Փոփոխվող քաղաքներն ու Այշեգյուլ Սավաշի «Առաստաղի վրայով քայլելով» գիրքը

Այդ օրն աշխատանքից հետո ահագին անտրամադիր էի. դեռ մի ամիս առաջ կազմակերպածս Կոպենհագենի համալսարանի նախկին ասպիրանտների հանդիպմանը ոչ ոք չեկավ։ Ու չնայած հաջորդ շաբաթ օրացույցս պայթում էր զանազան ընկերների հետ հանդիպումներից, միևնույն է, ոչ մեկի չգալն առիթ դարձավ, որ տրամադրությունս ահավոր ընկնի։

Տուն գնալու ճանապարհին որոշեցի մետրոյից շուտ իջնել ու գրախանութ մտնել. նման դեպքերում գրախանութը միշտ հանգստացնող ազդեցություն է ունենում։ Իսկ մետրոյի նոր գծի գոյությունն ուղղակի չեմ կարողանում ընդունել։ Տարիներ շարունակ կառուցվում էր այն, բայց հենց բացվեց, հենց մարդիկ սկսեցին հոսել դեպի մետրո, Կոպենհագենը հանկարծ բազմամիլիոնանոց քաղաքի զգացողություն առաջացրեց։ Իսկ ես այնքա՜ն շատ էի սիրում Կոպենհագենը հենց նրա համար, որ չափսերով Երևանից շատ չէր տարբերվում։

Գրախանութում իջա նկուղային հարկ՝ տուրիստական ուղեցույցների բաժին։ Էդ մասերում հազվադեպ եմ հայտնվում. տուրիստական ուղեցույցներն ինձ համար ճամփորդության սփոյլերներ են։ Ինքնուրույն բացահայտելու փոխարեն ամեն ինչ քեզ նախապես ասում է, ու ճամփորդությունդ լրիվ հարամվում է։ Բայց այդ օրը տուրիստական ուղեցույցերն ուսումնասիրելը հրատապ էր ինձ համար. ուզում էի տեսնել՝ արդյոք Իլիկը կա՞ այնտեղ։

Դեռ մի շաբաթ էլ չկար, ինչ Երևանից հետ էի եկել։ Վերջին տարիների այցելություններիս ընթացքում առաջին անգամ էի նկատում, որ Երևանն այլևս իմ պատանեկության քաղաքը չէր։ Ավելի ճիշտ, նախկինում էլ էի նկատել, բայց առաջին անգամ էի արձանագրում նկատածս։ Երևանում ես վաղուց արդեն տուրիստ եմ, իսկ Իլիկը՝ իմ սիրած տեսարժան վայրը, որտեղ Երևանի նորն ու հինը էնքա՜ն լավ են խառնվում իրար։ Ու դրա համար ուզում էի, որ ուղեցույցում Իլիկն անպայման լիներ։ Չկար։

Բարձրացա նորից առաջին հարկ ու սկսեցի գեղարվեստական գրականությունն ուսումնասիրել։ Սիրում եմ նայել, թե գրքերն ինչպես են դասավորում, որ գրքերն են էնպես տեղադրված, որ գրախանութ մտնող յուրաքանչյուր անձ կտեսնի, ու որոնք են գնորդների աչքերից հեռու պահված։ Մի անկյունում գրախանութի աշխատողների խորհուրդ տված գրքերն էի բոլորի համար տեսանելի դասավորված։ Սալլի Ռունին ու Աննա Բըրնսն էին էր այնտեղ ու էլի կին գրողներ, որոնց գրքերը կարդացել էի կամ ուզում էի կարդալ։ Մի այլ անկյունում էլ Շահրնուշ Պարսիպուրի «Կանայք առանց տղամարդկանց» գրքի դանիերեն թարգմանությունն էր գովազդվում։

Image result for aysegul savas

Բայց չգովազդվող, իրար կողք շարված գրքերով դարակները քչփորելուց էր, երբ Այշեգյուլ Սավաշի (հույս ունեմ՝ անունը ճիշտ եմ տառադարձել) «Առաստաղի վրայով քայլելով» գիրքը ձեռքս ընկավ։ Ու երևի ինչպես վերցրել էի, էնպես էլ նորից տեղը կդնեի, եթե գրքի հետևում չկարդայի, որ Սավաշը Դանիայում է ապրել ու չտեսնեի, որ Դորթե Նորսը՝ միջազգայնորեն ամենահայտնի դանիացի գրողը, գովեստի խոսքեր էր ասել։

Որևէ գրքի մասին գրելիս սովորաբար այսքան երկար նախաբան չեմ գրում։ Բայց նախաբանս հենց Սավաշի գիրքն էր որ կար. փոփոխվող, անճանաչելի դարձող քաղաքների, այդ քաղաքներում միայնակ լինելու ու մտերմիկ հարաբերություններ փնտրելու ծարավի, հարազատ քաղաքների ու մարդկանց հիշողությունների մասին էր։

«Առաստաղի վրայով քայլելով» վիպակը Նունու անունով երիտասարդ կնոջ մասին է։ Նունուն Ստամբուլից է, մոր մահվանից հետո տեղափոխվել է Փարիզ՝ այնտեղ գրող լինելու ռոմանտիկ երազանքի հետևից։Այստեղ նա ծանոթանում է Մ.֊ի հետ՝ գրող, որի վեպերը կարդացել է ու սիրել։

Ամենալավ գրքերը ծանոթ գրքերն են։ Ու սա դրանցից մեկն էր։ Սա միայն Նունուի պատմությունը չէր, այլև այն կանանց, ովքեր երիտասարդ տարիքում մեն֊մենակ ու առանց որևէ մեկի ճանաչելու տեղափոխվել են եվրոպական մեծ քաղաք։ Սա նրանց պատմությունն է, ովքեր էնպիսի ընկերություն են փնտրում, ինչպիսին Նունուն ուներ Մ.֊ի հետ, բայց ի տարբերություն Նունուի, երբեք չեն գտնում։ Սա մեր պատմությունն է, որ մեր նախկին կյանքը թողել ենք հետևում՝ փորձելով ինքներս մեզ պոկել ու հեռացնել մեր ծագումից, բայց էդ բոլորը վերադառնում է հիշողությունների ու պատմությունների տեսքով։ Ու մենք պատմում ենք դրանք մեզ հանդիպած մարդկանց։ Սա մեր արմատների հետ հաշտվելու ու դրանք վերագտնելու պատմությունն է։

Հեղինակը նաև անդրադառնում է թուրք կանանց։ Նրանց ու այլ մերձավոր արևելյան կանանց արևմուտքում շատերը վերևից են նայում («մահմեդական կանայք, որոնք չեն աշխատում ու պետության վզին են նստում»)։ Սավաշը վերաիմաստավորել է այս կանանց, նրանց ուժն ու ազդեցությունը վեր հանել, ցույց տվել, որ խոհանոցում հավաքվող կանայք իմաստուն, պինդ ու հզոր են։

Նաև ծաղրում է տիպիկ արևմուտքցի սպիտակ տղային, որը թուրք կնոջը փորձում է կյանք սովորեցնել իր կարդացած բազմաթիվ սելֆ֊հելփ գրքերի հիման վրա։

Գրքում կա նաև նուրբ անդրադարձ Թուրքիայի ներքաղաքական կյանքին, ու թե ոնց է էդ քաղաքականությունը փոխում Ստամբուլը։ Բայց ընթերցողը դա չի նկատի, եթե Թուրքիայի վերջին տարիների պատմությանը ծանոթ չլինի։

Գիրքը վերջացրեցի Օրհուսի իմ սիրած սրճարանում նստած՝ պատվիրելով երկրորդ բաժակ թեյը։ Վերջացրեցի էնպես, ինչպես Նունուն սրճարանում սուրճ էր պատվիրում ու միշտ սխալ սուրճ ստանում։ Օրհուսում այնքա՜ն շատ են Նունուի նման կանայք, բայց երևի դեռ չգիտեն դրա մասին։

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s