Կարուսել

Ոչ վե՛րջ կա, ոչ ըսկի՛զբ այս երգում

Հելլե Հելլե «Տուն-տեղ»

on June 3, 2018

Գրքի վերնագրի հայերեն թարգմանությունը երևի թողնեմ թարգմանիչներին։ Դանիերեն վերնագիրն է Hus og hjem: Hus֊ն այստեղ ֆիզիկական տունն է’ առանձնատունը (անգլ. house), իսկ hjem-ը՚ վերացական տունը, այն վայրը, որտեղ քեզ «տանն ես զգում» (անգլ. home)։

Թարմացում։ Քանի որ իմ դանիերենը վերջին ժամանակներս երկրաչափական պրոգրեսիայով է աճում, ընդամենը մեկ շաբաթ անց ինքս ինձ համար հայտնաբերեցի, որ Hus og hjem սարքել արտահայտությունը գործածվում է նոր բնակավայր տեղափոխվելիս այն հարմարավետ դարձնելիս։ Կարծում եմ՝ հայերեն համարժեքը կլինի «տուն-տեղ դնել»։ Հետևաբար, գրքի վերնագիրը կարելի է դարձնել «Տուն-տեղ»։

Այս տարի Հելլե Հելլեի «Նրանք» գիրքն է լույս տեսել։ Այն կարելի է գտնել ամենուր. գրադարանններում, գրախանութներում, թերթերի խանութներում ու անգամ սուպերմարկետներում։ Հելլե Հելլեի գրքի’ սուպերմարկետներում հայտնվելը ստիպեց վերանայել «սուպերմարկետային գրականություն» տերմինը, որն օգտագործում էի սուպերմարկետներում վաճառվող անորակ սիրավեպերն ու դետեկտիվները բնորոշելու համար։

Հելլե Հելլեն Դանիայի ժամանակակից ամենաճանաչված գրողներից է։ Սերնդակիցներս դպրոցում են կարդացել նրա գործերից։ Դանիա տեղափոխվելուց հետո նրա «Ռոդբյու֊Փութգարդեն»  վեպը դանիական գրականության երկրորդ նմուշն էր, որ կարդացի (Կարեն Բլիքսենից հետո)։ Ու նոր գրքին անցնելուց առաջ գրադարանից վերցրի «Տուն-տեղը»։

Գիրքը ջահել մի կնոջ’ Աննեի մասին է։ Աննեն ընկերոջ հետ իր ծննդավայրում, որն անանուն դանիական քաղաք է, առանձնատուն է գնում ու Կոպենհագենից տեղափոխվում այնտեղ, մինչ մի ամիս հետո ընկերը նույնպես կմիանա իրեն։ Աննեի ծնողները վաղուց մահացած են, ու փոքր քաղաքում նա մանկությունից ու պատանեկությունից մնացած ծանոթ նշաններ է փնտրում։ Նորից կապ է հաստատում դպրոցական ընկերուհիների հետ ու նրանց առօրյայի մասը դառնում։ Աննեն մտերմություն է փնտրում, խորը հարաբերությունների ծարավ է, բայց ընկերուհիները խիստ կենցաղային են, ու զրույցները սահմանափակվում են հարևանների կամ համադասարանցիների մասին բամբասանքներով։

27415475

Աննեն ծանոթանում է Յենսի՚ հարևան քահանայի հետ։ Նրա հետ կարողանում է մտերմանալ ու խոսել իրեն հուզող թեմաներից, այդ թվում’ ծնողներին կորցնելուց ու ընկերոջից։ Աննեն ու Յենսը սիրահարվում են, բայց ի տարբերություն մնացած այլ նման պատմությունների, Աննեն դրամատիկ քայլերի չի գնում, ընկերոջը չի դավաճանում, հրաժարվում է Յենսի առաջարկած մտերմությունից, մնում ընկերոջ հետ, որի հետ պատրաստվում է ամուսնանալ։

Ի տարբերություն «Ռոդբյու֊Փութգարդենի», որը բավական տեղայնացված վեպ է, ու հազիվ Դանիայից դուրս ապրող, այստեղի նիստուկացին անծանոթ որևէ մեկին հետաքրքրի, «Տուն և տունը» թեև էլի հասարակ ու աննշան մարդկանց մասին է պատմում, Աննեի միջոցով քննարկում է մի համընդհանուր խնդիր, որին տեղից տեղ վազող սերնդակիցներս հաճախ են բախվում. վերադառնա՞լ ծննդավայր, ու վերադարձից հետո ի՞նչ է սպասվում։ Աննեն մարմնավորում է այդ վերադարձողներին, որոնք ինչ֊որ բան են փնտրում ծննդավայրում, որոնք հանդիպելով մանկության ընկերներին’ զգում են, որ ոչ մի ընդհանուր բան չունեն, փորձում հարմարվել նոր ապրելակերպին’ անընդհատ ինչ֊որ միջոցառումներ կազմակերպելով։ Ու փորձում նաև ի վերջո տանը զգալ, ինչը շատերի մոտ չի ստացվում։ Կարողացա՞վ արդյոք Աննեն տանը զգալ։ Միայն գիտենք, որ դատարկեց արկղերը, ներկեց պատերն ու առանձնատունն ավելի հարմարավետ դարձրեց միայն ընկերոջ’ այնտեղ տեղափոխվելուց հետո։ Ու գիտենք նաև, որ վերջում երջանիկ էր։

Գիրքը, ցավոք, անգլերեն չի թարգմանվել։ Ու հենց էսպես փոքր լեզուներով գրված բազմաթիվ գրքեր անհասանելի են մնում ամբողջ աշխարհին միայն նրա համար, որ անգլալեզու գրականությունը գերիշխող է։ Հելլե Հելլեի «Տուն-տեղը» չի զիջում իմ կարդացած ժամանակակից ամերիկյան գրականության բազմաթիվ նմուշների, բայց նույն թվով մարդիկ չեն կարդում, որովհետև գործողությունները Նյու Յորքում տեղի չեն ունենում, իսկ գրքի լեզուն դանիերենն է։

Երևի մի օր ուզենամ հայերեն թարգմանել, որովհետև ներգաղթի կոչերի այս ֆոնի վրա երևի արժե փորձել հասկանալ, թե ինչ է զգում ներգաղթողը։ Իսկ Հելլե Հելլեն այդ զգացողությունները բառացի չի նկարագրում։ Դրանք խորը թաքնված են կերպարների երկխոսությունների հետևում, որոնք եթե մարդ ուշադիր չկարդա, կհամարի անկապ, ոչինչ չասող կենցաղային խոսակցություններ։

Advertisements

2 responses to “Հելլե Հելլե «Տուն-տեղ»

  1. Marian says:

    Կսպասեմ հայերեն թարգմանությանը ))

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s

%d bloggers like this: