Կարուսել

Ոչ վե՛րջ կա, ոչ ըսկի՛զբ այս երգում

Սթրեսի դեմ կռվելու PhD-ական միջոցներ

on March 23, 2016

Երկուշաբթի երեկոյան տանտերս տուն մտավ, տեսավ՝ խմոր եմ հունցում:

-Թխելու համար մի քիչ ուշ չի՞,- հարցրեց:
-Ուշը ուշ, բայց սթրեսս եմ հանում:
-Լավ, ուրեմն չհարցնեմ՝ օրդ ոնց ացավ,- ասաց ու գնաց իր գործերին:

Իսկ օրս անցել էր հոդվածիս մյուս չորս համահեղինակների հետ կռիվ տալով: Երկուսը պրոֆեսոր, մեկը՝ դոցենտ, մեկը՝ ասիստենտ: Երկուսը Դանիայում, մեկը՝ արձակուրդ, մեկը՝ Ֆրանսիայում: Իրար չեն հասկանում, իրար հետ համաձայն չեն, միմյանց գրածները խմբագրում են: Իսկ ես պիտի փորձեմ բոլորին գոհացնել: Էլ սթրեսը ո՞նց է լինում:

PhD անելիս էնքան ընդհանուր ծանրաբեռնվածությունը չէ, որքան աշխատանքի բնույթը, որ սթրեսի անսահման աղբյուր է, ու հաճախ օրվա վերջում ուզում կա՛մ մեկի հետ կռիվ անել, կա՛մ պատեպատ խփվել: Եթե սթրեսի դեմ կռվելու իմ միջոցները չունենայի, երևի էսքան չձգեի: Ու մեկ-մեկ որ նայում եմ առօրյայիս, լիքը հետաքրքիր լուծումներ եմ նկատում, որոնցով երևի արժե կիսվել:

Որևէ բան թխելը
Հաց կամ խմորեղեն շատ եմ թխում: Սրանք նենց բաներ են, որ հանգիստ կարող ես խանութից առնել: Բայց խանութինը նույն էֆեկտը չունի: Տան թխածը քո ստեղծածն է, քո աշխատանքի դրական արդյունքը: Երբ օրվա ընթացքում տանջվում-տանջվում ես ու վերջը չես կարողանում որևէ կոնկրետ գործի արդյունք տեսնել, ջեռոցից տաք-տաք հանած պուլլայից (ֆիննական քաղցր հաց) լավ բան չկա: Երիցուկով թեյ ես սարքում, պուլլան վերցնում, քեզուքեզ կրկնում «էս ես եմ սարքել» ու ատամներդ խրում տաք ու փափուկ խմորի մեջ:

Զբոսանքը
Երբ երկուշաբթի ղեկավարիցս լիքը մեկնաբանություններով հոդվածս վերջապես ստացա, առաջին ռեակցիաս էր՝ էս ինչ էր: Իմ գյոզալ, պարզ լեզուն բարդացրել, անհասկանալի ինչ-որ բան էր սարքել: Եթե իմպուլսիվ պատասխան տայի, պիտի մի յոթ հարկանի քֆուր գիտեի: Դրա փոխարեն վեր կացա, գնացի համալսարանում զբոսնելու: Մի տասը րոպե քայլեցի, հետ եկա, շունչ քաշեցի ու շատ ավելի ադեկվատ, հանգիստ պատասխան գրեցի:

Ուղղակի վերընկնելը
Մեր դարում մեզ էնպես են սովորեցրել, որ ոչինչ չանելը ծուլության նշան է: Ու երբ վեր ես ընկնում բազմոցին, ֆեյսբուքի ֆիդովդ վերև ներքև անում, մեղավորության զգացում է առաջանում, թե՝ ժամանակս գնաց, գործ չարեցի: Իսկ իմ փորձից նկատել եմ, որ սթրեսային օրերից առաջ կամ հետո եմ վեր ընկնում: Մեկ-մեկ առավոտներն է լինում, երբ գիտեմ՝ էս ու էն գործը պիտի անեմ, դրանից սթրեսվում եմ: Տնից կես ժամ ուշ դուրս գալն ու էդ ընթացքում սուրճի բաժակով վերընկնելն ավելի է օգնում, քան աչքերդ բացելուն պես գործի վազելը, որովհետև գործի հասնում ես սթրեսը վրադ, չես կարողանում նորմալ կենտրոնանալ:

Ֆիզիկական ակտիվությունը
Աշխատում եմ գոնե շաբաթը մեկ յոգայի գնալ: Դա օգնում է, որ նախ գործիս տեղը մինչև ժամը հազարը չլռվեմ, երկրորդ ձգվում-մգվում ես, կռացած ու սթրեսված մարմինդ մի քիչ շունչ է քաշում: Բայց էն ամենավատ ժամանակները յոգան լուծում չէ: Մեկ էլ դասից դուրս ես գալիս, զգում ես՝ սրտխփոցդ չի թեթևանում: Էս դեպքում պետք է քրտնել: Իսկ թե ոնց, արդեն ճաշակից է կախված: Ես տրեդմիլի վրա վազում էի, ու երբ իջնում էի, աշխարհի լրիվ դարդերը վերանում էին: Էս վերջերս էլի մազ էր մնում, որ հասնեմ սթրեսի էդ աստիճանին: Բռնեցի, սկսեցի քրտնելու հարմարանքներս հետս ման տալ (սպորտային շորերին ու կոշիկներին գումարած սրբիչ, որ հետո դուշի տակ մտնեմ): Էն էլ էդպես էլ կարիքը չեղավ:

Խոսելը
PhD ուսանողներից շատերն ինտրովերտ են, շատերը վախենում են արտահայտվել՝ մտածելով, որ մենակ իրենք են էդ վիճակում: Բայց գրողը տանի, էդ խոսելը սթրեսահան էֆեկտ ունի: Մեկ-մեկ էլ արտահայտվելով պարզում ես, որ մենակ դու չես էդ վիճակում: Դրա համար խոսիր: Խոսիր նաև ակադեմիայից դուրս մարդկանց հետ՝ դեմքիդ լուրջ արտահայտություն տալով: Ձևացրու, որ շատ կարևոր գործով ես զբաղվում ու որ դրա համար մի օր Նոբելյան մրցանակ ես ստանալու: Մեկ էլ տեսար՝ դա ավելի ճիշտ դուրս եկավ, քան էն համոզմունքդ, որ արածդ ոչ մեկի պետք չէ, նույնիսկ քեզ, որովհետև պոտենցիալ գործազուրկ ես:

Խմելը
Չեմ ասում՝ ալկաշ դարձիր: Որ ալկաշ դարձար, դիսերտացիադ վերջացնողը չես: Բայց չկա ավելի լավ բան, քան սթրեսային շաբաթվանից հետո մի երկու բաժակ գարեջուր խմելը: Լրիվ դարդերդ կորում-գնում են մինչև երկուշաբթի: Բացի դրանից, խմելն օգնում է նաև խոսելուն, հատկապես երբ գործ ունես դանիացիների հետ:

Ֆեյսբուքում ստատուս գրելը (կարող ես ջնջել կամ էնպես անել, որ մենակ դու տեսնես)
Եթե շուրջդ մարդ չկա (իսկ դա շատ հավանական է հատկապես հուլիսին կամ Զատկի արձակուրդից մի օր առաջ), ու չես կարող տեղը տեղին բողոքել, մտնում ես ֆեյսբուք, էնպիսի բան գրում, որ մենակ դու ես հասկանում, մի հինգ րոպե հետո ջնջում: Կամ էլ կարող ես թողնել, բայց լայքող չի լինելու, իսկ դա կդառնա սթրեսի մի նոր աղբյուր, որովհետև կսկսես մտածել՝ ինձ ոչ ոք չի հասկանում:

Ամեն ինչ մի կողմ շպրտելն ու որևէ կայֆ բան անելը
Մեկ էլ զգում ես՝ ամբողջ օրդ գնաց, բայց ոչ մի կերպ չես կարողանում էքսպերիմենտիդ սկրիպտն աշխատացնել: Ուղեղդ արդեն կախում ա: Մտածում ես՝ էս ծրագրավորողները ոնց են օրուգիշեր սենց բաների վրա նստում: Մտածում ես՝ էս ինչ վատն ա իմ ուղեղը, որ սենց ստից խնդիրը չի կարողանում լուծել: Եթե դրա վրա մի երեք ժամ էլ ծախսես, միևնույն է, չի լուծվելու: Էդ դեպքերում պետք է ուղղակի կոմպն անջատել, դուրս գալ, գնալ: Իսկ թե ինչով կարելի է զբաղվել, լիքը տարբերակներ կան: Ասենք, համերգ կամ կինո գնալ, ընկերներիցդ մեկին զանգել, ասելը՝ տեսնվե՞նք: Կամ ասենք մենք էստեղ ճոխ ենք ապրում: Կարելի է ուղղակի տոմս առնել ու շաբաթ-կիրակի եվրոպական որևէ քաղաք ցվրվել: Ի վերջո, էսօր արև էր դուրս եկել: Կարելի է դուրս գալ և ուղղակի արևի տակ կանգնել:

Հա, ու էս բլոգը գրելն էլ սթրեսի դեմ կռվելու մի միջոց է: Էսօր վերընկնելուց հոգնեցի, մտածեցի՝ մի հանրօգուտ բան անեմ, կողքից էլ քաջալերեցին: Էնպես որ, եթե ինձ սթրեսված տեսնեք, ասեք՝ գնա, բլոգումդ մի բան գրի: Էս ընթացքում, որ գրում էի, չաշխատող սկրպիտիս լուծումն էկավ: Վաղը էքսպերիմենտս կաշխատի: Գնամ պուլլաս տաքացնեմ:

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: