Կարուսել

Ոչ վե՛րջ կա, ոչ ըսկի՛զբ այս երգում

Մշակութային շոկ. ի՞նչ է այն և ինչու՞ է առաջանում

on May 31, 2015

Թեև նկարում ամբողջ պրոցեսը մի տարի է տևում, հանգամանքներից կախված ժամանակը կարող է շատ տարբեր լինել:

Վերջապես սկսում եմ մշակութային շոկին նվիրված խոստացված գրառումների շարքը: Ասեմ, որ այստեղ լինելու է շատ քիչ տեսությունը ու լիքը պատմություններ իմ սեփական փորձից: Բայց որպես սկիզբ եկեք հասկանանք, թե ինչ է մշակութային շոկը և ինչ փուլերից է բաղկացած այն:

Մշակութային շոկը վիճակ է, որն առաջանում է օտար միջավայր (մասնավորապես՝ օտար երկիր) տեղափոխվելիս: Լավ հասկանալու համար, թե ինչ է այն, պետք է փորձենք սահմանել, թե ինչ է մշակույթը: Բառարանը սահմանում է. մշակույթը կոնկրետ մարդկային խմբի կամ հասարակության գաղափարները, ավանդույթները և հասարակական վարքն է:

Մշակույթի գոյությունը չենք նկատում, մինչև դուրս չենք գալիս մեր սեփական միջավայրից: Պատկերացրեք՝ հայտնվում եք բոլորովին նոր միջավայրում, որտեղ այն հին կանոնները, որոնցով մեծացել եք, որոնք ճիշտ էին քո միջավայրում, այլևս չեն աշխատում: Հասկանում ենք, որ տարբեր ենք, չգիտենք նոր միջավայրի խաղի կանոնները, գաղափարները, արժեքները: Ու դրա պատճառով էլ մշակութային շոկ ենք ունենում: Բայց ամբողջ ընթացքը բաժանվում է չորս փուլի (ըստ տարբեր հեղինակների, կան տան տարբեր փուլեր, բայց պարզության համար կկենտրոնանանք չորս փուլանոցի վրա):

1. Մեղրամիս – նոր երկիր տեղափոխվելու առաջին ամիսներն են: Ամեն ինչ նոր է, հետաքրքիր: Դես ենք գնում, դեն ենք գնում, տարվում նոր մշակույթով ու հիանում դրանով: Ես սա կոչում եմ նաև «նկարներ ֆեյսբուք գցելու փուլ»: Նկատած կլինեք, որ նոր-նոր Հայաստանը լքած ձեր ընկերը անընդհատ նկարներ է դնում ֆեյսբուքում: Այս անկյունն է նկարում, այն անկյունն է նկարում:

2. Մշակութային շոկի փուլ – սկսում ես գիտակցել, որ դու միջավայրիցդ տարբեր ես, նկատում ես, որ քո կանոնները չեն գործում այստեղ, իսկ դիմացինի կանոնները չես ընկալում: Դրանք հաճախ ներվայնացնող: Եթե երկրի լեզուն էլ չգիտես, սկսում է ներվերիդ վրա ազդել: Տրամադրությունդ ահավոր է, տնից դուրս գալ չես ուզում, ոչնչով չես ուզում զբաղվել: Միայնությունից խեղդվում ես:

3. Հարմարման փուլ – կամաց-կամաց սկսում ես սովորել նոր կանոնները, ընդունել նոր մշակույթը, մերվել դրան:

4. Վերջնական հարմարում – ինտեգրվում ես հասարակությանը, դրա մի մասը դառնում: Նոր կանոններն այլևս օտար չեն քեզ, դու էլ ես դրանք ձեռք բերել: Խոսում ես երկրի լեզվով: Գուցե դեռ օտար առոգանություն ունես, բայց դա չի խանգարում, որ լիարժեքորեն մասնակցես հասարակական կյանքին:

Տեսականորեն ամեն ինչ շատ սիրուն է վերջանում, բայց գործնականում ոչ բոլորն են հասնում վերջնական հարմարեցման: Հաճախ պատահում է, որ ամեն ինչից զզված հետդարձի տոմս են գնում, տեղափոխվում իրենց երկիրը, որտեղ սկսվում է մի ավելի զզվելի երևույթ, որը կոչվում է հետադարձ մշակութային շոկ. հետ ես գալիս քո երկիրը, քեզ թվում է՝ դու այդ միջավայրին ես պատկանում, բայց մեկ էլ հայտնաբերում ես, որ դու փոխվել ես, երկիրը՝ չէ: Արդյունքում քեզ թվում է, թե աշխարհում ընդհանրապես տեղ չունես: Ու դրա համար դեպրեսիվ ախտանիշները շատ ավելի խորն են լինում:Նոր միջավայրում հարմարումն էլ կարող է մի քանի տեսակի լինել: Դրանցից թե որն է դրական, որը բացասական, որոշեք ինքներդ: Բայց տարբերակները սրանք են.

Գեթոյացում – անհատն այդպես էլ չի մերվում նոր մշակույթին: Նախընտրում է մնալ իր ազգակիցների հետ իր ավանդույթներով, լեզվով և խոհանոցով:

Ասիմիլյացիա – անհատն ամբողջապես ձուլվում է նոր մշակույթին: Իր մայրենի լեզուն այլևս չի գործածում, չի շփվում ազգակիցների հետ, մի կողմ է թողնում հին մշակույթի բոլոր բաղադրիչները:

Երկմշակութայնացում – էս ինչ բառ հորինեցի 🙂 Անհատը լիարժեք ինտեգրվում է նոր հասարակությանը՝ շարունակելով կրել հին մշակույթը, շփվելով ազգակիցների հետ, առօրյայում գործածելով երկու լեզու:

Առաջիկա գրառումներում կպատմեմ իմ սեփական փորձից: Դանիայում ապրելու ընթացքում շրջանցել եմ մշակութային շոկի փուլն ու մեղրամսից միանգամից մտել հարմարման փուլ: Բայց այդպես ստացվել է, որովհետև մի շրջան անցել եմ ուրիշ երկրներում: Դրա համար պատմությունս կսկսեմ 2011-ի սեպտեմբերից, երբ որպես չափահաս առաջին անգամ մեկնեցի Եվրոպայում ապրելու:

Իսկ մինչ այդ, եթե նոր եք տեղափոխվել օտար երկիր և կուզենայիք կանխել կամ թեթևացնել մշակութային շոկը, կարող եք կարդալ այս գրառումը:Առաջարկում եմ նաև մեկնաբանությունների տեսքով, ձեր բլոգներում կամ նամակներով կիսվել սեփական պատմություններով:

Advertisements

One response to “Մշակութային շոկ. ի՞նչ է այն և ինչու՞ է առաջանում

  1. […] նշել էի առաջին գրառմանս մեջ, Դանիայում այդպես էլ մշակութային շոկ չունեցա: […]

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: