Կարուսել

Ոչ վե՛րջ կա, ոչ ըսկի՛զբ այս երգում

Այն, ինչ չեն ասում PhD ուսանողներին

on March 9, 2016

19:51: Դեռ համալսարանում ես: Հենց նոր վերջացրիր նոր հոդվածիդ սևագիրը, մի քիչ շունչ ես քաշում, որ սկսես երկուշաբթի օրվա դասախոսությանը պատրաստվել: Ինչի՞ համար:

Մինչև ուշ երեկո գրասենյակում մնալը վաղուց արդեն սովորություն է դարձել: Չնայած խիստ ճկուն աշխատանքային ժամերին, դու գիտես, որ օրը ութ-ինը ժամ պիտի աշխատես, շաբաթ-կիրակին էլ հետը, որ հասցնես: Հասցնես վերջացնել այն դիսերտացիան ու PhD ստանալու մնացած բոլոր պահանջները, որոնք մի օր քեզ գործազրկության շեմին են կանգնեցնելու կամ պարզապես դիպլոմդ դնելու ես բարձիդ տակ, ասես՝ հաջող ակադեմիա, գնաս մարդկային աշխատանք ճարելու: Էս ամենի մասին խոսում են բոլորը: Խոսում են համալսարաններում, խոսում են կրթության նախարարություններում, խոսում են հետազոտական կենտրոններում: Բայց կան բաներ, որոնք չեն բարձրաձայնվում, ու ամեն PhD-ուսանող իր տանը կամ աշխատասենյակում փակված մտածում է, թե մենակ ինքն է էդ վիճակում:

phdcartoon

PhD սկսելուց առաջ մեզ շատ բաներ չեն ասում: Մենք սկսում ենք մեզնից գոհ, թե ինչ լավն ենք, որ ընդունվել ենք, ֆինանսավորում ստացել, թե տեսեք, շուտով կստանանք բարձրագույն ակադեմիական աստիճանը ու քիթներս ցից ման կգանք: Մեզ զգուշացնում են, որ հեշտ չի լինելու, բայց չեն ասում, թե ինչի հետ ենք բախվելու:

Մեզ չեն ասում, որ ղեկավարի հետ հարաբերությունը բարդ ու դժվարին ուղի է

Մագիստրոսական թեզս գրելուց հետո հաստատ որոշեցի, որ PhD անելիս ղեկավարիս զգուշորեն եմ ընտրելու, որ վստահ լինեմ՝ երեք տարի կձգեմ: Այն ժամանակ չգիտեի, որ ղեկավար-PhD-ուսանող հարաբերությունը շատ ավելի ջանջալ բան է, քան հասարակ շեֆ-ենթակա հարաբերությունը: Ու կապ չունի՝ ում ես ընտրում: Տարաձայնություններ, դժգոհություններ, իրար չհասկանալ միշտ էլ լինելու է: Հաջողությունը ոչ թե պայմանավորված է նրանով, թե ով ես դու կամ ով է նա, ոչ թե նրա կամ քո կոմպետենտությամբ, այլ նրանով, թե ինչպես եք փորձում հաղթահարել դժվարությունները:

Մեզ չեն ասում, որ մի տարի անց ճգնաժամ ենք ունենալու

Եթե մի այլ կյանքում նորից PhD անելու լինեի, անպայման կընտրեի PhD ուսանողների մի տարվա ճգնաժամն ու կփորձեի բացահայտել պատճառները: Կարծում եմ՝ դեռ չեմ հանդիպել որևէ PhD ուսանողի, որը սկսելուց մի տարի անց ճգնաժամի մեջ չի հայտնվել: Ու դա կարող է տարբեր դրսևորումներ ունենալ: Մեկն ասում է՝ մի տարի է սկսել եմ, բայց ոնց որ բան արած չլինեմ: Մյուսը հարց է տալիս՝ չէ, բայց իրո՞ք էս եմ ուզում անել: Մի երրորդը հայտնվում է հոգեբուժարանում:  Չորրորդը որոշում է կիսատ թողնել, ուրիշ բանով զբաղվել:

Իմ ճգնաժամը ղեկավարիս հետ տուրուդմփոց էր: Մի քանի ամիս տևեց, մինչև կարողացանք ամեն ինչ հարթել ու շարունակել միասին աշխատել: Ընկերներիցս մեկը պատմում է, որ ինքն էլ մտել է ղեկավարի աշխատասենյակ ու ասել. «Էլ չեմ կարող», որից հետո ղեկավարի հետ քննարկել են խնդիրները ու փորձել հարթել: Բայց քանի որ էս ամենի մասին ոչ ոք չի խոսում, բոլորին թվում է, թե միայն իրենք են էդ վիճակում հայտնվել: Շատերը չեն բարձրաձայնում, որովհետև վախենում են ալարկոտի տպավորություն թողնելուց:

Մեզ չեն ասում, որ մենք լավագույնը չենք

Որպես կանոն, PhD անողները լավագույններից լավագույններն են: Նրանք շատ լավ են սովորել դպրոցում, հետո համալսարանում, հետո էլ հազար տեսակի մրցույթ են հաղթահարել, որ PhD անեն: Ու թվում է՝ վերջ, հասել են հաջողության գագաթնակետին: Բայց հենց էստեղ սկսվում են դժվարությունները, որովհետև կողքդ չկա ծույլիկ ուսանող, որի հետ կարող ես համեմատվել ու ասել՝ ես նրանից լավն եմ: Չկան գնահատականներ, որ ինքդ քեզնից դժգոհ կամ գոհ լինես: Անգամ ղեկավարիդ գովեստները շատ անորոշ են, ու չես հասկանում՝ քեզ մխիթարելու համա՞ր է ասում, թե՞ իսկապես քեզնից գոհ է:

Բայց ամենավատն այն է, որ երբ խոսում ես Հայաստանի ազգականներիդ հետ, որոնք այդքան մեծ սպասումներ ունեն քեզնից, անպայման պիտի ասեն. «Քեզնով հիացած են չէ՞ այդտեղ»: Ո՞նց ասես, որ այստեղ լավագույններ չկան, որ ոչ ոք ոչ մեկով չի հիանում, որովհետև բոլորը նույնն են՝ իրենց շրջապատի լավագույնները: Ու անգամ երբ վերջապես ինքդ գիտակցում ես դա, միևնույն է, չես հասկանում, թե ինչ որակի է քո արտադրանքը, որովհետև գնահատական չկա:

Մեզ չեն ասում, որ սա ուրիշ տեսակի կրթություն է

Դեռ մի տարի ու մի քիչ ունեմ մինչև պաշտպանությունս: Բայց այս ընթացքում հասկացել եմ մի բան. ամեն ինչ սովորում ես, բացի այն ոլորտից, որում աշխատում ես: Հավանաբար շատերդ մագիստրոսական թեզ գրել եք ու դրա վրա չորսից վեց ամիս աշխատել: Հիմա պատկերացրեք, որ զուտ կրթական տեսանկյունից PhD անելը մոտավորապես նույնն է, ինչ երեք տարի մագիստրոսական թեզի աշխատանք անելը: Ուղղակի էդ բոլոր թեզերը պիտի կպչեն իրար, մի պատմություն դառնան: PhD անելիս ուրիշ բաներ ավելի շատ ես սովորում:

Սովորում ես գիտական հոդվածն առանց կարդալու կարևոր ինֆորմացիան միջից քաղել, դեռ հետն էլ բոլոր մանր-մունր թերությունները նկատել: Սովորում ես, որովհետև երբ ունես երկու օր ժամանակ ու հիսուն հոդված, ուրիշ կերպ ուղղակի չես կարող կարդալ: Սովորում ես ամեն տեսակի մարդկանց հետ աշխատել ու լեզու գտնել, որովհետև գործ ես ունենում նաև պոստդոկերի հետ, որոնց հետ շատ ավելի բարդ է, քան ղեկավարիդ: Սովորում ես նաև, թե ինչպիսի պոստդոկ չես ուզում լինել: Սովորում ես նույնիսկ ամենավատ ֆիզիկական վիճակում լսարանում կանգնել ուսանողների առաջ ու ցույց չտալ, որ հազիվ ես ոտքի վրա մնում: Սովորում ես ժամանակդ կառավարել էնպես, ինչպես նախկինում երբեք չես կարողացել: Ու դա սովորում ես, որովհետև հասկանում ես՝ ոչ ոք քո փոխարեն չի անելու: Սովորում ես նաև էքստրավերտ խաղալ, երբ նույնիսկ ամենաինտրովերտ վիճակներում ես: Սովորում ես դեդլայնից կարճ ժամանակ առաջ ասել թքած ու համերգ գնալ, և դա անում ես, որովհետև հասկանում ես, որ տասը տարի անց համերգը հիշելու ես, դեդլայնը՝ չէ:

Մեզ չեն ասում, որ մենք նման ենք իրար

Մեկ-մեկ ֆեյսբուքում որ PhD կյանքի հետ կապված որևէ բան եմ պոստում, լայքերի քանակից մեկ էլ հասկանում եմ, որ աշխարհով մեկ շրջապատումս լիքն են PhD ուսանողները: Ու զարմանալիորեն անկախ նրանից, թե որ ոլորտում ենք՝ մոլեկուլյար կենսաբանություն, թե գրականագիտություն, մեր կյանքերն ավելի նման են իրար, քան նույն մասնագիտությունն ունեցող, բայց տարբեր տեղերում աշխատող երկու կամայական անձանցը: Իսկ ամենասիրունն էստեղ էն է, որ մենք չենք մրցակցում, որովհետև չնայած մեր նմանությանը, մենք նաև խիստ տարբեր նպատակներ ունենք, ու հաստատ պաշտպանությունից հետո նույնի գործին չենք դիմի:

Մեզ չեն ասում, որ կողքից տարօրինակ ենք նայվում

Մենք այնպես ենք փակվում ակադեմիական պղպջակում, որ մոռանում ենք դրսի աշխարհի գոյության մասին: Ու եթե մեկը մեր ականջներից չբռնի, դուրս չքաշի, էդպես էլ չենք իմանա, որ աշխարհն ակադեմիայով չի վերջանում: Իսկ երբ դրսում սկսում ենք մտքեր արտահայտել, դրանք տարօրինակ ու անսովոր են թվում: Հաճախ մեզ խելառի տեղ են դնում: Բայց երևի ինչ-որ ձևով խելառ ենք, որ ապահով ու հանգիստ կյանքը թողած էդ երեք տառերի հետևից ենք ընկել: Ու երևի ինչ-որ իմաստ կա, որ կապ չունի՝ որ ոլորտից ես, միևնույն է, վերջում դառնում ես PhD, ասել կուզի՝ փիլիսոփայության դոկտոր:

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: