Կարուսել

Ոչ վե՛րջ կա, ոչ ըսկի՛զբ այս երգում

Հեմինգուեյի «Եդեմի պարտեզը»

on April 16, 2014

Ամեն անգամ, երբ հայտնում եմ, որ Հեմինգուեյն իմ սիրած գրողն է, ինձ թարս են նայում, մտքում կամ բարձարաձայն ասում, որ մեծանամ, ճաշակս կփոխվի:

Վերջին յոթ տարում չի փոխվել: Հեմինգուեյի ամեն գործից հետո սկսում եմ է՛լ ավելի սիրել նրան: Ու թվում է՝ ամենահայտնի վեպերից հետո («Ֆիեստա», «Ում մահն են գուժում զանգերը», «Հրաժեշտ զենքին», «Ծերունին և ծովը») էլ ոչ մի բան չի ձգի կամ մնացածները պակաս լավը կլինեն, բայց անընդհատ հայտնաբերում եմ, որ բնավ այդպես չէ: Սկզբում պատմվածքներն էին սպանիչ, իսկ հիմա՝ «Եդեմի պարտեզը», որն առանց տատանվելու կանվանեմ Հեմինգուեյից իմ ամենասիրած գործը:

Ասում են՝ անավարտ է, տպագրվել է նրա մահվանից հետո: Բայց այնտեղ, որտեղ վերջանում է գիրքը, բավական տրամաբանական է թվում. ես ուզում եմ հավատալ այդ վերջաբանին: Մինչև դրան հասնելը տեսնենք, թե ինչի մասին է գիրքը և ինչու ինձ այդքան դուր եկավ:

«Եդեմի պարտեզում» Հեմինգուեյի՝ երկխոսության վարպետությունը հասնում է իր գագաթնակետին: Սովորականի պես հեղինակը լիքը չասված, չնկարագրված, չարտահայտված հույզեր է դնում կերպարներից յուրաքանչյուրի ասածի տակ: Քեզ մնում է որպես ընթերցող բռնել այդ ամենը, հասկանալ, թե ինչ է ուզում Հեմինգուեյն ասել: Եվ եթե կարդաս գիրքն ու ասես էշություն էր, կդառնաս հենց այդ նույն գրքի կերպարներից մեկը՝ Քեթրինը:

Քեթրինը «Եդեմի պարտեզի» ամենաուժեղ կերպարն էր: Նոր է ամուսնացել Դեյվիդի հետ, որը գրող է, միասին մեղրամիս են անցկացնում Միջերկրականի ափին: Քեթրինի մեջ տղամարդկային ինչ-որ բաներ կան: Մազերը կտրում է, սկսում իրեն տղայի նման պահել: Դեյվիդն էլ կանացիություն ունի. ենթարկվում է Քեթրինին, մեջը մի քիչ էլ քնքշություն կա: Փոխվում են գենդերային դերերը:

Հետո հայտնվում է Մարիտան, որը սիրահարված է Քեթրինին ու Դեյվիդին, Քեթրինը սիրահարվում է Մարիտային, Դեյվիդն էլ սիրում է երկու կանանց: Մի խոսքով, ստեղծվում է սիրային եռյակ: Հետագայում այն այնպես է զարգանում, որ Քեթրինը դուրս է մնում, նոր զույգ է կազմավորվում: Մարիտան, ի տարբերություն Քեթրինի, կին է, ոչ թե տղա: Այդ մասին ասվում է մի դրվագում:

Այդ նույն Քեթրինը, որը Մարիտային մտցրեց խաղի մեջ, սկսում է խանդել: Ու խանդի հողի վրա ինչ ասես չի անում: Հենց էստեղ նա այնքա՜ն կանացի է դառնում, այնքա՜ն խոցելի: Քեթրինի գժությունները հասնում են նրան, որ Դեյվիդի ձեռագրերի մեծ մասն այրում է: Ինչպիսի՜ սարսափ գրողի համար:

Իհարկե, Դեյվիդը կընտրի Մարիտային, որը գնահատում է իր գրածը, հասկանում դրանք, ի տարբերություն Քեթրինի, որը Դեյվիդի գրածների մեծ մասն անարժեք է համարում: Ավելին՝ անգամ խանդում է, որ Դեյվիդը ժամանակ է տրամադրում գրելուն:

«Եդեմի պարտեզում» գրելու ընթացքի մասին շատ է խոսվում: Տեղ-տեղ անգամ Դեյվիդի գրածներն են պատմվում, նկարագրվում, թե ինչպես է յուրաքանչյուր տող ստեղծվում:

Գրքի երկխոսությունները նաև շատ համարձակ են: Կերպարներն էնպիսի բաներ են ասում, որ գիտես՝ իրական կյանքում դա դժվար տեղի ունենա: Այդ համարձակությունը խիստ գրավիչ է, հատկապես եթե հաշվի առնենք, որ այն գրվել է քսաներորդ դարի առաջին կեսին:

Ստեղծագործության միակ թերությունը երևի Մարիտայի կերպարն էր: Մի տեսակ շատ անդեմ էր սարքել նրան, շատ չեզոք ու լավը: Դրա համար էլ չէր ուտվում: Չնայած նրան, որ Դեյվիդին շատ լավ էի հասկանում, մինչև վերջ ես Քեթրինի կողմից մնացի:

Կարդացեք անպայման, բայց չմոռանաք ուշադրություն դարձնել տողատակերին: «Եդեմի պարտեզում» Հեմինգուեյն ընթերցողին մեծ ազատություն է տվել, ու շատ բաներ կան, որոնք չեն ասվում, բայց պետք է հասկանալ:

Ի դեպ, ոնց որ կինոն էլ կա: Պետք է նայել:

Թարմացում: Կինոն չնայեք, ախմախություն էր:

Advertisements

2 responses to “Հեմինգուեյի «Եդեմի պարտեզը»

  1. octubrebaby says:

    “Վիկի, Կրիստինա , Բարսելոնա” -ն հիշեցրեցին սկզբի պահերը

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: