Կարուսել

Ոչ վե՛րջ կա, ոչ ըսկի՛զբ այս երգում

«Հրեշտակային վրիժառուներ» (Կարեն Բլիքսեն)

on January 10, 2015

Կարեն Բլիքսենը դանիացի ամենահայտնի գրողներից է: Հիմնականում տպագրվել է Իսակ Դինեսեն կեղծանվամբ:

Անկեղծ ասած, նրա գրքերից կարդալու մտադրություն բնավ չունեի, մտածում էի՝ դանիական գրականությունը պետք է դանիերեն կարդալ: Բայց այնպես ստացվեց, որ մեր ընթերցողների ակումբի այս ամսվա ընտրությունն էր: Հետո էլ պարզվեց, որ, միևնույն է, «Հրեշտակային վրիժառուների» օրիգինալ լեզուն անգլերենն է:

Հենց առաջին նախադասություններից վատացա. քաղցր-մեղցր, 19-րդ դարի անգլերեն, Ջեյն Էյրական շունչ, լրիվ վիկտորյանական գրականություն: Ճիշտ է՝ Անդերսենից բացի մինչև հիմա ոչ մի դանիացի հեղինակի չեմ կարդացել, բայց ամեն դեպքում դանիական գրականության մասին բնավ նման պատկերացումներ չունեի:

Շարունակելուց առաջ գուգլեցի: «Հրեշտակային վրիժառուները» գրվել է 1946 թվին, այսինքն՝ վիկտորյանական գրականության համար մեղմ ասած ուշացած շրջան էր: Հետո պարզեցի, որ այն հրատարակվել է Պիեռ Անդրեզել կեղծանվան տակ: Թեև շատերն անմիջապես կռահել են, որ դա Կարեն Բլիքսենն է, բայց մոտ տասը տարի չի խոստովանել, որ ինքն է: Իսկ դրանից հետո էլ «Հրեշտակային վրիժառուները» երբեք չի համարել իր լուրջ գործերից: Ավելին՝ շատերն այն վիկտորյանական գրականության պարոդիա են համարում:

Հենց հասկանում ես, որ դա պարոդիա է, սկսում ես հավեսով կարդալ գիրքը: Էն ձանձրալի քաղցր-մեղցր աղջկական ախմախ մասերը, պարահանդեսները, արհեստական երկխոսությունները, անբնական մտքերը լրիվ տեղն են ընկնում, ու սկսում ես կարդալու ընթացքում ահագին ծիծաղել: Հաշվի առնելով, որ «Հրեշտակային վրիժառուները» գրվել է Երկրորդ համաշխարհայինի ժամանակ, երբ Գերմանիան օկուպացրել էր Դանիան, կարելի է ընկալել, որ Կարեն Բլիքսենը որոշել է զվարճանալ: Հենց գրքից մեջբերված հետևյալ խոսքերով կարելի է բնութագրել այն. «Դուք՝ լուրջ մարդիկդ, չպիտի խիստ վերաբերվեք այն մարդկանց, որոնք ուզում են զվարճանալ, երբ փակված են բանտում և նույնիսկ իրավունք չունեն ասելու, որ բանտարկյալներ են: Եթե մի քիչ չզվարճանամ, կմեռնեմ»:

Այնուամենայնիվ, գրքի մեջտեղներում պատմությունը հետաքրքրանում է. երկու միայնակ մնացած աղջիկներ՝ Զոսինն ու Լուկանը, որդեգրվելով Ֆրանսիայում բնակվող մի զույգի տանը, հանկարծ հայտնաբերում են, որ այս երկուսը սպիտակ աղջիկների վաճառքով են զբաղվում: Մինչև այս պատմության հանգուցալուծումը գիրքն արժե կարդալ, բայց վերջին քառասուն էջն իր հեփի էնդերով, ազգակցական կապերով ու զանազան անկապ պատմություններով լրիվ համը հանում են: Ես որ թռնելով եմ անցել էդ մասերը:

Գրքի երկրորդական կերպարները՝ ծեր զույգը և սևամորթ Օլիմպիան, շատ հաջողված ու համով են: Իսկ գլխավոր հերոսուհիները՝ Լուկանն ու Զոսինը, տափակ, անհետաքրքիր, անդեմ աղջնակներ են, ուշքն ու միտքը ամուսնանալն ու սիրուն շորերը, շատ էլ որ լիքը արկածների միջով են անցնում: Ու էնքան անհետաքրքիր են, որ ընթացքում չես էլ տարբերում որը որն է, մենակ հազիվ հասկանում ես, որ Զոսինը ոնց որ մի քիչ ավելի պայծառ ուղեղ ունի, Լուկանը լրիվ դմբո է:

«Հրեշտակային վրիժառուներում» թեթևակի շոշափվում է 19-րդ դարում կանանց ճնշվածությունը (մասնավորապես, մի տեղ տղամարդկանց մասին խոսելիս նույնիսկ շեշտվում է որպես «վերադաս սեռ»): Խոսվում է նաև ռասիստական տրամադրությունների մասին (սևամորթ Օլիմպիայի համար Անգլիան ահավոր երկիր էր, բայց Ֆրանսիան նույնիսկ ավելի սարսափելի էր):

Դանիացի ընկերներս ասում են, որ իսկապես Կարեն Բլիքսենը շատ ավելի լավ գործեր ունի: Այնպես որ, գուցե չարժե այս գրքի վրա ժամանակ ծախսել, եթե, իհարկե տասնչորս տարեկան աղջնակ չեք ու տարված չեք ջեյնէյրատիպ գրականությամբ:

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: