Ամենալավ մարդկանցից մեկը

Փորփրեցի բոլոր բլոգներս ու հայտնաբերեցի, որ Ա.֊ի մասին երբևէ չեմ գրել։ Այսինքն, առանձին գրառումներում հիշատակում եմ անունը, բայց երբեք չեմ պատմել, թե ով է ինքը։ Ու կարծում եմ՝ բավական անարդար է դա, որովհետև Ա.֊ն աշխարհում իմ սիրելի մարդկանցից մեկն է, այն քչերից, որի հետ տարիներ անց կապը պահպանում եմ, ոչ միայն պահպանում եմ, այլև հիանում նրանով, անգամ ուզում նրա նման լինել։

Մենք միմյանց ճանաչում ենք 2003֊ից, երբ ես տասնհինգ֊տասնվեց տարեկան էի, Ա.֊ն՝ տասնվեց֊տասնյոթ։ Ճանաչելը չափազանցություն է. մենք ծանոթացել ենք օնլայն մի ֆորումում ու սկսել իրար նամակներ գրել։ Երևանի սենյակիս մի անկյունում երևի դեռ կա այն արկղը, որտեղ պահվում են Ա.֊ից ստացված նամակները։ Ես ապրում էի Հայասանում, Ա.֊ն՝ Սլովենիայում։ Բայց մենք նույն օրն ենք ծնվել՝ մի տարվա տարբերությամբ։

Ես չգիտեմ՝ ինչ էինք այդքան գրում իրար։ Բայց գրում էինք անընդհատ։ Հետո Ա.֊ն նույն ֆորումում բացիկների փոխանակման թեմա բացեց, ու նամակագրությունը կամաց֊կամաց փոխարինվեց բացիկափոխանակությամբ։ Ամեն ամիս գրանցվում էինք, Ա.֊ն պատահական զույգեր էր ընտրում, ու իրար բացիկ էինք ուղարկում։ Էդպես մոտ հիսուն բացիկ ունեմ աշխարհի տարբեր ծայրերից, որ էլի կարելի է գտնել Երևանի սենյակիս անկյուններից մեկում թաքցված։ Ուրեմն հիսուն ամիս պարտաճաչորեն մասնակցել եմ փոխանակությանը։

Առաջին անգամ հանդիպեցինք 2012֊ին՝ Բեռլինում։ Ա.֊ն համերգ էր եկել, իսկ ես այնտեղ սովորում էի։ Հիշում եմ՝ ինձ բլոկնոտ նվիրեց։ Հետո պիտի ստիպեի, որ փոստով երկտող ուղարկեր, որ կպցնեի բլոկնոտի մեջ, որ միշտ հիշեմ, որ դա իրենից նվեր է։

Հիշում եմ նաև, որ Ա.֊ն փորձում էր հայերեն սովորել։ Ամեն օր մի տառ էի ուղարկում, որ իբր օգնեմ։ Հիշում եմ նաև, որ գրքեր էր խորհուրդ տալիս կարդալ։ Ու կարդում էի։

Իսկ մինչ այդ Ա.֊ն նաև Դանիայում է ապրել։ Հետագայում իմ՝ այստեղ հայտնվելը պատահականություն էր, բայց և ավելի հեշտ էր, որովհետև Ա.֊ն լիքը բան գիտեր, որ ես չգիտեի, ու օգնում էր խորհուրդներով։ Ամիսներ անց Ա.֊ի մեկ այլ մտերիմ ընկերուհի՝ Մայան տեղափոխվեց Դանիա։ Ա.֊ն մեզ ծանոթացրեց, ու մենք էլ մտերմացանք։ Մայան հիմա Բրյուսելում է։ Կարոտում եմ նրան։

Բայց որոշ ժամանակ անց Ա.֊ն անհետացավ։ Գիտեի, որ Մերձավոր Արևելքում է, ինչ֊որ ՀԿ֊ում էր աշխատում։ Կորել էր ֆեյսբուքից, մեյլեր չէր գրում։ Ծննդյան օրվա վերջին շնորհավորանքին էլ չէր պատասխանել։ Ես ու Ա.֊ն միշտ իրար շնորհավորում ենք, ու դա եզակի դեպքերից է, երբ կարող ես ասել՝ քոնն էլ։ Բայց այդ մի անգամը պատասխան չեկավ։ Մայային հարցրի, թե արդյոք տեղյակ է։ Ասաց՝ հա, Պրահա է տեղափոխվել։

Ա.֊ին երկրորդ անգամ տեսա այս տարի Պրահայում։ Մեյլ էի գրել, ստացել էր, պատասխանել։ Փետրվարին պիտի Պրահա գնայինք, գրեցի, որ հանդիպենք։ Էնքա՜ն հավես էր ժամերով Պրահայում Ա.֊ի ու Մորթենի հետ զբոսնելն ու զրուցելը։ Էնքա՜ն ջերմ էր, էնքա՜ն մտերմիկ, որ ուղղակի չէի ուզում՝ օրը վերջանա։ Ու էնքա՜ն տարօրինակ էր իմ մանկության քաղաքը նորից վերադառնալն արդեն Մորթենի ու Ա.֊ի հետ։

Պրահայից հետո Ա.֊ի հետ նորմալ կապ եմ պահում։ Շաբաթը մի քանի անգամ գրվում ենք (երևի ոչ մեկի հետ այդքան հաճախ չեմ շփվում)։ Ինչու՞ էսքանը գրեցի։ Ուղղակի ուզում էի ասել, որ Ա.֊ն իմ սիրելի մարդկանցից է։ Ինքն այն մարդն է, որը ոչ միայն գիտի, որ աշխարհում լիքը բաներ կոտրված են, այլև իր հնարավորության սահմաններում ամեն ինչ անում է այն փոխելու համար։

Ես տեսել եմ նրան բնական աղետներից հետո տարբեր երկրներում կամավորություն անելիս։ Տեսել եմ թույլերի ու մերժվածների կողքին կանգնելիս։ Տեսել եմ նաև բողոքի ցույցերում՝ զանազան հարցերի համար պայքարելիս։ Ա.֊ն էն անվախ ու ուժեղ կինն է, որին ուզում եմ նմանվել ու որից սովորելու լիքը բան ունեմ։

Ա.֊ին երրորդ անգամ կտեսնեմ օգոստոսին, այս անգամ արդեն Կոպենհագենում։

 

Լիզա Հանիգանը, Դուբլինն ու ես

Շատ լավ հիշում եմ այդ երեկոն։ Հուլիսի վերջերն էր, թե օգոստոսի սկիզբը։ Կոպենհագենի միջազգային տան ձեղնահարկի խոհանոցում հավաքված ընթրիք էինք սարքում։ Մոռացել եմ, թե էլ ով կար ու ինչ ի վերջո սարքեցինք։ Բայց շատ լավ հիշում եմ գարեջրի բանկաս ձեռքիս ու իմ զրուցակից տղային։ Մոռացել եմ, թե ինչպես հասանք դրան, բայց.
— Միայն մի անգամ եմ ծանոթ խառնել, որ ինձ կուլիսներ մտցնի, այն էլ սիրածս կատարողի տեսնելու համար,֊ ասաց։
— Ո՞վ է սիրածդ կատարողը,֊ հարցրի։
— Լիզա Հանիգանը,֊ պատասխանեց,֊ լսե՞լ ես։ Իռլանդացի է։
— Անունը ծանոթ է, բայց չէ։

img_20181008_000913_449

Այդ երեկո գնացի տուն ժպիտը դեմքիս։ Տղան հեռախոսիս համարը կամ կապի որևէ միջոց չէր վերցրել, բայց վստահ էի, որ ինձ գտնելու էր։ Իսկ մինչ նրանից նամակ կստանայի, փնտրեցի Լիզա Հանիգանի անունն ու երգերը լսեցի։ Երբ վերջապես տղան ինձ չգիտեմ ոնց գտավ ու գրեց, պատասխանեցի. «Լիզա Հանիգանը հրաշալի է, ո՞նց մինչև հիմա չէի լսել»։

Տղայի հետ այլևս չեմ շփվում։ Ութ ամիս տևած վայրիվերումներից, իրարից հեռանալ֊մոտենալուց ու ցավից հետո ընդամենը մի քանի անգամ եմ տեսել նրան, որոնցից վերջինը՝ պատահաբար, Կոպենհագենում Լիզա Հանիգանի համերգի ժամանակ։ Ութ ամիս հետո տղայից երկու բան մնաց ինձ. լիքը ցավ ու Լիզա Հանիգանը։

Ես վերցրի Լիզային, դարձրի լրիվ իմը, իմ առօրյայի մի մասը։ Դեռ այն ժամանակ ես էի, որ հայտնաբերեցի չթողարկված We, The Drowned երգը ու միացրի նրա համար։ Դեռ այն ժամանակ սեփականացրի Լիզային, երգերը մտցրի մաշկիս տակ ու սկսեցի շնչակտուր սպասել նոր՝ At Swim ալբոմին։

img_20161001_000302
Մի անգամ էսպես նստած էի տանը, Մորթենը նկատեց նմանությունը, ֆոտո արեց ու ֆոտոշոփեց

Մորթենի հետ առաջին ժամադրության ժամանակ երբ հարցրեց ով է իմ սիրած կատարողը, մնացածների անունները մի կողմ դրած Լիզա Հանիգանի անունը տվեցի։ Ու դրանից հետո սովորություն դարձրի։ Լիզան ասես իմ սիրած կատարողների թեմայից խուսափելու միջոց լիներ. նրան ոչ ոք չէր ճանաչում, ոչ ոք երգերը չգիտեր, ոչ ոք չէր կարող ինձ թարս նայել նրա անունը լսելով։

Բայց Մորթենը գիտեր։ Գիտեր նաև Դամիեն Ռայսին։ Եղել էր համերգին, երբ Լիզան արդեն հեռացել էր խմբից։ Եղել էր նաև Լիզայի մի առանձին համերգի։ Գիտեր երգերը։ Ու երևի պատճառներից մեկն էլ հենց դա դարձավ, որ Մորթենին նորից տեսա, հետո՝ նորից ու նորից, հետո՝ ամբողջ կյանքում։

Կոլեգայիս հենց Լիզա Հանիգանի երգերը խնդրեցի միացնել, երբ պիտի պառկեի յոթ տեսլայանոց սկաների մեջ, որ ստուգումներ աներ։ Ու ամիսներ անց այս պատմությունը պիտի պատմեի Լիզային, պիտի ծիծաղեր։ Հենց Լիզայի երգերն էի լսում ամեն օր, երբ թեզս էի գրում։ Ռիտուալ էր դարձել. հասնում էի գրասենյակ, միացնում կոմպս, միացնում At Swim ալբոմը, լսում այնքան, մինչև թեզիս տեքստը սկսեր ինքնաբերաբար հոսել էկրանին։ Մինչև հիմա էլ երբ պիտի աշխատանքիս վրա կենտրոնանամ, միացնում եմ նույն ալբոմը։ Ընդամենը երկու֊երեք անց խրվում եմ այն գործի մեջ, որի վրա մի քանի ժամ շարունակ չէի կարողանում կենտրոնանալ։

Լիզայի անունը անգամ թեզիս շնորհակալությունների բաժնում կա. «Այս թեզը չէր գրվի առանց ուղեկցող լավ երաժշտության։ Շնորհակալություն եմ հայտնում բոլոր այն երաժիշտներին, որոնք իրենց երաժշտությամբ ակամայից նպաստել են գրելու ընթացքին։ Հատուկ շնորհակալություն Լիզա Հանիգանին, որին հայտնաբերել եմ իմ PhD֊ի ամենասկզբում և որի երաժշտությունը լսել եմ ամեն օր թեզս վերջացնելիս»։

Այս ամռանն էր, երբ Դուբլինի փողոցներով քայլելիս Լիզա Հանիգանի պաստառը տեսանք. Դուբլինի ազգային համերգասրահում Stargaze կոչվող դասական երաժիշտների խմբի հետ հոկտեմբերին երկու համերգ է տալու։ Համերգները Լիզայի պաշտոնական էջերից ոչ մեկում նշված չէին։ Այդ օրերին էլ ամերիկացի շեֆս պիտի Օրհուսում լիներ, այսինքն՝ պետք էր այնպես ճամփորդել, որ չբացակայեի նրա՝ էստեղ գտնվելու օրերին։ Բայց ամեն ինչ էնքան լավ դասավորվեց, որ հարմարացրեցինք Դուբլինում Լիզայի երկու համերգներին էլ ներկա գտնվել։

Դուբլինն այս անգամ ավելի հարազատ էր, քան երբևէ։ Սարսափելի ցուրտ էր ու աշուն։ Մի տեսակ ավելի իռլանդական էր, ավելի իսկական, ավելի բնական։ Այն ամառներն ու արևները, որ տեսել եմ այնտեղ, արհեստական էին։ Ամառվանից հետո նաև հասցրել էի իռլանդացի հեղինակ Սալլի Ռունիի երկու գրքերը կարդալ, որոնք երկուսն էլ Դուբլինում են տեղի ունենում, ու ամեն ծանոթ տեղով անցնելիս ասում էի՝ տե՛ս, սա Ռունիի գրքից է։

Իսկ Լիզա Հանիգանի երկու համերգներն իր Դուբլինում իմ կյանքի մի բացառիկ փորձառություն էին։ Դասական գործիքները Լիզայի երգերը կախարդական էին դարձրել։ Մարմինս փշաքաղվում էր դրանք լսելիս։ Իսկ իմ ամենասիրած We, The Drowned֊ի կատարումը երբևէ լսածս ամենասքանչելի կատարումներից էր։ Էն կարգի, որ հույս ունեի՝ համերգը վինիլով կթողարկվի, որ կարողանամ նաև տանը լսել նորից ու նորից։

Բայց մինչ այդ կան նաև ստուդիայի ձայնագրությունները, որոնք լսում եմ նորից ու նորից, որովհետև այսօր երեքշաբթի է, ամերիկացի շեֆս էստեղ է, ու ես պիտի կենտրոնանամ աշխատանքիս վրա անգամ ուշ երեկոյան։

Նինան

Կոպենհագենում սնկի պես աճում են ընթերցանության ակումբները։ Մի նոր ակումբի առաջին հանդիպումը երեկ էր, գրքերի թեման՝ ֆեմինիզմը։ Անկեղծ ասած՝ չգիտեի, հաճախելու՞ եմ այդ ակումբը, թե՞ ոչ․ նախ, ֆեմինիստական գրականությանը որոշ վերապահումներով եմ մոտենում։ Էս պահին ինձ ավելի շատ ֆեմինիզմին/գենդերային խտրականությանը վերաբերող գիտական նյութերն են հետաքրքրում, որոնք պարբերաբար փորփրում եմ։ Հետո, իմ խառը գրաֆիկի արդյունքում ես երբեք չգիտեմ՝ Կոպենհագենու՞մ եմ լինելու այդ օրը, թե՞ ոչ։ Այնուամենայնիվ, քանի որ Մորթենը քաղաքում չէր, ես էլ ավելի հետաքրքիր անելիք չունեի, որոշեցի առաջին հանդիպմանը գնալ։

Հանդիպումը «Պալուդան» սրճարանում էր։ Դա քաղաքի ամենապոպուլյար սրճարաններից է (նաև իմ ամենասիրածներից), ու միշտ որևէ բան պատվիրելու համար հսկայական հերթեր են (Դանիայում սրճարաններում ինքնասպասարկում է)։ Ակումբի կազմակերպիչը՝ Շառլոթը, մի հսկայական սեղան էր պատվիրել, որ բոլոր տասներեքս տեղ անենք։ Ու քանի որ շատ էինք, հերթով էինք գնում որևէ բան պատվիրելու։ Էդպես հերթական խումբը վեր կացավ, որ գնա հերթ կանգնելու։ Մեկ էլ հենց էդ պահին լսում եմ, որ մի աղջիկ մի տղամարդու հարցնում է, թե որտեղ է ընթերցանության ակումբը, իսկ տղամարդը պատասխանում է, որ չգիտի։ Լսում եմ խոսակցությունը ու ձեռքով ցույց տալիս դեպի սեղանը․

— Այնտեղ,- ասում եմ։

— Որտե՞ղ,- ասում է աղջիկը,- ես չեմ տեսնում։

— Մեջքիդ հետևում,- պատասխանում եմ,- գնա՞նք։

Բռնում է ուսիցս, տանում եմ սեղանի մոտ, բայց ասում է, որ ուզում է հերթ կանգնել։ Միասին հետ ենք գալիս։ Հերթը մի քիչ էլ է երկարել։ Ներկայանում է․

— Նինա,- ու ձեռքը պարզում է օդի մեջ, այլ ուղղությամբ։ Սեղմում եմ ձեռքը, ներկայանում։

Հերթի մեջ կանգնած ժամանակ խոսում ենք։ Նինան մագիստրատուրայի ուսանող է։ Կոպենհագենի համալսարանում համակարգչային լեզվաբանություն է սովորում։ Հիմա թեզի վրա է աշխատում։ Քանի որ հենց այդ նույն ամբիոնում ժամանակին PhD եմ արել, երբ դեռ նույն ամբիոնը չէր (իմ ավարտելուց հետո երկու ամբիոնները միացան իրար) ու քանի որ հիմա աշխատանքս ավելի շատ դեպի համակարգչային լեզվաբանություն է գնում, ահագին ընդհանուր թեմա ունեինք։ Ու հերթի մեջ կանգնած ամբողջ քսան րոպեն զրուցում էինք մեր մասնագիտություններից, ֆեմինիզմից ու լիքը այլ բաներից։ Ժամանակ առ ժամանակ տեղեկացնում էի, թե դեռ քանի հոգի կա մեզնից առաջ կամ որ մի քանի քայլ առաջ գնալու ժամանակն է։ Էդպես քայլերից մեկի ժամանակ Նինան իր ձեռնափայտով դիպավ դիմացի կանգնածին, հասկացավ, որ շատ է առաջ գնացել, ծիծաղեց․

— Անընդհատ լինում են էսպիսի բաներ։

Երբ մեր հերթը հասավ, սկզբում Նինան պատվիրեց։ Վճարելիս չէր գտնում քարտի ապարատը։ Աշխատակցուհին բռնեց ձեռքը, մոտեցրեց ապարատին, որ վճարվի։ Երբ մեր պատվերները պատրաստ էին, Նինան թևս մտավ, ու վերադարձանք սեղան։

Սեղանի շուրջ սկսվեց քննարկումը։ Սկզբում բոլորս ներկայացանք ու պատմեցինք, թե ինչու ենք խմբում։ Պարզվեց՝ ներկաներից շատերը տղամարդկանց գերակշռությամբ ոլորտներից են (ծրագրավորողներ, ֆիզիկոսներ), ու բնականաբար անընդհատ տարբեր խնդիրների առաջ են կանգնում։ Կային նաև այնպիսիք, ովքեր կանանց գերակշռությամբ ոլորտներից էին ու ասում էին, որ իրենց հետաքրքրում է, թե ինչից է, որ ուսանողները բոլորը կանայք են, ղեկավարությունը՝ տղամարդիկ։

Էդպես ընտրեցինք նաև հաջորդ գիրքը, իսկ հետո, քանի որ սեղանի ծայրից ծայր իրար լսելը դժվար էր, մեր ծայրում առանձին խոսակցություն սկսեցինք, որին մասնակցում էին երկու գերմանացի ուսանողներ, Նինան ու ես։ Գերմանացի ուսանողները զարմանում էին, որ Դանիայում կանայք գենդերային խտրականությունն ավելի թեթև են տանում։ Բացատրում էին, որ երևի պատճառն այն է, որ քանի որ համեմատաբար առաջ են այդ հարցերում, այլևս ջղային լինելու պատճառ չեն տեսնում։ Նինան նշեց, որ ինքն իր ուսումնական հաստատությունում որպես ծրագրավորող լիքը խտրականության է արժանանում։

— Միայն թե չգիտեմ՝ կույր եմ, դրա՞ համար, թե՞ որ կին եմ, դրա համար։

Հետո անցանք մեր կարդացած գրքերը քննարկելուն։ Նինան լիքը գրքեր խորհուրդ տվեց։ Գրանցեցի գուդրիդսում, որ հետո փորփրեմ։ Գերմանացի ուսանողները շուտով գնացին։ Ես ու Նինան խորացանք գենդերային խտրականության հարցերի մեջ Դանիայում ու Հայաստանում ու թե ինչքան հետ է Հայաստանը։ Հարցրեց կրոնի դերի մասին։ Փորձեցինք հասկանալ՝ քրիստոնեությու՞նն է, թե՞ հարևաններից վարակված մահմեդականությունը Հայաստանում։ Ու խարացանք լիքը։ Նինան ֆեմինիստական գրականությունը տակնուվրայով գիտեր։ Ու ամբողջ խոսակցության ընթացքում իրար չէինք նայում։ Հանկարծ նկատեցի, թե ինչքան հեշտ ու անջանք է առանց իրար երեսի նայելու զրուցելը։

Շուտով պիտի գնայի։ Նինային հարցրի՝ կարո՞ղ է տուն հասնել։ Ասաց՝ եթե իրեն մեկը մետրո հասցնի, կհասնի։ Ասացի՝ այդ ուղղությամբ եմ գնում, կարող եմ տանել։ Վերցրի հեծանիվս, Նինան մտավ թևս, ու քայլեցինք դեպի մետրո։ Փողոցն ահագին մարդաշատ էր։ Երբ դանդաղում էինք, բացատրում էի, որ դիմացից լիքը մարդ է գալիս։ Մետրոյի մոտ պիտի փողոցն անցնեինք, ասացի՝ կարմիր է։ Հետո ծիծաղեցի․ ախր լուսակիրները ձայներ էլ են հանում, ու Նինան շատ լավ գիտեր, որ կարմիր է։

Երբ հասանք մետրո, հարցրի, թե արդյոք կուզի, որ իրեն հասցնեմ պլատֆորմին։ Ասաց՝ իրեն միայն աստիճաններն են պետք։ Եթե կանգնացնեմ աստիճանների մոտ, ինքը կգնա։ Էդպես էլ արեցի։

“See you next time,” ասաց Նինան ու ձեռնափայտով շոշափելով աստիճանները՝ իջավ ներքև։

Ու ես մտածում եմ հիմա։ Մտածում եմ՝ ի՜նչ հրաշալի է, որ Նինան ազատ շրջում է քաղաքում։ Իսկ դա հնարավոր է, որովհետև պետք եղած դեպքում մարդիկ օժանդակում են իրեն։ Մտածում եմ՝ ինչ մեծ վստահություն ու քաջություն է պետք մարդկանց հենց էդպես հարցնելու համար։ Ու նաև մտածում եմ, թե ինչքան չշփվող եմ ես ու ինչքան հեշտ շփումը ստացվեց Նինայի հետ։ Իհարկե, մի կողմից ինքն էլ էր բավական շփվող ու զրույցներ նախաձեռնող։ Բայց մյուս կողմից երբ դիմացինը քեզ չի տեսնում, մի տեսակ ոնց որ մի առաջնային պատնեշ հաղթահարվում է անմիջապես, հայացքները, դեմքի արտահայտությունը ու մնացած վիզուալ ինֆորմացիան դառնում է անկարևոր, և մարդուն ճանաչում ես շփման հենց առաջին վայրկյաններից։

Վստահություն

Էս շաբաթ Օրհուսում սենյակ ճարելն ահագին բարդ գործ էր։ Ավելի ճիշտ, ուզում էի նաև շաբաթ֊կիրակի մնալ, ու Մորթենը գար մոտս, բայց որևէ խելքին մոտ տեղում գտնվող սենյակ էդ ընթացքում հասանելի չէր։ Վերջը որոշեցի գոնե երեք օր մնալ, Մորթենը հինգշաբթի կգա մոտս, ուրբաթ իրար հետ կվերադառնանք Կոպենհագեն։ Իսկ հինգշաբթի էստեղ գալու իմաստն էն էր, որ պիտի միասին լինելու մեր երրորդ տարեդարձը նշենք։

Էդպես ամրագրեցի ոչ այնքան հարմար մի սենյակ, որը մնացած անհարմարություններից բացի նաև խոհանոց ու վայֆայ չուներ ու որոշեցի, որ ամեն դեպքում Օրհուսում մշտական սենյակ ունենալու հարցը լուծել վերջապես. ամեն շաբաթ դեսուդեն չեմ ընկնի, ու շաբաթ֊կիրակի քաղաքում մնալն էլ խնդիր չի լինի։ Իրականում վերջին երեք ամիսների ընթացքում լիքը սենյակներ էի գնում նայելու, բայց ոչ մեկը չէի վերցնում. համալսարանից հեռու, կասկածելի տանտեր, ոչ հաճելի ռումմեյթ, անբավարար կահավորում և այլն, և այլն։ Այս ընթացքում միայն մի սենյակ էր եղել, որ ուզեցել եմ վերցնել, այն էլ տանտիրուհին գրել էր, թե լողարանի վերանորոգումը հունվարից տեղափոխվում է օգոստոս, ու սենյակը չի կարողանա վարձով տալ։

Այս շաբաթվա սենյակն ամրագրելիս նաև նորից փորփրեցի բնակարանային հայտարարությունները, չնայած հույս չունեի, որ մի բան կգտնեմ. ուսանողների սեզոնն էր։ Ամեն դեպքում, համալսարանի պորտալում հարմար գնով երկու սենյակ գտա ու կապվեցի տանտիրուհիների հետ։ Երկուսի հետ էլ պայմանավորվեցի այս շաբաթ հանդիպել։

Երեկ, երբ հասա այս շաբաթվա սենյակս, քիչ էր մնում՝ լացեի։ Սպասածիցս ահավոր էր. սենյակում մահճակալից բացի ուրիշ ոչինչ չկար, դարակները լիքն էին տանտիրոջ իրերով, հետևաբար ուսապարկիս պարունակությունը պիտի գետնին լցնեի։ Ու թեև գիտեի, որ խոհանոց չկար, բայց չէի պատկերացնում, թե որքան բառացի էր դա. որևէ տեսակի հարմարանք՝ թեյնիկ, գդալ, ափսե, բաժակ և այլն չկար, այսինքն՝ այս շաբաթ լրիվ դրսում եմ ուտելու։

Էս բոլորը հերիք չէ, առավոտյան պարզվեց, որ այսօր տաք ջուր չի լինելու։ Բարեբախտաբար, գործից հետո պիտի լողավազան գնայի, ու էնտեղ կարող էի ցնցուղ ընդունել։ Սառը ջրով մարմինս շփեցի ու հետո սուրճս սարքեցի. աչքաչափով մի քիչ սուրճ լցրեցի թերմոսիս մեջ, վրան սառը ջուր ավելացրի ու սկսեցի թափահարել։ Սովորաբար սառը սուրճ խմում եմ միայն շոգ ժամանակ, բայց այսօր կարծես այլընտրանք չկար։

Օրվա վերջին պիտի սենյակներից մեկը տեսնեի։ Ուրեմն այս շաբաթվա տեսնելիք երկու սենյակներն էլ քաղաքի կենտրոնում էին ու համալսարանից հեռու չէին։ Սա Օրհուսի համար բացառիկ համադրություն է. քանի որ համալսարանը բլրի վրա է, բլրի ստորոտում կամ մոտակա մեկ այլ բլրի վրա գտնվող բնակարաններից համալսարան հասնելն ահագին լուրջ տանջանք է։

Երկու տանտիրուհիներն էլ նույն անունն ունեին, ու երկու սենյակների գներն էլ նույնն էին։ Միակ տարբերությունն այն էր, որ նրանցից մեկը բավական ջերմ ու հետաքրքիր էր իր նամակներում, իսկ մյուսը չոր ու մի տեսակ վերևից նայողի տոնայնությամբ։ Առաջինի հետ հենց այսօր էի հանդիպելու, ու եթե ամեն ինչ լավ գնար, երկրորդի հետ հանդիպումս պիտի չեղարկեի։

Ուղիղ ժամը հինգին հասա բնակարան։ Բլուրն ի վար գնացող իմ սիրած փողոցի վրա էր։ Էդտեղից Օրհուսը հատկապես սիրուն է երևում, ու ի՜նչ հավես պիտի լիներ գործից տուն գնալիս ամեն օր հենց էդտեղով անցնել։ Տանտիրուհին տարիքն առած մի շատ հաճելի կին էր։ Տարածքը ցույց տվեց։ Տեսա, որ լիքը գրքեր ունի։ Ասաց, որ թոշակի անցած ուսուցիչ է, իսկ հիմա գրող է, ու իրեն լռություն է պետք, որ գրի։ Էստեղ պիտի ասեմ, որ ի տարբերություն Հայաստանի, Դանիայում ուսուցիչներն ամենազարգացած, լայնախոհ ու խելացի խավերից են։ Երբ նոր էի եկել Դանիա, Հայաստանի փորձից ելնելով՝ թերահավատությամբ էի լցված նրանց հանդեպ։ Բայց հետո տեսա, որ իմ ընկերներից շատերն իրենց PhD֊ն վերջացնելուց հետո դպրոցներում են աշխատանքի ընդունվում, շփվեցի նաև ուսուցիչների հետ, որոնք իրենց աշակերտների համար գիտությունը գովազդող ծրագրեր էին անցկացնում, ու համոզվեցի, որ քանի էսպիսի ուսուցիչներ կան էս երկրում, կարող ենք հանգիստ լինել, որ դեբիլ սերունդ չի մեծանա։

Մի խոսքով, այս տանտիրուհին էլ, սենյակն էլ անմիջապես դուրս եկան, ու դեռ էնտեղից դուրս չեկած ասացի, որ սենյակը վերցնում եմ։

֊ Էդքան արա՞գ։ Գուցե մտածե՞ս,֊ ասաց։
֊ Լիքը սենյակներ եմ տեսել։ Սրանից լավը չկա։ Ես սա եմ ուզում։
֊ Լավ,֊ ասաց,֊ ահա քեզ բանալին։

Ու միանգամից բանալին տվեց։ Վերցնելիս տատանվեցի.
֊ Ինձ էսքան վստահու՞մ ես։
֊ Դանիացիներս վստահող ազգ ենք,֊ ասաց,֊ միայն թե վարձը փոխանցիր։
Ես գիտեմ, որ դանիացիները վստահող ազգ են, բայց վստահում են միայն իրար, ու նրանցից շատերը իրենց երկրի հետ կատարվող ցանկացած վատ բան օտարերկրացիների վրա շառ անում։ Ու երևի հասկացավ մտքերիս ընթացքը, որովհետև անմիջապես ավելացրեց.
֊ Ես օտարեկրացիներին վստահում եմ։

Ու էստեղ հասկանում ես, որ էս երկրում մարդկայնությունը բնավ կորած չէ։ Երանի՜ բոլորն այս երկրում այս տիկնոջ նման լինեին։ ԴՖ֊ն այլևս երբեք քսան տոկոս չէր հավաքի։

Նրա տնից դուրս գալուց հետո հենց համակարգչովս նստեցի, վարձը փոխանցեցի, իսկ մյուս տանտիրուհուն գրեցի, որ չեմ գա սենյակը նայելու, որ արդեն գտել եմ սենյակ։

 

 

Կարևոր մարդիկ

Էրեկ գիրք կարդալիս ֆրանսերեն sécher les cours արտահայտությանը հանդիպեցի։ Նշանակում է՝ դասից թռնել։ Ու ամենայն մանրամասնությամբ հիշում եմ, թե ոնց էր էս արտահայտությունն իմ ֆրանսերենի դասատու Նարեն սովորեցրել ինձ։ Նարեի հետ հիմա ահագին մտերիմ եմ, բայց չգիտեմ՝ երբևէ ասե՞լ եմ, թե ինչքան կարևոր դեր է ունեցել իմ՝ ֆրանսերեն սովորելու հարցում։

Ուզում եմ բլոգումս շարք սկսել ու գրել այս կամ այն կերպ ինձ վրա ազդած մարդկանց մասին։ Նրանք կլինեն ուսուցիչներ, ազգականներ, ընկերներ, գիտնականներ, գրողներ, երգիչներ, այսինքն՝ մարդիկ, որոնք ազդել են ինձ վրա, ինչ֊որ բան սովորեցրել, ինչ֊որ բան փոխել, ինչ֊որ կերպ նպաստել, որ դառնամ այն մարդը, որը եմ հիմա։

