Ռոբերտո Բոլանյոյի 2666֊ը

Երբ մոտ մեկուկես տարի առաջ Ծննդյան տոներին Բոլանյոյի 2666֊ը նվեր ստացա, վստահ չէի՝ կկարողանա՞մ հաղթահարել գրքի 900 էջերը։ Հսկայական գիրք մանր տառերով։ Հատուկ նվիրում էր պետք, հատուկ մոտիվացիա այն սկսելու ու հետո նաև ավարտելու համար։ Այն, որ Փաթի Սմիթի սիրած գրքերից է, որ Բոլանյոն Վալերիա Լուիզիելին Լուիզիանայի փառատոնի ժամանակ հենց Բոլանյոյի անունը տվեց որպես լավագույն լատինաամերիկյան գրողի, համոզիչ չէին։ Բայց երբ գիրքը նվեր ես ստանում, այն էլ սիրելի մարդուց, ուրեմն վաղ թե ուշ պիտի սկսես։

Image result for 2666

Ու սկսեցի գիրքը նվեր ստանալուց մի տարի անց։ Կես տարի տևեց մինչև վերջացրեցի։ Բայց դադարներ էի տալիս արանքում. 2666֊ը, լինելով ահռելի մեծության գիրք, այնուամենայնիվ, բաղկացած է հինգ առանձին մասերից, որոնք բավականաչափ անկախ են իրարից։ Բոլանյոն ինքը ցանկացել է այդ մասերն առանձին գրքերով հրատարակել, որ ժառանգները շատ փող աշխատեն, բայց Բոլանյոյի մահվանից հետո ժառանգները որոշել են որպես ամբողջական գիրք հրատարակել։ 2666֊ը հետմահու տպագրված գործ է։

Առաջին գիրքը գրականագետների մասին է։ Եվրոպական չորս տարբեր երկրների համալսարաններում աշխատող չորս գրականագետների միավորում է իրենց սերը գերմանացի գրող Բեննո ֆոն Արչիմբոլդիի նկատմամբ։ Սկզբում ակադեմիական կյանքն է նկարագրվում իր բոլոր յուրահատկություններով. գիտաժողովներ, հոդվածներ, անկայուն սիրավեպեր և այլն։ Բայց գրակագետները նաև ուզում են Արչիմբոլդիին բռնացնել։ Ու նրան հանդիպելու բոլոր փորձերն ապարդյուն են անցնում։ Ի վերջո, փնտրտուքները նրանցից երեքին տանում են Մեքսիկայի Սանտա Թերեզա քաղաք, որտեղ հարյուրավոր կանանց բռնաբարում ու սպանում են, իսկ հանցագործը դեռ չի գտնվել։

Գրքի առաջին հատվածում եվրոպացիների անտարբերությունն է իրենց հետ կապ չունեցող ողբերգությունների նկատմամբ։ Սանտա Թերեզան գրականագետների համար պարզապես մի էկզոտիկ վայր է, որտեղ կարող են տեղացի աղջիկների հետ արիշ֊վերիշներ անել, Բեննո ֆոն Արչիմբոլդիին փնտրելով ու արևի տակ տաքանալ։ Իսկ սպանությունները պարզապես նրանց կողքով են անցնում։ Էդ անտարբերությունն էնքա՜ն ծանոթ է, էնքա՜ն լավ է նկարագրված, իսկ Բակունցի ասածն է. «ծաղկափոշու մեջ թաթախված գունավոր բզեզին մանուշակը ճոճք էր թվում էր, աշխարհը ծիրանագույն բուրաստան»։

Գրքի երկրորդ հատվածը Սանտա Թերեզայում բնակվող պրոֆեսոր Ամալֆիտանոյի մասին է։ Քաղաքում տեղի ունեցող սպանությունների հողի վրա, թե՞ դրա հետ չկապված, բայց Ամալֆիտանոն խելքը թռնցնում է։ Իր սևեռուն միտքը դստերը քաղաքի սպանություններից պաշտպանելն է։

Երրորդ հատվածում ամերիկացի լրագրող Օսկար Ֆեյթը հայտնվում է Սանտա Թերեզայում բռնցքամարտ մեկնաբանելու ու պատահաբար բախվում է քաղաքի սպանություններին։ Չնայած որ Ֆեյթին խիստ հետաքրքրում է թեման, ու ուզում է հոդված գրել սպանությունների մասին, թերթից կարգադրություն է ստանում, որ չգրի։ Այս հատվածում սպանություններին ավելի մոտիկից ես ծանոթանում, ավելի շոշափելի են դառնում, ու որպես ընթերցող սկսում ես կամաց֊կամաց գուշակություններ անել։

Չորրորդ հատվածում հենց սպանություններն չորուցամաք թվարկված ու դրանց արանքում ոստիկանության վարքը։ Հերթով բոլոր դիակները նկարագրվում են, ոմանց կյանքից մանրամասներ են պատմվում, ծանոթանում ենք նաև ոստիկանների հետ։ Անտարբե՞ր են։ Լավ չե՞ն աշխատում։ Սխա՞լ մարդկանց հետևից են գնում։ Հանցագործը խիստ խելացի՞ է։ Ովքե՞ր են զոհերը։ Ի՞նչ դասակարգից են։ Հարցեր են, որոնց այս հատվածը պատասխանում է։

Հինգերորդ հատվածը վերադառնում է Արչիմբոլդիին ու պատմում նրա կենսագրությունը։ Այստեղ հայտնվում ենք Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում, տեսնում, թե ինչպես մի մարդ, որը քիչ առաջ հրեաներին կերակրում ու տաքացնում էր, հաջորդ վայրկյանին սկսում է նրանց հերթով վերացնել։ Հրեաների սպանությունը հակադրվում է Սանտա Թերեզայի սպանություններին։ Դրանք նման են իրար, որովհետև անխղճորեն անմեղ ու անօգնական մարդկանց են սպանում, երկու դեպքում էլ զոհերը խեղճ են ու անպաշպան, երկու դեպքում էլ անարժեք են։ Բայց հրեաները միայն կանայք չեն, նրանք նաև անուն չունեն, պատմություն չունեն Սանտա Թերեզայի կանանց մի մասի պես, պարզապես հրեաներ են, որոնցից պետք է ազատվել։

2666֊ի բոլոր թելերն իրար են կապվում գրքի վերջին հատվածում։ Բոլանյոն անպատասխան հարցեր չի թողնում, բայց պետք է ուշադիր կարդալ, որ դետալները բաց չթողնվեն։ Ու ամբողջ գիրքը գրված է հեռավորության վրա։ Կարծես հետևես գրքի հերոսներին, բայց երբեք չկարողանաս բավականաչափ լավ մոտենալ, որ տեսնես նրանց, լսես խոսակցությունները, ընկալես հույզերը։ Նրանք ոչ թե միագիծ, չստացված կերպարներ են, այլ ամբողջական, իրենց դրական ու բացասական կողմերով մարդիկ են, պարզապես հեռու են, ու դու չես հասնում նրանց, որ մոտիկից ճանաչես նրանց։

2666֊ը վեպի մասին բազմաթիվ պատկերացումներ է կոտրում։ Այստեղ չկան ընդգծված գլխավոր հերոսներ։ Չկա ինչ֊որ բանի կարիք ունեցող կերպար, որն ինչ֊որ խոչընդոտի է հանդիպել։ Չկա կոնկրետ մի պատմություն. հինգ առանձին մասերից բացի պատմություններն իրար մեջ միահյուսվում են։ Իսկ առանձին մասերն էլ երբ ավարտվում են, քեզ թողնում են որոշակի հուզական վիճակում, ու էլի ես ուզում նույնից, ուզում ես շարունակել, բայց հաջորդ մասը ոնց որ լրիվ զրոյից սկսվի։ Դրա համար էլ կարդալիս անընդհատ դադարներ էի տալիս. ամեն նոր հատված սկսելը նոր գիրք սկսելու նման էր։

Ամփոփելով կարելի է ասել, որ Բոլանյոյի 2666֊ը լիքը տարբեր բաների մասին է. գրաքննադատության, կարևորի ու երկրորդականի, հանցագործությունների ու դրանց պատճառների, մարդկանց միջև մտերմության ու հեռավորության ու էլի ու էլի լիքը տարբեր բաների մասին է։ 2666֊ն էն գրքերից է, որ նույնիսկ ավարտելուց անմիջապես հետո գիտեի, որ էլի եմ կարդալու։

Խորհուրդ եմ տալիս կարդալ գիրքը։ Երբևէ կարդացածս լավագույն վեպերից է, հույս ունեմ՝ ձեզ էլ դուր կգա։

Հ.Գ. Իսկ երգը որպես բոնուս։ Թորի Էյմոսի «Խուարես» երգը Մեքսիկայի Խուարես քաղաքի սպանությունների մասին է, իսկ Սանտա Թերեզան հենց Խուարեսի վրա հիմնված հորինված քաղաք է։

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s