցներ ընկերների միջև»
    Իռլանդացի հեղինակի առաջին գիրքն է։ Պատմում է Դուբլինում ապրող երկու ուսանողուհիների՝ Ֆրենսիսի ու Բոբիի մասին, որոնք մտերիմ ընկերուհիներ են ու միասին պոեզիա են կարդում։ Նրանք ծանոթանում են Մելիսա և Նիք ամուսնական զույգի հետ, և էստեղից պատմությունը զարգանում է։Գրքում Ռունին մանրադիտակով ուսումնասիրում է ընկերական, սիրային, ամուսնական, ծնողական և այլ տիպի հարաբերություններ։ Կերպարներից ոչ մեկը կատարյալ մարդիկ չեն, բայց հենց էդ ոչ կատարելություններով, կռվել-բարիշելով, իրարից նեղանալով ու ներողություն խնդրելով է, որ հարաբերությունները պահպանվում են կամ վերականգնվում։
    Գլխավոր հերոսուհին՝ Ֆրենսիսը, հաղորդակցման խնդիրներ ունի․ լիքը բաներ ուզում է ասել, բայց մեջն է պահում ու փոխարենը ինքն իրեն վնասում։ Ինքը շատ ջահել է՝ 21 տարեկան, ու էն սխալներն է թույլ տալիս, որոնք 21 տարեկանում մարդիկ թույլ են տալիս։ Հերոսուհին ինձ ահագին ծանոթ ապրումների միջով էր անցնում։ Ու էդ առումով էս գրքի հետ մի այլ կարգի էմոցիոնալ կապվածություն ձևավորվեց։Սալլի Ռունիի հաջորդ գիրքը՝ «Նորմալ մարդիկ», լույս է տեսնելու սեպտեմբերին, ու արդեն Բուքերյան մրցանակի լոնգլիսթում է։
  2. Հելլե Հելլե – «Նրանք»
    Դանիացի հեղինակի վերջին գիրքն է։ Առայժմ անգլերեն չկա, բայց ասում են՝ թարգմանվելու է։ Անբուժելի հիվանդ մոր ու դստեր հարաբերությունների մասին է։ Հելլե Հելլեն էստեղ իր լեզուն լրիվ կատարելության է հասցրել, իսկ մինիմալիստական մոտեցումը՝ այնքան հեռու, որքան Հելլե Հելլեն ի վիճակի է գնալ․ ամեն բառն էնպես խնամքով է ընտրված, որ եթե հանես, վեպը կխարխլվի։ Իսկ կարդալիս պետք է ուշադիր լինել, որ կարևոր ինֆորմացիա բաց չթողնես, որովհետև ամբողջ ինֆորմացիան բառերի մեջ է։ Հրաշալի գիրք էր։ Հենց անգլերեն տարբերակը լույս տեսնի, անպայման իմաց կտամ։
  3. Դորթե Նորս – «Միննան փորձի տարածք է փնտրում»
    Դանիացի այս հեղինակն անգլալեզու ընթերցողին ավելի վաղուց է հայտնի, քան դանիացիներին։ Միջազգային հաջողությունից հետո նոր վերադարձավ Դանիա, ու նրա գրքերի անգլերեն թարգմանություններն ավելի շուտ են տպագրվում, քան դանիերեն բնօրինակները։Գիրքը միջին տարիքի կնոջ՝ Միննայի մասին է։ Միննան երաժիշտ է։ Միննան չի կարող տանը փորձ անել։ Միննան փորձի տարածք է փնտրում։

    Գրքի նախադասություններն այ էս տիպի են։ Հելլե Հելլեի մինիմալիզմը ոչինչ է Դորթե Նորսի մինիմալիզմի կողքին․ կարճ նախադասություններ, ամեն նախադասությունը նոր տողից։ Երբ գիրքը բացում ես ու նայում տեքստին, թվում է՝ պոեզիա է։ Բայց արձակ է կարճ պարբերություններով։ Կամ պարզապես կոտրում է պոեզիա-արձակ բաժանումը։ Էլի շատ լավ գիրք էր։

    Դորթե Նորսի պատմվածքների ժողովածուն՝ «Կանադայի քարտեզը», վերջերս է լույս տեսել։ Թեթևակի թերթել եմ, «Միննայի» ոճով չի գրված։ Երևի մոտ ժամանակներս կկարդամ։

  4. Քոնի Փալմեն – «Դու ասացիր»
    Հոլանդացի Քոնի Փալմենի գրքերից վաղուց էի ուզում կարդալ, ու երբևէ մտքովս չէր անցնի, որ առաջինը կլինի «Դու ասացիր» գիրքը, որը մեկ այլ կին գրողի՝ Սիլվիա Փլաթի կենսագրականն է ամուսնու՝ Թեդ Հյուզի տեսանկյունից։ Գիրքը հենց առաջին դեմքով էլ գրված է։ Ու ահագին հետաքրքիր էր Սիլվիա Փլաթի կյանքը «մյուս կողմից» տեսնելը, իսկ ցանկացած կասկածելի, իրականությանը չհամապատասխանող հատվածի մասին կարելի է պարզապես պատասխանել, որ սա Թեդ Հյուզի տեսանկյունն է։
  5. Նորա Նաջարյան – «Սելֆի և այլ պատմություններ»
    Կիպրահայ Նորա Նաջարյանի հետ ծանոթացել եմ Կոպենհագենում, երբ եկել էր մեր գրողների խմբի հանդիպմանը։ Կարդացել եմ նաև նրա բանաստեղծություններից։ «Սելֆին» անցյալ տարի լույս տեսած կարճ արձակի ժողովածու է։ Պատմվածքները կարծես կրկնվող թեմաներ ունենան ու անընդհատ նույն հուսահատ կերպարին վերադառնան, բայց որպես ընթերցող էդպես էլ մինչև վերջ վստահ չես լինում, թե որտեղ ես նույն կերպարի հետ գործ ունենում, որտեղ՝ ոչ։ Բայց ահագին ուժեղ էմոցիոնալ ազդեցություն է ունենում։ Շատ լավն էր։
  6. Քարսոն ՄաքՔուլերս – «Սիրտը միայնակ որսորդ է»
    Ամերիկացի Քարսոն ՄաքՔուլերսի գոյության մասին չէի էլ իմանա, եթե Սյուզան Վեգան նրան նվիրված մի ամբողջական ալբոմ չթողարկեր։ Ասում են՝ անարդարացիորեն Հարփեր Լին հաջողության է հասել գրելով նույն բաների մասին, ինչի մասին Քարսոն ՄաքՔուլերսն ավելի շուտ էր գրել։ Հարփեր Լի չեմ կարդացել, չգիտեմ։ Բայց ՄաքՔուլերսի վեպը խուլուհամր մի երիտասարդի ու նրան շրջապատող հասարակ մարդկանց մասին է։ Շշմելու բան է, թե ինչպես է ՄաքՔուլերսը էդպիսի վարպետությամբ խուլուհամր գլխավոր հերոս ստեղծել։ Ահագին հետաքրքիր գործ է, հետն էլ դասական։ Կարդացեք անպայման։
  7. Սյուզան Բրյոգեր – «Նեֆրիտե կատուն»
    Դանիացի գրող Սյուզան Բրյոգերի այս գրքի մասին ասում էին՝ դանիական «Հարյուր տարվա մենություն»։ Այս բնորոշումը ճիշտ է այն իմաստով, որ «Նեֆրիտե կատուն» ընտանեկան սագա է, որն ավարտվում է ընտանիքի կործանմամբ, Մարկեսի վեպի հետ նմանություններն այսքանն են։ «Նեֆրիտե կատվի» կենտրոնական կերպարները ընտանիքի կին անդամներն են՝ Կատզեն, Լին ու Զեստեն։ Գիրքը բազմաթիվ ինքնակենսագրական տարրեր է պարունակում ու սկսվում է քսաներորդ դարի դարասկզբից, շարունակվում մինչև 90-ականններ։ Անցնում է երկու համաշխարհային պատերազմներով ու աշխարհի տարբեր մասերով (Դանիա, Լատվիա, ԱՄՆ, Թայլանդ, Շրի Լանկա և այլն)։ Վեպն այն մասին է, թե ինչպես երբեմնի հարուստ ու ամուր ընտանիքը կամաց-կամաց քայքայվում է։ Թեև դանդաղ է կարդացվում, բայց արժե կարդալ․ ահագին լավ է գրված։ Անգլերեն թարգմանությունը կա։
  8. Հելլե Հելլե – «Տուն-տեղ»
    Այս գրքի մասին առանձին գրել եմ, դրա համար շատ չեմ ծավալվի։ Էլի տիպիկ Հելլե Հելլե-ական գիրք, որը պատմում է ծննդավայր տեղափոխված մի կնոջ մասին, ու թե ինչպես է փորձում նոր տան մեջ տուն-տեղ դնել, վերականգնել հին ընկերական հարաբերությունները, նորերը ստեղծել։ Անգլերեն չկա, բայց գուցե ուրիշ լեզուներով լինի։
  9. Փաթի Սմիթ – «Նվիրում»
    Ամերիկացի Փաթի Սմիթին երևի որպես երգչուհի-երգահան գիտեք, բայց ոչ որպես գրող։ Վերջին տարիներին սկսել է նաև գրքեր գրել («Պարզապես երեխաներ», «Մ գնացք»)։
  10. Միրանդա Ջուլայ – «Առաջին վատ մարդը»
    Ամերիկացի գրողի առաջին վեպը քառասունն անց մի տիկնոջ՝ Չերիլի մասին է։ Չերիլը մենակ է ապրում ու տարված է մի երեխայով, որին հանդիպել է վեց տարեկանում։ Նրա կյանքը հիմնովին փոխվում է, երբ իր կամքին հակառակ իր տուն է տեղափոխվում իր տնօրենների դուստրը՝ Քլին։

Իսկ հիմա կարդում եմ ֆրանսիացի գրող Դելֆին դը Վիգանի «Ոչինչ չի հակառակվի գիշերվան» գիրքը, որը հեղինակի մոր մասին է, որն ինքնասպանություն է գործել, ու մարմինը դը Վիգանն ինքն է հայտնաբերել։ Դրանից հետո որոշել է մոր մասին գիրք գրել, ինչպես ինքն է ասում՝ որպես սիրո խոստովանություն։

Ու դեռ ցուցակագրված լիքը գրքեր կան, որ պիտի հասցնեմ մինչև տարեվերջ կարդալ, որոնցից մի մասի հեղինակները նույնպես կանայք են, ավելին՝ բոլորի գրքերից էլ նախկինում կարդացել եմ, այսինքն՝ այնքան են դուրս եկել, որ ուզում եմ նորից վերադառնալ նրանց։

Հույս ունեմ՝ ցուցակը հետաքրքրեց, ու կփորձեք կարդալ։

Leave a comment »

Կարևոր մարդիկ

Էրեկ գիրք կարդալիս ֆրանսերեն sécher les cours արտահայտությանը հանդիպեցի։ Նշանակում է՝ դասից թռնել։ Ու ամենայն մանրամասնությամբ հիշում եմ, թե ոնց էր էս արտահայտությունն իմ ֆրանսերենի դասատու Նարեն սովորեցրել ինձ։ Նարեի հետ հիմա ահագին մտերիմ եմ, բայց չգիտեմ՝ երբևէ ասե՞լ եմ, թե ինչքան կարևոր դեր է ունեցել իմ՝ ֆրանսերեն սովորելու հարցում։

Ուզում եմ բլոգումս շարք սկսել ու գրել այս կամ այն կերպ ինձ վրա ազդած մարդկանց մասին։ Նրանք կլինեն ուսուցիչներ, ազգականներ, ընկերներ, գիտնականներ, գրողներ, երգիչներ, այսինքն՝ մարդիկ, որոնք ազդել են ինձ վրա, ինչ֊որ բան սովորեցրել, ինչ֊որ բան փոխել, ինչ֊որ կերպ նպաստել, որ դառնամ այն մարդը, որը եմ հիմա։

Ուղղակի մտածում եմ, որ մեր կյանքի ընթացքում մեզ վրա շատ մարդիկ են ազդում առանց դրա մասին իմանալու, ու այս գրառումների շարքը երևի նրանց շնորհակալություն հայտնելու միջոց կլինի։ Ի՞նչ եք կարծում, հետաքրքիր կլինի՞։

6 Comments »

Երկու քաղաքում ապրելու լավ ու վատ կողմերը

Նստած եմ Կոպենհագեն֊Օրհուս ավտոբուսում։ Ուսապարկս սովորականից ծանր է թվում, չնայած այս անգամ հետս լրացուցիչ զույգ կոշիկ չեմ վերցնում. ամառային եղանակի հույս չկա։ Ինտերնետում փորփրում եմ, թե որ սուպերմարկետներն են բաց լինելու։ Կոպենհագենում չհասցրեցի տարեկանի հաց գնել, սուրճս էլ մոռացա հետս վերցնել։

Երբ դեռ մշտական վարձով սենյակ ունեի Օրհուսում, նման հարցեր հազվադեպ էին առաջանում. սուրճ ամենայն հավանականությամբ տանը կլիներ այնքան ժամանակ, մինչև վերջանար, տանն էլ միշտ մի որևէ տեսակի ուտելիք լինում էր ուշ երեկոյան տեղ հասնելուց սոված չմեռնելու համար։ Բայց մշտական վարձով սենյակն ուրիշ խնդիրներ ուներ։

DSC_2147-EFFECTS

Ավտոբուսով ճանապարհի մի մասը հենց այս նավի վրա է անցնում

Փաստացիորեն ունենալով երկու բնակավայր՝բնակարանային հոգսերը կրկնակի էին դառնում. նախ, ամեն ինչից ստիպված էի կրկնակի ունենալ (երկու հեծանիվ, երկու սանր, ատամի երկու խոզանակ, կրկնակի թվով ներքնաշորեր, երկու լողազգեստ, երկու ձեռք մարզական հագուստ, երկու բանկա սուրճ, կրկնակի թվով սրբիչներ ու սպիտակեղեն և այլն)։ Ինչից էլ կրկնակի չունեի, միշտ խնդիր էր առաջանում. հիմա յոգայի գորգիկս, քինդլս, հեռախոսի լիցքավորիչս, ամառային կոշիկներս, անձրևանոցս ու այլ ամենօրյա օգտագործման իրեր Կոպենհագենու՞մ են, թե՞ Օրհուսում։ Բնականաբար, ամեն ինչից երկու հատ ունենալը ֆինանսապես ձեռնտու չէ, բայց մյուս կողմից էլ կյանքը բավական անհարմար է դառնում, երբ բոլոր անհրաժեշտ իրերդ ձեռքիդ տակ չեն։

Իհարկե, տարբերակներից մեկն այն բոլոր իրերը, որոնցից մի հատ ունեի, հետս տանել֊բերելն էր, բայց այդ դեպքում շաբաթվա ընթացքում մի քաղաքից մյուսը գնալն այդքան հարթ տեղի չէր ունենա. պիտի ամեն անգամ ճամպրուկ հավաքեի, հետս քարշ տայի մի քաղաքից մյուսը։ Իսկ էսպես գոնե հնարավորություն էր լինում գրեթե դատարկ ուսապարկով գործից հետո հեծանիվով ուղիղ կայարան գնալ։

Հետո գալիս է կրկնակի գործողությունների խնդիրը։ Երկու տեղում պետք է հիշել ու հասցնել լվացք անել, գնումներ կատարել, տունը մաքրել։ Ճիշտ է՝ Կոպենհագենի բնակարանում ընկերս հնարավորինս փորձում էր տան հարցերն իր վրա վերցնել, բայց անհանգստությունը չէր անցնում։Դրան էլ գումարենք, որ Օրհուսում հաճախ չէի հասցնում գնածս ամբողջ սնունդն օգտագործել, ժամկետն անցնում էր, ստիպված թափում էի։

Կյանքիս չպլանավորված, քաոսային վիճակն էլ մի առանձին խնդիր էր։ Թեև ամեն ամիս նախապես իմանում էի, թե որ օրերին եմ Կոպենհագենում լինելու, որ օրերին՝ Օրհուսում, հաճախ էր պատահում, որ որևէ բան մինչև վերջին պահը չէր կոնկրետանում կամ վերջին պահին ինքս էի որոշում, որ լավ կլինի՝ հաջորդ օրը Կոպենհագենում լինեմ, տոմսս փոխում, մի օր շուտ էի հետ գնում։Արդյունքում՝ սոցիալական կյանքս գրեթե հավասարվել էր զրոյի։ Եթե հարմարացնում էի ընկերներիցս որևէ մեկի հետ հանդիպել, իսկական հաջողություն էր։

Երկու քաղաքում ապրելը մեկ այլ խնդիր էր ստեղծել. շաբաթը ուղիղ երկու երեկո ծախսվում էր ճանապարհի վրա, այսինքն՝ այն ժամանակը, որը պիտի ծախսվեր սոցիալիզացիայի, լողի կամ յոգայի գնալու, ընկերոջս հետ որևէ հետաքրքիր բանով զբաղվելու վրա, կորում էր գնացքում, ավտոբուսում կամ նավում նստելու վրա։

Ամառային արձակուրդից անմիջապես առաջ Օրհուսի սենյակս հանձնեցի։ Սկզբում ուզում էի ուրիշ սենյակ գտնել, բայց որովհետև դա իմ մշտական բնակավայրը չէ, ու գոյությունը պայմանավորված է միայն ու միայն Օրհուսում աշխատանքովս, ներկայացրածս պահանջները բավական խիստ էին. համալսարանին մոտ, կայարանին մոտ, կահավորված ու պարտադիր մահճակալով ու գրասեղանով (նախկին սենյակում գրասեղան չկար, ինչի պատճառով մեջքի խնդիրներ էին սկսվել), էժան։ Էդպիսի սենյակ ճարելը պարզվեց այնքան էլ հեշտ չէր, ինչքան կարծում էի, ու մինչև հիմա էլ փնտրտուքների մեջ եմ, չնայած կամաց֊կամաց դանդաղեցնում եմ փնտրտուքներս։

Արձակուրդից հետո սկսեցի միայն Օրհուսում եղած օրերիս համար առանձին սենյակներ վարձել airbnb֊ով։Սկզբում թվում էր՝ դա հսկայական գլխացավանք է լինելու. ամեն շաբաթ հարմար գնով տոմսեր առնելուն գումարվելու էր նաև հարմար գնով ու աշխարհագրությամբ սենյակ ճարելը։ Բայց արդեն երրորդ շաբաթն է, ինչ էսպես եմ ճամփորդում, ու կարծես մի քանի գլխացավանքից ազատվել եմ. լվացք ու մաքրություն բացառապես մի տեղում եմ անում, Օրհուսում սնունդ գնում եմ միայն  կոնկրետ այնտեղ գտնվելու օրերիս համար, հետևաբար թափելու հարց չի առաջանում, ինձ անհրաժեշտ բոլոր իրերս ուսապարկս եմ լցնում ու հետս տանում Օրհուս, հետևաբար որևէ բան մյուս քաղաքում չեմ մոռանում։

Նաև գրաֆիկս է ավելի կոնկրետացել։ Քանի որ Օրհուսի վարձս ըստ այնտեղ մնացած օրերի է, տոմս փոխելիս մի քանի անգամ մտածում եմ ու ընդհանրապես ամիսս բավական մանրամասն եմ պլանավորում ու որոշ հարցերում չզիջող դառնում։ Օրինակ, եթե գարնանը աշխատանքային հանդիպումներս հարմարացնում էի կոլեգաներիս, ապա հիմա չորով շաբաթվա մեջ կան օրեր, որոնք ինձ հարմար չեն։ Դա թույլ է տալիս նաև ընկերներիցս շատերի հետ նախապես պլաններ կազմել։

Բայց այս համակարգով նոր խնդիրներ են առաջացել։ Կոպենհագենում պիտի հասցնեմ լվացքս մինչև Օրհուս մեկնելս, թե չէ կարևոր հագուստիս մի մասը չեմ կարողանա հետս տանել, երբ մի բան վերջանում է, միշտ չէ, որ հիշում եմ։ Օրինակ, առաջին երկու շաբաթների ընթացքում սուրճի հարցը շատ լավ աշխատում էր. ուսապարկիս մեջ տոպրակով սուրճ էի ման տալիս ու չէի հանում, բայց անցյալ շաբաթվա վերջին սուրճս վերջացավ, ու էսօր ճամփից առաջ մոռացա նոր տոպրակ սարքել։ Դե էլ չասեմ, որ ամեն ճամփորդության ընթացքում ուսապարկս շատ ավելի ծանր է, քանի որ ամեն ինչ հետս տանում֊բերում եմ։

Մի խնդիր մինչև հիմա մնացել է. քանի որ երկու քաղաքում եմ ապրում, յոգայի կամ լողի ամսական բաժանորդագրությունը բնավ ձեռնտու չէ, որովհետև վճարելու եմ կրկնակի ու օգտվեմ կիսով չափ։ Բայց այս խնդրի լուծում են էսպես կոչված կլիպ֊քարտերը, որոնք հնարավորություն են տալիս իքս թվով ժամերի հաճախել որոշակի սահմանափակ ժամանակահատվածում (օրինակ, տասը անգամ լողավազան երեք տարվա ընթացքում կամ հինգ անգամ յոգա վեց ամսվա ընթացքում)։ Ճիշտ է՝ հաշվի առնելով յոգայի ու լողի գնալու հաճախականությունս՝ այս տարբերակն ամսական անսահմանափակ բաժանորդագրությունից թանկ է ստացվում, բայց նաև թույլ է տալիս ճկուն լինել։ Բացի դրանից, ամռանը ծովում էի լողում, հետևաբար լողավազանի կլիպներս գրեթե չեմ գործածել։

Միաժամանակ երկու քաղաքներում ապրելու գլխավոր խնդիրը, այնուամենայնիվ, ընկերոջս ամեն օր չտեսնելն է ու միասին ապրելու զգացողությունը կորցնելը։ Խնդիրն էնքան միմյանց կարոտելը չէ, ինչքան անընդհատ մեր ընդհանուր կյանքի ընդհատվածության զգացողություն ունենալը։ Արդյունքում՝ երբ ես Կոպենհագենում եմ կամ նա Օրհուսում է, ավելի շատ կարոտն առնելով ու «ժամադրությամբ» ենք զբաղված, քան ուղղակի միասին ապրելով։ Իհարկե, ամառային արձակուրդից հետո փորձում եմ Կոպենհագենում ավելի շատ ժամանակ անցկացնել, ինչը փոքր֊ինչ մեծացրել է միասին ապրելու զգացողությունը, բայց ամեն դեպքում շաբաթվա մի քանի օրը մեծ բաց է թվում։

Բայց երկու քաղաքներում ապրելն իր առավելություններն ունի։ Նախ, ընդլայնում ես ծանոթություններիդ շրջանակն ու շփվում ավելի մեծ թվով մարդկանց հետ։ Կոպենհագենի ընկերներիցս շատերը երկրից հեռացել են։ Ու Օրհուսում աշխատանք սկսելն ուղղակի հնարավորություն էր նոր մարդկանց հետ ծանոթանալու կամ արդեն ծանոթների հետ ավելի մտերմանալու համար՝ միաժամանակ չկտրվելով արդեն հարազատ դարձած Կոպենհագենից։ Հետո, երկու քաղաքները լիքը կողմերից իրար լրացնում են, ու հնարավորություն ունենալով երկուսում էլ լինել՝ ստանում եմ երկուսի լավագույնը։ Ի վերջո, Օրհուսի աշխատանքային միջավայրս բավական լավն է, երևի լավագույնը Դանիայում, իսկ ապրելով միայն Օրհուսում կյանքից ու աշխարհից կտրվածի զգացողություն կունենայի։

Ու քանի որ առայժմ, միևնույն է, այսպես էլ պիտի ապրեմ երկու քաղաքների արանքում, ավելի լավ է՝ գտնեմ, թե որ սուպերմարկետն է երեկոյան բաց։ Սուրճս ու տարեկանի հացս կգնեմ ու էլ անհագստանալու բան չեմ ունենա։ Իսկ ես արդեն հասա ափ։ Ճամփին գրելն էլ երևի ամենաարդյունավետ զբաղմունքներից մեկն է։

 

6 Comments »

Դուբլին, Ալանիս Մորիսեթ ու 90֊ականներ

Դուբլինի մասին վաղուց եմ ուզում գրել։ Ուզում եմ գրել, քանի թարմ է, քանի չեմ մոռացել: Բայց արդեն ավելի քան մի ամիս է անցել, ու այնտեղ անցկացրածս ամեն մի վայրկյանը պինդ֊պինդ պահում եմ հիշողությանս մեջ։

Երբ փոքր էի, երկու մեծ երազանք ունեի. Իռլանդիա գնալ ու Ալանիս Մորիսեթի համերգին ներկա գտնվել։ Մեծանալով Հայաստանում՝ ես կարող էի ինքս ինձ թույլ տալ այսքան իրականանալի ու այսքան շոշափելի երազանքներ ունենալ, որոնք Եվրոպայում մեծացող դեռահասի համար սովորական բաներ են։

Բայց երկու երազանքներս էլ իրականացրեցի 2012֊ին։Ալանիս Մորիսեթին տեսա Բեռլինում, իսկ դրանից երկու ամիս անց մեկնեցի Իռլանդիա: Բայց 2012֊ին մտքովս չէր անցնում, որ մի օր երկու երնեկ մի տեղում են հայտնվելու։ Մի օր Ալանիս Մորիսեթի համերգին ներկա էի գտնվելու Դուբլինում, ու այնտեղ լինելու էի սիրածս մարդու հետ։

Իմ ու Մորթենի ծանոթությունից շատ քիչ եմ գրել։ Բայց մեր հարաբերությունների զարգացման մեջ առանձնահատուկ դեր ունեցավ երկուսիս հետաքրքրվածությունը երաժշտությամբ ու մասնավորապես երկուսիս հետաքրքրվածությունը հենց Ալանիս Մորիսեթով։ Հետևաբար, միասին նրա համերգին ներկա գտնվելը միայն ու միայն կախված էր Ալանիս Մորիսեթի՝ երաժշտական աշխարհ վերադառնալուց։

Բայց Դուբլինը միայն Ալանիս Մորիսեթը չէր։ Հայտարարված շրջագայությունից հենց Դուբլինն էինք ընտրել, որովհետև այն քաղաք էր ինքն իրենով, որտեղ կարելի էր անվերջ վերադառնալ ու չհոգնել, որտեղ կարելի էր ամառային արձակուրդի մի մասն անցկացնել, որտեղ պարզապես լիքը գրականություն ու երաժշտություն կա, ու հաստատ ոչ մի վայրկյան չես ձանձրանա։

Վարձեցինք հենց այն նույն հյուրատունը, որտեղ երեք տարի առաջ մնացել էի. համերգը նույն տեղում էր, ինչ երեք տարի առաջ Դամիեն Ռայսինը։ Իսկ ես շշմել էի, որ մեզ բաժին ընկավ հենց այն նույն սենյակը, ինչ երեք տարի առաջ։ Բայց հիմա երկուսով էինք երեք հոգանոց սենյակում։ Սենյակում ամեն ինչ նույնն էր, անգամ թեյի բաժակներն էին նույնը։ Միակ տարբերությունն այն էր, որ տոթ էր, ու պատուհանները բաց էինք թողնում գիշերը։ Իսկ երեք տարի առաջ սենյակի անկյունի դատարկ մահճակալի վրա անձրևի կաթիլներն էին կտկտում։

Երեք տարի առաջ Իռլանդիայում հայտնվել էի լրիվ կոտրված։ Գնացել էի այնտեղ վերականգնվելու, ու երևի ստացվեց, որովհետև երեք տարի անց նորից Իռլանդիայում էի, նորից նույն սենյակում ու կյանքիս ամենալավ հատվածում։

DSC_2350.JPG

Առաջին օրը ես ու Մորթենը Դուբլինում թափառեցինք։ Երկրորդ օրը նույնպես թափառեցինք։ Երրորդ օրն էլ։ Մորթենը նախկինում Դուբլինում շատ կարճ ժամանակով էր եղել, իսկ ես բոլոր հետաքրքիր ծակուծուկերը գիտեի։ Հերթով անցնում էինք իմ սիրելի վայրերով, ու պատմություններ էի պատմում։

Բայց մեր այցելության գլխավոր իրադարձությունը հենց համերգն էր, իսկ առաջին շարքերում տեղ զբաղեցնելու համար այգում հայտնվել էինք դեռ կեսօրին, որ հերթի մեջ տեղ պահենք։ Ու անհամբեր էինք։

Ալանիսը շատ էր մեծացել։ Եվ սա ասում եմ ոչ միայն 1995֊ի համեմատ, երբ քսանմեկ տարեկան էր ու երբ նրան միայն էկրանից էի տեսնում, այլ հենց 2012֊ի։ Բեմի վրա վազվզելու համար երբեմն էներգիան չէր հերիքում, երբեմն բառերն էր մոռանում։ Բայց ո՞վ էր սպասելու, որ Ալանիսը հիշի բառերը։ Հանդիսատեսն ինքն էր երգում։ Հանդիսատեսը լրիվ մեկ էր դարձել, ու կարծես բոլորս հավաքվել էինք մեր դեռահասությունը հիշելու։ Ու հանդիսատեսը ներողամիտ էր, որովհետև հանդիսատեսն էլ էր մեծացել։

IMG_20180705_205541.jpg

Ալանիս Մորիսեթի երգերի տակ մի ամբողջ սերունդ է մեծացել։ Մի ամբողջ սերունդ նրա բոլոր երգերն անգիր գիտի։ Կանանց մի ամբողջ սերունդ ազդվել է ու ավելի անկախ, ավելի անվախ ու ավելի անկեղծ դարձել։ Ու այդ սերունդը հավաքված էր Դուբլինում, այդ սերունդը ձայնակցում էր, այդ սերունդը հուզվում էր։

Իսկ ես մեծացել էի Հայաստանում։ Մեծացել էի Ալանիս Մորիսեթի երգերը ռադիոներից կասետների վրա ձայնագրելով, Պրահայից բերված երաժշտական ամսագրերից նրա նկարները կտրտելով, ամեն անգամ Հայաստանից դուրս գնացող ծանոթ֊բարեկամիս խնդրելով, որ նրա ձայնասկավառակներից բերի։ Մեծացել էի որպես իմ շրջապատից տարբերվող, որպես Հայաստանում Ալանիս Մորիսեթի երգերի տակ մեծացող միակ դեռահաս, որին բոլորը մատով էին ցույց տալիս ու «փոքրիկ Ալանիս» ասում։ Մեծացել էի առանց իմանալու, որ Դուբլինում Ալանիս Մորիսեթի երգերն իմանալու մեջ արտառոց բան չկար։

Համերգից հետո գնացինք մեկ այլ «համերգ»։ Մոտակա մի ակումբում Sing Along Social նախագիծն Ալանիս Մորիսեթի երեկո էր անցկացնում։ Ասել կուզի՝ հնչելու էր նրա Jagged Little Pill ալբոմն ամբողջությամբ, իսկ ներկաները հետը երգելու էին։ Ու համերգի ժամանակ կենդանի Ալանիսին ձայնակցող հանդիսատեսը համերգից հետո արդեն հարբած վիճակում լցվել էր ակումբ։ Ակումբում ներկաներն այլևս հանդիսատես չէին, այլ կատարող էին։ Բեմի վրա, պատերի տակ, բարի հերթի մեջ, սեղանների շուրջ, դռան մոտ։ Ներկաների կազմը բավական միապաղաղ էր. մոտ հարյուր կին մոտավորապես իմ տարիքի, մի քանի նույնասեռական տղամարդ, ու մեկ էլ Մորթենը։

Ինձ զարմացրել էր, թե իռլանդացիներն ինչպես են կարողանում ամենայն անկեղծությամբ ուրախանալ։ Ինձ զարմացրել էր, թե ինչպես էին բոլորը միաձայն երգում, բոլորը միասին պարում, ինչպես բոլորը բոլոր երգերի բառերը գիտեին, ինչպես էին մոտենում ու խոսում անծանոթների հետ, գրկում անծանոթներին։ Ակումբում ամենամաքուր ուրախությունն էր, որը զուրկ է ցանկացած ձևականությունից։

Ակումբում ինչ֊որ մի պահ ինչ֊որ մեկը սկսեց պլաստմասայե գդալներ բաժանել։ Սկզբում չէի հասկանում՝ ինչի համար էին։ Բայց երբ հնչեց Ironic֊ը, այդ բոլոր գդալներն օդ բարձրացան “It’s like ten thousand spoons” տողի հետ։

Իսկ Ալանիս Մորիսեթից հետո դիջեյը 90֊ականների այլ կին կատարողների երգեր միացրեց։ Մեկը մյուսի հետևից հնչում էին 90֊ականների սիրածս կատարողները սիրածս երգերով։ Ու բոլորը միասին երգում ու պարում էին։ Զարմացել էի։ Զարմացել էի նաև, որ այս երգերն ուրիշներն էլ անգիր գիտեն, որ սրանց տակ պարել կարելի է, որ ավելի քան հարյուր հոգի պարում է դրանց տակ։ Զարմացել էի, որովհետև երբ դեռահաս էի, զանազան քեֆերի ներկայանում էի հենց այս նույն փլեյլիսթով ու հենց այս նույն երգերը ոչ ոք միացնել չէր սիրում։ Ինձ միշտ ասում էին՝ սրանց տակ պարել հնարավոր չէ։ Ասում էին, ու հավատում էի։ Հավատում էի մինչև այդ գիշերը Դուբլինում։

Դուբլինում մեր հաջորդ օրն անցկացրինք թափառելով, գրախանութից գրախանութ մտնելով, լեպրեկոնների թանգարան գնալով, Ջոյսին բարև տալով ու դեռ չպատմված մնացած պատմություններով։

Հոկտեմբերին էլի ենք գնալու Դուբլին։ Այս անգամ Լիզա Հանիգանի համերգին, այս անգամ միանգամից երկուսը։ Ալանիս Մորիսեթն իմ դեռահասության կատարողն է, Լիզա Հանիգանը՝ հասունության, իսկ Դուբլինն այն քաղաքն է, որտեղ իմ Եսի բոլոր կտորները հանդիպում են իրար։

10 Comments »

Գրառում գրել չկարողանալու մասին

Վերջին ամիսներին բլոգումս բազմաթիվ անավարտ գրառումներ կան կուտակված, գլխումս՝ գրառումների մտքեր, որոնք էդպես էլ չեմ կարողանում բլոգին հանձնել։ Ընդամենը մի քանի օր առաջ մի երկար գրառում սկսեցի ամառվա մասին, դրանից առաջ՝ կին գրողների մասին, դրանից առաջ՝ Օրհուսի գրական փառատոնի մասին։ Ու բոլորը կիսատ մնացին։ Ուղեղիս մեջ գաղափարներ են ծնվում միաժամանակ երկու քաղաքներում ապրելու դժվարությունների, ինձ ոգեշնչած մարդկանց, Դուբլինի, ակադեմիայի բարդ ու բազմազան կյանքի ու լիքը այլ բաների մասին։

Բայց գրել չի լինում։ Որևէ գրառում ավարտել չի լինում։ Հետո նաև կիսատ թողած պատմվածքներն են ու այլ ստեղծագործական նախագծեր։ Լավագույնը, որ կարողանում եմ անել նրանց հետ, թեթևակի խմբագրելն է։ Բայց նոր նյութ գրելն ահագին դժվար է դարձել։

Իսկ ես ինձ ստիպում եմ գրել։ Հենց հիմա Կոպենհագեն֊Օրհուս գնացքում նստած ինձ ստիպում եմ գրել, որովհետև ամենաշատը չեմ ուզում կորցնել հայերեն գրավոր խոսքին տիրապետումս։ Առանց էդ էլ իմ առօրյայում հայերեն գրեթե չեմ խոսում։ Սահմանափակելով հայերեն կարդալս ու գրելս՝ ակամա նաև գրավոր խոսքիս դեմ եմ դուրս գալիս, իսկ ես գրել կարողանում եմ միայն հայերեն։ Ու չգիտեմ ինչ անեմ։

Նստած եմ բլոգիս հետ ու գլխիս մեջ հայերեն բառեր եմ փնտրում, որ մտքերս շարադրեմ։ Ես չեմ ուզում հայերենը կորցնել։ Ես չեմ ուզում գրելու ունակությունս կորցնել։ Ուրեմն պիտի գրեմ, ամեն օր գրեմ։ Բայց չգիտեմ ինչու չի ստացվում։ Չգիտեմ էլ՝ կհրապարակե՞մ արդյոք այս գրառումս։

8 Comments »

Մտորումներ «ուժեղ» և «թույլ» ուսանողների և աշակերտների մասին

Երբ դեռ դպրոցական էի, մեր հարևանի աղջիկը հաճախ էր դասագրքերն ու տետրերը ձեռքին գալիս ինձ մոտ, որ տնայինները գրեմ։ Ընդհանրապես, մեր հարևանները հայտնի էին սերնդեսերունդ իրենց ոչ փայլուն մտավոր ունակություններով, իսկ մերը հայտնի էր իր ակադեմիական հաջողություններով։ Դրա համար մեր ընտանիքի՝ իրենց տնայիններն անելը սերնդեսերունդ փոխանցվում էր։ Բայց երբ մեր հարևանի աղջիկը դասագրքերով ու տետրերով գալիս էր մեր տուն, նրա տնայինները չէի գրում։ Նստում էի կողքը ու երբեմն ժամերով դասը բացատրում էնքան, մինչև մաթեմատիկայի գոնե պարզագույն, երբեմն էլ միջին բարդության վարժությունները կարողանում էր գրել կամ հայերենից շարադրություն հիշեցնող ինչ֊որ տեքստ էր ստանում։ Իհարկե, երբեք տնայինների համար «գերազանց» չէր ստանում, բայց ստացած «3»֊ներն ու «4»֊երը լրիվ իր վաստակածն էին։

Ես էս դեպքը հիշում եմ ամեն անգամ, երբ հանդիպում եմ «թույլ» ուսանողի։ Յոենսուում դասավանդելիս ինձ մոտ էր եկել Խրոնինգենի կոորդինատորն ու հարցնում էր, թե ովքեր են «թույլ» ուսանողները, որ լրացուցիչ ուշադրություն դարձնեն։ Ես հերթով թվարկեցի բոլոր ուսանողների ուժեղ ու թույլ կողմերը ու մի քանի անգամ շեշտեցի, որ կուրսում թույլ ուսանող որպես էդպիսին չկա ու որ ոմանց ցածր գնահատականները մի շարք այլ գործոններով են պայմանավորված (եվրոպական կրթական համակարգին ու մասնավորապես ֆիննականին անծանոթ լինելը, նոր երկիր տեղափոխվելու պատճառով ադապտացիայի խնդիրները, հոգեկան խնդիրները, ինքնավստահության խնդիրները և այլն), ու խնդրեցի, որ հատկապես այս հարցերում ուշադիր լինեն։

Բայց իմ փորձերը ձախողվեցին, ու մտավախությունս, ցավոք, արդարացավ, որովհետև ուսանողներիցս առնվազն մեկը դասակարգվեց որպես «թույլ»։ Ինչ խոսք, իր բոլոր փորձերն էդպիսի տպավորություն չթողնելու բավական խղճուկ էին ու անհաջող. արևմտաեվրոպական կրթական համակարգին ծանոթ չլինելով՝ ահագին ջանքեր էին պահանջվում նրանից էդ համակարգին ինտեգրվելու ու տպավորություն թողնելու համար, բայց ինքն էնքան ուրիշ աշխարհից էր եկել, որ էդ ինտեգրումը մի քանի ամսում տեղի չէր ունենալու։

Յոենսուում էդ բոլորը տեսնում էի ու իմ աշխատանքային պարտականություններից դուրս գալով՝ փորձում էի օգնել նրան։ Մասնավորապես, քննություններից մեկից անընդհատ կտրվում էր (ընդ որում, առանց գնահատականի քննություն էր, ուղղակի պետք էր ստանալ կիսամյակն ավարտուն համարելու համար)։ Ու շատ լավ գիտեի, որ էդպես էլ անվերջ կտրվելու էր, որովհետև առարկայի նյութերն օնլայն էին գրեթե առանց կոնտակտային դասավանդման։ Դրան էլ գումարենք առարկայից նախնական գիտելիքների իսպառ բացակայությունը։ Ու առարկան պարզապես դարձել էր իսկական մղձավանջ նրա համար։ Դրա պատճառով գիշերները չէր քնում, մյուս առարկաների վրա կենտրոնանալ չէր կարողանում, ամբողջ օրը լացում էր։ Մի անգամ էլ էդպես լացելով ինձ մոտ եկավ։ Հանգստացրի, նստեցի հետը, մի ժամում առարկայի ամբողջ նյութը բացատրեցի։ Հաջորդ օրը քննությունը ստացավ, ու ուսերից մի հսկայական բեռ ընկավ։

Չնայած էս բոլոր դժվարություններին, ես բնավ էս ուսանողիս «թույլ» չէի անվանի։ Ինքը լիքը ուժեղ կողմեր ուներ. լիարժեք տիրապետում էր երկու գրեթե իրար հետ կապ չունեցող թեմաների ողջ տեսությանը, ու թեև մյուսների պես վարժ չէր ակադեմիական տեքստ գրելիս (մի քիչ անգլերենն էր կաղում, ու որոշ չոր օրենքների չէր տիրապետում), բայց մտքերը շատ հետաքրքիր էր կառուցում, էնպես, որ էսսեները կլանված կարդում էի։ Շշմելու բան էր. իրոք հատուկ տաղանդ է պետք ակադեմիական տեքստերն էնպես գրելու համար, որ թե՛ ակադեմիական մնան, թե՛ հավեսով ընթերցվեն։

Բայց Խրոնինգենում սովորություն կա ուսանողների ուժեղ կողմերը ոտնատակ անելու ու թույլ կողմերի համար նրանց պատժելու։ Ժամանակին նույնն ինձ հետ են արել. ինձ հետաքրքրող բոլոր թեմաները հերթով հողին են հավասարեցվել, իսկ պրոյեկտներումս «պատժվել» եմ լեզվաբանական կրթություն չունենալու համար։ Հիմա մտածում եմ, թե որքան թե՛ ես, թե՛ համալսարանը կշահեր, եթե ինձ լեզվաբան չլինելու համար պատժելու փոխարեն քաջալերեին բժշկական գիտելիքներս ներդնել պրոյեկտներիս մեջ (իսկ ուսումնական ծրագիրը դրա հնարավորությունը տալիս է)։

Նույն ուսանողս հիմա էդ վիճակում է։ Շատ խիստ պատժվել է որոշակի հմտությունների չտիրապետելու համար, որոնք եվրոպացի ուսանողներն ունեն, որովհետև մի քանի տարի նույն համակարգում սովորել են։ Իսկ երբ պրոյեկտ անելու համար բարձրաձայնել է իրեն հետաքրքրող թեման, միանգամից խորը արհամարհանքի է արժանացել, ու առաջարկել են փոխել թեման՝ հարմարեցնելով իրենց հետաքրքրություններին (էստեղ էլ հատուկ նշեմ, որ ուսանողի թեման դուրս չէր գալիս դասավանդվող առարկաների սահմաններից), ու հիմա ինքը լրիվ տագնապային վիճակում չգիտի՝ ինչ անի։

Ահավոր ափսոսանք եմ ապրում։ Այս ուսանողը կարող է մեր ոլորտի մի կոնկրետ ենթաոլորտում հրաշալիագույն գիտնական դառնալ, եթե միայն թույլ տան խորանալ իր թեմայի մեջ։ Բայց փոխարենը խցկում են մեկ այլ ենթաոլորտ, որն իրեն շատ չի հետաքրքրում, որտեղ իր ուժեղ կողմերը չեն դրսևորվելու ու որտեղ լիքը հրաշալիագույն գիտնականներ արդեն կան։

Ես չգիտեմ՝ արդյոք ճի՞շտ է այսպես։ Ճի՞շտ է կրթական համակարգում մարդկանց էսպես նվաստացնելը ու ճի՞շտ է ժամանակ տրամադրելու փոխարեն աշակերտներին ու ուսանողներին բաժանել «ուժեղների» ու «թույլերի», ու վերջիններիս պատժել առաջինների արդյունքները չցուցաբերելու համար։ Արդյոք մենք բոլորս որպես հասարակություն ու անհատներն իրենք ավելի շատ չէի՞նք շահի, եթե բոլորի ուժեղ կողմերը գնահատվեին ու ջրի երես հանվեին, ոչ թե ճնշվեին ու ոչնչացվեին, իսկ թույլ կողմերի վրա աշխատանք տարվեր, բայց որևէ մեկը չպատժվեր դրանց համար (ի վերջո, նշածս ուսանողը գիտի իր թույլ կողմերն ու աշխատում է դրանց վրա, բայց արդյունքի հասնելու համար ժամանակ է պետք, իսկ դասերը խեղդում են)։

Leave a comment »