Կարուսել

Ոչ վե՛րջ կա, ոչ ըսկի՛զբ այս երգում

Պոստդոկի փնտրտուքներ․ ի՞նչ է ակադեմիան պահանջում մեզնից

on June 6, 2017

Անցյալ տարի Դանիայի կառավարությունը կրճատեց համալսարանների ֆինանսավորումը։ Բազմաթիվ հետևանքներից մեկն էն էր, որ Կոպենհագենի համալսարանը դադարեցրեց միջդիսցիպլինար գիտական ծրագրերի ֆինանսավորումը։ Այսինքն, գործող խմբերը պիտի ստանային իրենց ֆինանսավորումը մինչև կոնկրետ ծրագրի վերջնաժամկետ, իսկ դրանից հետո երկարացման հնարավորություն չէր լինելու։

Բայց դա չխանգարեց, որ համալսարանը միլիոններ ծախսի ու աշխարհի հեղինակավոր համալսարաններից պրոֆեսորներ հրավիրի միջդիսցիպլինար գիտական ծրագրերի աշխատանքը գնահատելու։

Իմ PhD-ն էլ էր նման ծրագրի մի մաս։ Իսկ գնահատման շրջանակներում նախատեսված էր հանդիպում այդ ծրագրերի PhD ուսանողների հետ։ Երևի ծրագրիցս բողոքելու շատ բան ունեի։ Դրա համար ներկայացա հանդիպմանը։

Մեզ նստեցրին մեծ սեղանների շուրջ, ամեն սեղանի մոտ՝ վեց-յոթ PhD-ուսանող և մեկ գնահատող պրոֆեսոր։ Մեր սեղանի պրոֆեսորն Օքսֆորդի համալսարանից էր։ Սկզբում խոսեցինք, թե ինչից ենք դժգոհ ու ինչից ենք գոհ, քննարկեցինք միջդիսցիպլինարության մարտահրավերները և այլն։ Իսկ վերջում հասանք ապագայի մասին պլաններին։ Բոլորս պետք է պատասխանեինք, թե որտեղ ենք տեսնում մեզ տասը տարի անց։ Սեղանի շուրջ նստածները գիտեին ճիշտ պատասխանը, ու անպայման նշում էին որևէ ակադեմիական պաշտոն։ Տարբերությունը միայն նեղ ոլորտների մեջ էր․ ոմանք ուզում էին շարունակել միջդիսցիպլինար աշխատանքը, ոմանք ուզում էին վերադառնալ նեղ ոլորտ։ Իսկ Օքսֆորդի պրոֆեսորը շատ լավ կատարում էր իր դերը՝ մի քիչ շփոթվածներին կոնկրետ խորհուրդներ տալով, թե ոնց ակադեմիական կարիերան դասավորեն, ինչ ֆինանսավորման դիմեն, ում հետ համագործակցեն, ոնց տպագրվեն։

Երբ իմ հերթը հասավ, ընտրեցի սխալ պատասխանը․

-Տասը տարի անց լինելու եմ տնային տնտեսուհի ու հինգ երեխա եմ մեծացնելու։

Պրոֆեսորը խորը շունչ քաշեց։ Օքսֆորդում երևի երբևէ նման պատասխանի չի հանդիպել, ու չգիտեր՝ ինչ խորհուրդ տար։

-Էդպես էլ է պատահում,- ասաց ու անմիջապես անցավ հաջորդին։

Իրականում չգիտեմ՝ տասը տարի անց որտեղ եմ լինելու ու ինչ եմ անելու։ Ուղղակի ուզեցի Օքսֆորդի պրոֆեսորին ցույց տալ, որ տնային տնտեսուհի լինելն ու լիքը երեխա մեծացնելն էլ կարող է բարձրագույն կրթություն ստացած կնոջ նպատակ լինել։ Բայց ակադեմիան ստիպում է միատիպ մտածել։ Մտածել, որ միակ ճիշտը հաջող ակադեմիական կարիերան է։ Իսկ դրա համար պետք է ամեն ինչ զոհաբերել հանուն պրոֆեսոր դառնալու։ Ամեն ինչի մեջ կարող են լինել ընտանիք, երեխաներ, ընկերներ, բնակավայր, առողջություն, հանգիստ, սիրելի զբաղմունք և այլն։

Ընդհանրապես, վաղուցվանից գիտեի, որ սիրում եմ գիտությամբ զբաղվել։ Դեռ դպրոցական տարիներին բժշկականի փոխարեն ուզում էի կենսաբանական ընդունվել հենց գիտնական դառնալու համար։ Բայց դրանից հետո շատ ջրեր են հոսել, ու միտքս հազար անգամ փոխել եմ՝ ակադեմիա անընդհատ մտնելով ու դուրս գալով։ Եվ միայն PhD-իս վերջին կես տարում էր, որ հասկացա, որ գիտությունն իրոք էն է, ինչով ուզում եմ զբաղվել իմ մնացած ամբողջ կյանքում։ Սովորաբար թեզը գրելու վերջին ամիսներին մարդիկ զզվում են ակադեմիայից, ուզում են պաշտպանել ու հեռու փախնել։ Բայց պաշտպանությունից հետո սկսում են պոստդոկ ման գալ։

Իսկ ես պոստդոկի առաջին դիմումս ուղարկել եմ թեզս հանձնելուց կես տարի առաջ։ Թեզս հանձնելուց հետո շաբաթը մի դիմում եմ գրում, ու ոլորտը կապ չունի։

Երեք տարի առաջ, երբ տեղափոխվեցի Կոպենհագեն, համոզված էի, որ էստեղ եմ մնալու։ Կոպենհագենի համալսարանում նոր-նոր ձևավորվում էր նյարդա- և հոգելեզվաբանության գիտական խումբը, ու կարծում էի, որ իմ ներդրումը կունենամ, ու PhD-ից հետո կշարունակեմ մասնակցել խմբի կառուցմանը։ Բայց երկու տարի առաջ Դանիայում աջերն իշխանության եկան ու կրճատեցին գիտության ֆինանսավորումը։ Կոպենհագենում նյարդա- և հոգելեզվաբանության կենտրոնի ձևավորումն օդի մեջ մնաց։

Երկու տարի առաջ, երբ հանդիպեցի դանիացի ընկերոջս, համոզված էի, որ էստեղ եմ մնալու։ Որոշեցի ակադեմիայից դուրս գալ, ու ակտիվ մասնակցում էի PhD-ից հետո ոչ ակադեմիական աշխատանք ճարելու բոլոր տեսակի վորքշոփներին։ Պարզվեց՝ առանց նեթվորքինգի (կարդալ՝ ծանոթի) տարբերակ չկա։ Որոշեցի նեթվորքինգը սկսել թեզս վերջացնելուց մի տարի առաջ։

Մի տարի առաջ, երբ Դանիան իմիգրացիայի օրենքները նորից փոխեց, համոզված էի, որ էստեղ եմ մնալու։ Դանիերենի քննություն հանձնեցի ու փորձեցի հարմարվել նոր պահանջներին։ Բայց Դանիան իմիգրացիայի օրենքները նորից փոխեց։

Հունվարին, երբ պոստդոկի դիմում ուղարկեցի Կոպենհագենի համալսարան, էլի համոզված էի, որ էստեղ եմ մնալու։ Զուգահեռ նաև ոչ ակադեմիական աշխատանքի դիմումներ ուղարկեցի ու մերժվեցի։

Բայց թեզս հանձնելուց մի ամիս անց այլևս այնքան էլ վստահ չեմ, որ էստեղ եմ մնալու։ Դանիայում նյարդա- ու հոգելեզվաբանության միայն մի գիտական խումբ կա, այն էլ Օրհուսում է։ Ուրեմն պիտի կա՛մ ոլորտս փոխեմ, կա՛մ գնամ Դանիայից։ Ուղարկածս պոստդոկի դիմումներից միայն երեքն էին Դանիայում, միայն երկուսը Կոպենհագենում։ Երկուսից արդեն մերժվել եմ։

Ինձ ինչքան էլ ասեն, որ Դանիայում հայտարարված պոստդոկի դիմում ուղարկելն անիմաստ է, որովհետև իրենց ծանոթի համար հայտարարված տեղ է, միևնույն է, դիմում ուղարկում եմ։ Իմ PhD-ի տեղն էլ է էդպիսին եղել, ու իրենց ծանոթը վերջին պահին հրաժարվել է, ստիպված ինձ են ընդունել։

Աշխարհով մեկ պոստդոկի հայտարարություններում սովորաբար խելագար պահանջներ են լինում։ Ոչ միշտ եմ բոլորին բավարարում, բայց, միևնույն է, դիմում եմ։ Ամեն անգամ դիմելիս ինձ վատ եմ զգում, որ չեմ հասցրել իքս քանակով հոդված տպագրել, որ Դանիայում PhD-ի բուն գիտական մասը երկու տարի է, իսկ ուրիշ երկրներում՝ երեք-չորս կամ ավելի, հետևաբար ավելի լուրջ սպասելիքներ ունեն, որ ղեկավարս ծանոթությունների մեծ ցանց չունի, հետևաբար չի կարող ինձ համար բարեխոսել։ Ամեն անգամ խելագարվում եմ մրցակցությունից․ իմ գիտական խմբի պոստդոկները, որոնք երեք տարի առաջ ավագ գործընկերներ էին, հիմա դարձել են ինձ մրցակից։ Ինձ մրցակից են նաև ուսանողական ընկերներս։

Ու ամեն անգամ մի նոր դիմում ուղարկելիս մտածում եմ․ բայց ես ուզում եմ գիտությամբ զբաղվել։ Ինչու՞ պիտի էսքան բարդ լինի ցանկությունս իրականացնելը։ Ինչու՞ պիտի մրցեմ ինձ մտերիմ մարդկանց հետ, երբ ուղղակի կարող էինք համագործակցել ու լավ արդյունքների հասնել։ Ինչու՞ պիտի ապացուցեմ, որ սենց ու նենցն եմ, որ սենց ու նենց նվաճումներ ունեմ։ Ուղղակի ուզում եմ գիտությամբ զբաղվել ու աշխատել նույն գործընկերներիս հետ։ Կատարյալ աշխարհում մրցակցություն չէր լինի։ Կատարյալ աշխարհում կախված չէինք լինի ֆինանսավորողներից։

Տասը տարի անց չգիտեմ՝ որտեղ կլինեմ ու ինչով կզբաղվեմ։

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: