Կարուսել

Ոչ վե՛րջ կա, ոչ ըսկի՛զբ այս երգում

Հոգեկան հիվանդներին ստացիոնարից ամբուլատոր տեղափոխելու մասին

Առողջապահության նախարար Արսեն Թորոսյանն անդրադառնում է հոգեկան առողջության խնդիրներին’ առաջարկելով զարկ տալ ամբուլատոր բուժմանը և պակասեցնել հոգեկան հիվանդների ստացիոնար բուժումը։ Ըստ էության, հրաշալի առաջարկ է. հոգեկան հիվանդները պիտի ապրեն իրենց տներում, հնարավորության դեպքում նաև աշխատեն և հասարակության լիիրավ անդամ լինեն։ Բայց ամբուլատոր բուժմանը զարկ տալուց առաջ արժեր մի քանի խնդրի անդրադառնալ։

Նախ, հոգեբուժարանները վաղուց արդեն հոգեկան հիվանդների պահման վայր չեն, ու հիվանդները դուրս են գրվում ընդունվելուց 24 կամ 36 օր անց (թվերը գուցե սխալ եմ հիշում), երբեմն’ ավելի շուտ։ Երբ ինքս հոգեբուժարանում էի աշխատում, հիվանդներին ստացիոնար ընդունելու համար լուրջ հիմքեր էին պետք. սուր վիճակ, շրջապատի ու իր համար վտանգավորություն և այլն։ Այլապես կա’մ չէինք ընդունում, կա’մ երկու֊երեք օր անց դուրս էինք գրում։ Ինչ խոսք, հոգեբուժարաններում կան նաև էսպես կոչված խնամքի հիվանդները, որոնց վիճակը միշտ է ծանր կամ որոնք գնալու տեղ’ ո’չ տուն, ո’չ ազգական։ Թեև հազվադեպ, բայց լինում էին նաև հիվանդներ, որոնք իրենց ոտքով գալիս էին 24 օր բուժում ստանալու ոչ թե որովհետև դրա կարիքը շատ ուժեղ ունեին, այլ որովհետև ուզում էին ձմռանը տաք տեղում լինել ու մի քիչ սնունդ ստանալ։ Հետո, երբ դուրս էին գրվում, հաճախ էր պատահում, որ բժիշկներն իրենց գրպանից ճանապարհածախս էին տալիս, որ այդ հիվանդները տուն հասնեն։

Պետք է պարզապես մի անգամ մտնել որևէ հոգեբուժարան Հայաստանի ողջ թշվառությունը տեսնելու համար։ Անբարեկարգ շենքային պայմաններ, էժանագին սնունդ ու ցնցոտիներ հագած հիվանդներ։ Այնուամենայնիվ, որոշ հիվանդների համար այս պայմաններն ավելի նախընտրելի են, քան այն, ինչ ունեն տանը։ Ուրեմն ուղղակի անպատկերացնելի է, թե ինչպիսին է տունը։ Էսպիսով, կրճատելով ստացիոնար բուժումը’ կկրճատվի նաև հասարակության այս ամենախոցելի խավերից մեկի’ մի քանի շաբաթով ձմռանը չսառցակալելու ու սոված չմնալու հնարավորությունը։

Նախարարը նշում է ամբողջ աշխարհի սիրուն օրինակը, բայց իր իմացած երկրներում հոգեկան հիվանդները, եթե չեն կարող աշխատել, բավարար չափով նպաստ ու բնակարանային պայմաններ են ստանում, որ հոգեբուժարանի հույսին չմնան։ Արդյոք այս բոլոր պայմաններով ապահովվելու՞ են Հայաստանի հիվանդները դեպի ամբուլատոր անցում կատարելուց առաջ։

Ու ի վերջո, հենց ստիգմայի պատճառով Հայաստանում հոգեկան հիվանդների ամբուլատոր բուժումը բավական մեծ տարածում ունի. հանկարծ հարևանը չիմանա, որ այսինչը հոգեբուժարանում է։ Բայց այդ նույն ստիգմայի պատճառով ամբուլատոր հիվանդներից շատերը չեն գրանցվում, ու պատկեր է ստեղծվում, որ Հայաստանում շատ քիչ են ամբուլատոր բուժում ստացող հոգեկան հիվանդները։ Իսկ ստացիոնարը միշտ մնում է որպես ծայրահեղ միջոց, հաճախ նաև ուշացած։

Այսքանից հետո գուցե ամեն դեպքում արժե ուսումնասիրել և պարզել ամբուլատոր ու ստացիոնար բուժվող հոգեկան հիվանդություն ունեցողների իրական հարաբերակցությունը։ Գուցե ավելի լուրջ աշխատանքներ պետք է տանել հասարակության մեջ հիվանդներին ստիգմայից ազատելու, իսկ հոգեբուժարանը գժանոցի փոխարեն որպես հիվանդանոց ընկալելու ուղղությամբ։ Բայց որ ավելի կարևոր է, պետք է հոգալ, որ քրոնիկ հիվանդները մարդկային պայմաններում’ ստացիոնարում սնվելու ու տաքանալու հնարավորությունից նրանց զրկելուց առաջ։

Advertisements
Leave a comment »

Մի քանի սխալ, որ արվում է գրիպի ժամանակ

Վերջերս հաճախ եմ Ֆեյսբուքում գրիպոտ ստատուսներ տեսնում: Մարդիկ դժգոհում են, որ սա ծանր գրիպ է: Ու իսկապես. ծանր է, որովհետև գրիպ է, այլ սուր շնչական վարակ չէ: Այդուհանդերձ, շատերը բժշկի չեն էլ դիմում, հույսները դնում իրենց գիտելիքների (իսկ ավելի ճիշտ` դրանց բացակայության) վրա: Մահերի մասին լսելիս էլ խուճապի են մատնվում, կարծում, թե «վերևները» փափուկ բարձ են դնում գլխներիս տակ: Դրա համար որոշեցի նորից անդրադառնալ այս թեմային, չնայած մի քանի տարի առաջ որոշ բաներ գրել եմ:

Առաջին ու ամենակարևոր սխալն այն է, որ գրիպի ժամանակ հիվանդները սկսում են հակաբիոտիկներ խմել: Ընդհանրապես, սխալը սկսվում է նրանից, որ դրանք ազատ վաճառվում են դեղատներում. Եվրոպայում հակաբիոտիկներ միայն դեղատոմսով է հնարավոր ձեռք բերել: Դուք խելոք մարդիկ եք, կփորձեմ բացատրել, կհասկանաք ու այլևս երբեք հակաբիոտիկներ չեք խմի գրիպի ժամանակ (կամ ընդհանրապես առանց բժշկի նշանակման):

Հակաբիոտիկներն ըստ էության ազդում են բակտերիաների վրա, հետևաբար դրանք կիրառելի են այն դեպքերում, երբ կա բակտերիալ վարակ: Իսկ գրիպը վիրուսային հիվանդություն է (հույս ունեմ` գիտեք, որ վիրուսն ու բակտերիան բնավ նույն բանը չեն), այսինքն` ստացվում է, որ հակաբիոտիկի ընդունումը լավագույն դեպքում անիմաստ է, իսկ իրականում` նույնիսկ ավելի վնաս է, որովհետև ոչնչացնում է մեր օրգանիզմի նորմալ միկրոֆլորան ու նպաստում վիրուսների ավելի ակտիվ բազմացմանը: Որոշ դեպքերում, իհարկե, որպես գրիպի բարդություն կողքից կարող է միանալ բակտերիալ վարակը, օրինակ, թոքաբորբի տեսքով, երբ հակաբիոտիկների նշանակումը ցուցված է: Բայց դա պետք է միայն ու միայն բժիշկն անի, ոչ մի դեպքում չի կարելի ինքնաբուժության դիմել: Երբ ձեր կոմպը փչանում է, մասնագետի դիմում եք, չէ՞: Դե պատկերացրեք, որ մենք կոմպերից բարդ կառուցվածքներ ենք, ու մեր մասնագետն էլ բժիշկն է, որը դրա համար կրթություն է ստացել: Հակաբիոտիկներն էլ իրենց տեսակներն ունեն, ցուցումներն ունեն, որոնց մասին դուք չեք կարող իմանալ:

Մեկ այլ սխալ է կանխարգելիչ միջոցառումներին լուրջ չվերաբերվելը: Մասնավորապես, վիտամին C մարդիկ սկսում են ընդունել վարակվելուց հետո միայն, իսկ էդ դեպքում լավագույն օգուտը, որ կարող եք տեսնել, ընդամենը ախտանիշների թեթևացումն է: Վիտամին C պետք է խմել մինչև գրիպով հիվանդանալը: Ես ինձնից չեմ ասում, հայտնագործողին ժամանակին Նոբելյան մրցանակ են տվել:

Երրորդ սխալը ջերմիջեցնողներն են: Եթե հիվանդը չունի ուղեկցող հիվանդություններ, 39 աստիճանից ցածր ջերմությունը չարժե իջեցնել. մեր օրգանիզմը գիտի` ինչ է անում, ջերմությունը բարձրացել է, որ պայքարի վարակի դեմ: Իջեցնելով մենք նվազեցնում ենք այդ պայքարը:

Չորրորդ սխալը բժշկի չդիմելն է: Ասոյանը (իսկ նա լավ մասնագետ է) քանի անգամ կրկնեց, որ եթե բարձր ջերմությունը շարունակվում է երեք օրից ավելի, անպայման դիմել բժշկի: Բայց շատերը նախընտրում են էդպես մնալ, կամ բուժվում են, կամ բժշկի դիմում, երբ բանը բանից անցնում է:

Հետո գալիս է ոտքի վրա անցկացնելը. եթե վարակվել եք, մնացեք տանը: Չասեք, թե գործի տեղը չեն թողնում, էսպես-էնպես: Դուք իրավունք ունեք պոլիկլինիկայից ժամանակավոր անաշխատունակության թերթիկ ստանալու և աշխատանքից բացակայելու, անկախ նրանից, թե որտեղ եք աշխատում: Իմացեք ձեր իրավունքները: Տանը մնալով ոչ միայն կօգնեք ինքներդ ձեզ ու շուտ կլավանաք, այլև կօգնեք մյուսներին, որ չվարակվեն:

Ու վերջիվերջո, լսեք բժիշկներին: Հավատացեք, նրանք ձեզնից մի պուճուր ավելի գիտեն, որովհետև վեց տարի ճռռացել են բժշկական համալսարանում, հետո մի քանի տարի էլ կլինիկական օրդինատուրայում, մինչ դուք ուրիշ բուհերում ջահելություն էիք վայելում:

4 Comments »