Ուղղակի մտածում եմ, որ մեր կյանքի ընթացքում մեզ վրա շատ մարդիկ են ազդում առանց դրա մասին իմանալու, ու այս գրառումների շարքը երևի նրանց շնորհակալություն հայտնելու միջոց կլինի։ Ի՞նչ եք կարծում, հետաքրքիր կլինի՞։

Ճանապարհային պատմություններ կամ թե ինչպես էթնիկ դանիացու պատկերացումները գլխիվայր շուռ եկան

Օրհուսում աշխատել սկսելուց կարճ ժամանակ անց հայտնաբերեցի, որ Օրհուս-Կոպենհագեն գնացքի տոմսերն աստղաբաշխական թվերի են հասնում շաբաթ-կիրակի օրերին, ու փորձեցի այլընտրանք գտնել։ Ավտոբուսները չափազանց անհարմար էին։ Դրա համար ի վերջո որոշեցի բախտս փորձել gomore-ի հետ․ գտնում ես համակարգում գրանցված վարորդի, ով քո ուզած օրն ու ժամին ճամփորդում է քո ուզած կետերի միջև, միանում համակարգին, վճարում գնացքից շատ ավելի քիչ, բայց ավտոբուսի տոմսի գնին մոտ գումար, ու միասին ճանապարհվում։

Էդպես փորփրեցի, գտա Շիմային, որը կիրակի երեկոյան Կոպենհագենից գնում էր Օրհուս։ Վարորդին ընտրելիս բավական բծախնդիր էի։ Նկարներն էի նայում, կատարած տեղափոխությունների թիվն էի նայում, ունեցած աստղերն էի նայում։ Շիման ամենահարմար տարբերակն էր։ Միակ թերությունն այն էր, որ պրոֆիլում չէր գրել, թե որտեղ ենք հանդիպում։ Բայց գրանցվելիս հարցրի։ Պատասխան չկար։

Շաբաթ երեկոյան հեռախոսին հաղորդագրություն ուղարկեցի։ Էլի պատասխան չկար։ Կիրակի առավոտյան քիչ էր մնում՝ պատվերս չեղարկեի, այլ վարորդի ընտրեի կամ ստիպված գնացք նստեի։ Հետո մի քիչ մտածեցի, ևս մեկ նամակ գրեցի, բայց այս անգամ անգլերեն ու բավական հուսահատ տոնայնությամբ։ Րոպեներ անց պատասխանեց՝ մանրամասն բացատրելով, թե որտեղ ենք հանդիպելու։

Հանդիպեցինք պայմանավորված վայրում։ Շիման պարսկուհի էր, իսկ ես պարսիկների հանդեպ թուլություն ունեմ։ Թիթիզ-միթիզ վարդագույն ձեռնոցներով, տիպիկ պարսկական արտաքինով, հաճելի հոտով օծանելիքով նստած էր ղեկի մոտ ու քրոջ հետ հեռախոսով խոսում էր, մինչ մյուս ուղևորներն էլ կգային։ Նստեցի հետևում։

Շիման հարցրեց, թե արդյոք դանիացի եմ։ Հարցից ծիծաղս եկավ․ նայիր ինձ ու քեզ ու տես, որ մենք երկուսս շատ ավելի շատ ընդհանրություններ ունենք, քան այն դանիացի ուղևորները, որոնք մի քանի րոպեից կհայտնվեն։

Ինձնից հետո հայտնվեց մի երիտասարդ աղջիկ ու դանիերեն հարցրեց, թե արդյոք Շիման է վարորդը։ Շիման խնդրեց անգլերենի անցնել, որովհետև դանիերեն չգիտի։ Աղջիկը զարմացավ կամ ջղայնացավ ու Շիմային ասաց․
— Բա ո՞նց ես գործ ճարել, եթե դանիերեն չգիտես։
— Ես վիճակագիր եմ։ Գործիս տեղն աշխատանքային լեզուն անգլերենն է։
Էստեղ պարզ դարձավ, թե ինչու էին իմ դանիերեն հաղորդագրություններն անպատասխան մնում։
— Դու գոնե դանիերեն խոսու՞մ ես,- հարցրեց աղջիկը՝ դիմելով ինձ ու անցնելով դանիերենի։
— Հա, մի քիչ,- ասացի։
Եկավ նաև վերջին հաճախորդը՝ Պիան, որը տեղավորվեց ազատ մնացած դիմացի նստատեղում։ Միջին տարիքի դանիացի մի կին, որը Կոպենհագենում այցելում էր իր ուսանող աղջկան։ Պիան էլ իր հերթին զարմացավ, որ Շիման դանիերեն չի խոսում։
— Ինչքա՞ն ժամանակ է, ինչ Դանիայում ես,- հարցրեց ճանապարհին։
— Վեց տարի։
— Ո՞նց։ Ու մինչև հիմա դանիերեն չգիտե՞ս։ Էդպես չի կարելի, պիտի սովորես։
— Դե երբ եկա PhD անելու, չէի ուզում Դանիայում մնալ։
Էստեղ հաստատ Պիայի մազերը բիզ-բիզ կանգնեցին․ յուրաքանչյուր միջին վիճակագրական դանիացի համոզված է, որ ամբողջ աշխարհը երազում է գալ Դանիա ու մնալ այնտեղ։ Պիան միջին վիճակագրական դանիացի էր, Շիման՝ Դանիայում հայտնված իմիգրանտ, որն առաջին տարիներին չէր ուզում Դանիայում մնալ։
— Ուզում էի ԱՄՆ կամ ՄԹ գնալ,- շարունակեց,- այսինքն, ԱՄՆ գնացի, բայց դուրս չեկավ, հետ եկա։
Պիան շուռ եկավ դեպի ինձ․
— Դու՞ էլ դանիերեն չես խոսում։
— Խոսում եմ։ Գործիս տեղն էլ աշխատանքային լեզուն դանիերենն է։
Մինչ այդ հասցրել էի ասել, որ Օրհուսում պոստդոկ եմ անում։
— Ո՞նց, բայց ես էլ եմ Օրհուսում պոստդոկ արել, անգլերենը հերիք էր,- ասաց Շիման։
Բացատրեցի, որ իմ հետազոտության բուն թեման հենց դանիերենն է, ու դրա համար մեծ մասամբ դանիերեն եմ խոսում։

Իսկ ճանապարհին Պիան ու կողքս նստած աղջիկը միմյանց հետ դանիերեն էին խոսում՝ լեզուն գործածելով օտարներին որպես իրենց շրջանից դուրս թողելու գործիք։ Այդ գործիքին շատ լավ ծանոթ էի դեռ Կոպենհագենի համալսարանում աշխատելու ընթացքում։ Ու երբեք մտքովս չէր անցնում, որ այդ նույն լեզուն կարող էր կիրառվել նաև որպես մարդկանց իրենց շրջան ներս թողնելու գործիք, ինչպես արվում էր Օրհուսի համալսարանում․ բոլորը միմյանց հարցնում են, թե արդյոք անգլերեն ու դանիերեն են նախընտրում, ու քեզնով հետաքրքրվում են դանիերեն, քեզ ներառում զրույցների մեջ։ Մի բան, որ այնքա՜ն պակասում էր Կոպենհագենում, ու մի բան, որ Պիան ու այն աղջիկը չէին կարողանում կամ չէին ուզում անել։

Երբ հասանք նավին, չորսս տարբեր ուղղություններով ցրվեցինք։ Երբ նավը հատեց ջրային տարածությունը, ու մեքենայի մոտ հանդիպեցինք, վառ լուսավորության տակ հանկարծ նկատեցի կողքիս աղջկա դիմագծերը․ հաստատ էթնիկ դանիացի չէ։ Սև աչք-ունքով ու թուխ մաշկով․ կարող է արաբ լինել, կարող է պարսիկ լինել, կարող է որտեղից ասես լինել, բայց ոչ զտարյուն դանիացի, ինչպես իրենք են սիրում սահմանել։ Ու դա Պիայի աչքից էլ չվրիպեց, որովհետև եթե մինչ այդ թիմավորվել էր աղջկա հետ «մենք ու նրանքի», ապա դրանից հետո աղջիկն էլ դուրս մղվեց դանիականության շրջանակից, ու մենք դարձանք երեք, իսկ Պիան մենակ մնաց։

— Դու դանիացի՞ ես,- հարցրեց Պիան։
— Հա, Դանիայում եմ ծնվել,- պատասխանեց աղջիկը, որի անունը, ինչպես ընթացքում իմացանք, Հանին է՝ արաբական անուն։
— Իսկ ծնողներդ որտեղի՞ց են։
— Մայրս պարսիկ է, հայրս՝ Իրաքի արաբ։
— Պարսկերեն ու արաբերեն գիտե՞ս։
— Պարսկերեն ընդհանրապես չգիտեմ, իսկ արաբերեն՝ շատ վատ,- հպարտությամբ հայտարարեց։
— Ես սարսափում եմ, որ իմ երեխան կարող է պարսկերեն չիմանալ,- ասաց Շիման,- իմ ընկերների երեխաները չգիտեն, որովհետև ծնողները հետները դանիերեն են խոսում։
Պիան շրջվեց դեպի ինձ․
— Դու՞ էլ ես արաբ։
— Չէ՛, ես Հայաստանից եմ։
— Էս ինչ էկզոտիկ երկրներից եք բոլորդ,- ասաց Պիան։
Մեքենան արդեն դուրս էր եկել նավից, ու դանդաղ շարժվում էր Օրհուսի փողոցներով՝ մոտենալով կայարանին, որտեղ պիտի բոլորս իջնեինք։
Իսկ ճամփորդությունից հետո, հավատացած եմ, Պիան երկար մտածեց «ոչ արևմտյան»  իմիգրանտների (տերմին, որ լայնորեն կիրառվում է քաղաքական դաշտում ու անգամ օրենքներ ընդունելիս) ու նրանց սերունդների մասին։ Երևի զարմացավ, որ կարող ենք բարձրագույն կրթություն ունենալ, կարող ենք աշխատել ու հարկատու լինել, կարող ենք նաև ընտրել, թե որտեղ ենք ուզում լինել ու կարող ենք իրենց մայրենի լեզուն հետազոտել։ Զարմացավ երևի, որովհետև իր կարդացած թերթերում լրիվ ուրիշ բաներ են գրվում մեր մասին։ Բայց հաստատ այդ նույն թերթերը կարդացող ընկերներին անպայման կպատմի Կոպենհագենից Օրհուս այդ հիշարժան ճամփորդության մասին այն երեք հաճելի ոչ-արևմուտքցի կանանց հետ։

Էլոիզը կամ աղջիկը, որը հայրենիք չունի

Արդեն այնքան վաղուց եմ Դանիայում ապրում, որ էստեղ ապրելով հանդերձ հիշողությունների գիրկն եմ ընկնում։ Ու արդեն կան մարդիկ, որոնք պինդ փակված են անցյալի էջերում, բայց երբեմն-երբեմն հիշում եմ նրանց, ափսոսում, որ նրանք այլևս Դանիայում չեն։ Զարմանալի բան է․ այս տարիների ընթացքում ընկերներիցս շատերը գնացին, ու ես այն քչերից եմ, որ դեռ այստեղ է, չնայած գնալով դժվարացող իմիգրացիոն օրենքներին։

Դանիայում ապրելու ընթացքում պարբերաբար նոր ընկերներ ձեռք բերելու խնդրի առաջ եմ կանգնում, որովհետև կա՛մ հները հեռանում են, կա՛մ հարաբերության մեջ փակվելու արդյունքում սկսում եմ ընկերներիս հետ քիչ շփվել։ Հաճախ երազում եմ կայուն ընկերական շրջապատ ձեռք բերելու մասին, բայց լինելով ակադեմիայում ու շփվելով գրեթե միայն ակադեմիայում աշխատողների հետ՝ կայուն շրջապատի հավանականությունը խիստ նվազում է, ու իմ կյանքը վերածվում է նոր ծանոթությունների ու հրաժեշտների մի երկար հերթագայության։

Հենց էսպիսի նոր ընկերներ ձեռք բերելու հերթական ալիքի ժամանակ էր, որ ծանոթացա Էլոիզի հետ։ Երեք տարի առաջ էր։ Դարիլից նոր էի բաժանվել։ Մայան՝ իմ այն ժամանակվա մտերիմ ընկերուհիներից մեկը, որը հիմա Նիդեռլանդներում է, առաջարկեց միասին դուրս գալ նոր մարդկանց հետ ծանոթանալու։ Որոշեցինք այցելել լեզվի կաֆե, որտեղ զանազան ջահելներ հավաքվում էին ու տարբեր լեզուներով խոսում։

Լեզվի կաֆեն շատ վատ անցավ․ խոսակցությունների մեծ մասն անգլերեն էին, ու դանիերեն, իսպաներեն կամ ֆրանսերեն զրույցները մի րոպեից երկար չէին տևում։ Իսկ ներկաները մեկը մեկից անկապ դեմքեր էին․ հիմնականում փոխանակային ուսանողներ, որոնց ուշքնումիտքը փարթիներն ու հարբելն էր։ Ու ժամեր շարունակ խոսում էին ոչնչից։

Տուն գնալուց հետո ես ու Մայան կիսվեցինք տպավորություններով։ Երկուսս էլ նույն կարծիքին էինք․ ներկաներից ոչ մեկին չէինք ուզենա նորից տեսնել, բացի կազմակերպչից։ Կազմակերպիչն Էլոիզն էր։ Հետագայում պիտի իմանայի, որ լեզվի կաֆեները նախաձեռնում էր միայն ու միայն իր սեփական սոցիոֆոբիան հաղթահարելու համար։ Ինքն իր կյանքի փիլիսոփայություն էր դարձրել անել այն, ինչից վախենում է։ Վախենու՞մ եմ նոր մարդկանց հետ ծանոթանալուց։ Շատ լավ, ուրեմն էնպիսի միջոցառումներ կկազմակերպեմ, որտեղ ուզած-չուզած պիտի նոր մարդկանց հետ ծանոթանամ։

Էլոիզն Էրասմուս մունդուսի մագիստրոսական ծրագրերից մեկով էր Կոպենհագենում։ Կոնկրետ չեմ հիշում՝ որը, բայց կենսաբանության հետ կապ ունեցող մի բան էր։ Իսկ դա գիտեմ, որովհետև առաջիկա կես տարվա ընթացքում մենք հաճախ էինք իրար հետ շփվում։ Էլոիզն իր թեզն էր գրում, ու հենց սկզբից հանդիպում էի հետը սկզբում դուխ տալու ու ղեկավար ընտրելու հարցում օգնելու համար, հետո ուղղակի միասին նստում էինք գրադարանում, ես իմ գործն էի անում, ինքը՝ իր։

Բայց ամենաբարդ հարցն Էլոիզի համար բավական պարզ թվացող՝ որտեղի՞ց ես հարցն էր, որովհետև կսկսեր մի երկար-բարակ պատմություն պատմել։ Ու իսկապես․ նրա համար այդ հարցը միանշանակ պատասխան չուներ։

Էլոիզի հայրը Չիլիից է, մայրը՝ Երկրորդ համաշխարհայինից հետո Բրազիլիա արտագաղթած գերմանացիների դուստր։ Ինքը ծնվել է Բրազիլիայում։ Ու պատմում է, որ մանկուց ընթրիքի սեղանի շուրջ միշտ երեք լեզու է պտտվել․ իսպաներեն, պորտուգալերեն ու գերմաներեն։ Բայց հետո ընտանիքով տեղափոխվել են ԱՄՆ։ Այնտեղ է դպրոցն ավարտել, իսկ համալսարան գնացել է Կանադայում։ Դե մագիստրատուրան էլ Էրասմուս մունդուսով Եվրոպան է ոտքի տակ տալիս։

Կապույտ աչքերով, թխամաշկ, մուգ շագանակագույն խուճուճ մազերով, արտահայտված այտոսկրերով ու փոքրամարմին Էլոիզի տեսքից էլ դժվար է գուշակելը, թե որտեղից է։ Բայց Էլոիզին սահմանել պետք չէր, որովհետև ինքն իրոք տարբեր տեղերից էր՝ մի քանի մշակույթի կրող, Երկիր մոլորակից։

Այդ կես տարվա ընթացքում մենք շատ մտերմացանք։ Բացի դասերի հետ կապված մեր հարաբերություններից մենք կիսվում էինք նաև զանազան անձնական թեմաներով։ Դա այն կես տարին էր, երբ Դարիլից բաժանվել էի ու նոր շրջապատ էի կառուցում։ Ու այն կես տարին էր, որ ամենադժվարն էր անցնում։ Էլոիզն ինձ մխիթարողներից ու դուխ տվողներից մեկն էր։ Ինքն էլ սկսել էր մի ռումինացի տղայի հետ հանդիպել։ Բայց տղան հետը լավ չէր վարվել, բաժանվել էր։ Ու ես էլ էդ ժամանակ Էլոիզին դուխ տվողներից էի։

Մագիստրոսական թեզը պաշտպանելուց հետո Էլոիզը տեղափոխվեց Գերմանիա։ PhD էր փնտրում։ Անընդհատ հուսահատվում էր, որովհետև ահագին դժվար պրոցես էր։ Ժամեր էի անցկացնում հետը սկայփով զրուցելով։ Ամեն պրոֆեսորի ուղարկած նամակ մանրամասն քննում էինք։ Էլոիզը շատ տագնապային էր, վախենում էր՝ որևէ բառ սխալ գրելուց։

Կես տարի անց վերջապես կանչեցին հարցազրույցի։ Հարցազրույցը սկայփով մի քանի անգամ պարապեցինք։ Էլոիզը ստացավ PhD -ի տեղը։ Դրանից հետո սկզբնական շրջանի պանիկաներից էինք խոսում։ Փորձում էի հանգստացնել, օգնել, որ ժամանակը ճիշտ դասավորի։ Հետո Էլոիզը կորավ։ Մեկ էլ լսեցի, որ մի լիտվացի տղայի հետ է հանդիպում, ահագին երջանիկ է։ Դրանից հետո տեղեկություն չունեմ։

Ու կարծեմ ես էլ էի մոռացել նրա գոյության մասին, որովհետև վերջերս Սիմոնեին ասում էի, որ ինքն իմ առաջին բրազիլացի ընկերն է։ Հետո հիշեցի Էլոիզին։ Բայց Էլոիզը բրազիլացի չէ։ Էլոիզն ազգություն չունի։ Ուղղակի ծնվել է Բրազիլիայում։ Հույս ունեմ՝ լավ է։

 

 

Վերջին 26 օրը Ֆինլանդիայում․ օր 18, աշխատակիցներս

Նախորդ երեք օրերին չհասցրի որևէ բան գրել։ Մի կողմից զբաղվածություն էր (բացի նրանից, որ Մանուն մոտս էր, մինչև գիշերվա ժամը հազարը գրավորներ էի ստուգում), մյուս կողմից լրիվ ուժասպառ լինելս․ երեկ գրեթե ամբողջ օրը քնել եմ։ Պարբերաբար արթնանում էի ու քթիս տակ ինչ-որ բաներ մտմտում, տանը մի երկու շրջան անում, քնաթաթախ պատասխանում նամակներիս ու նորից պառկում քնելու։

Եվ հիմա կիրակի օրով, երբ տնից բացարձակապես դուրս չեմ եկել, ու նորից օրս մեծ մասամբ անցել է քնելով, ուտելով ու գիրք կարդալով, երբ աշխատավայրից որևէ մեկի տեսնելու հավանականությունը զրո է ոչ թե նրա համար, որ կիրակի է, այլ որովհետև տանն եմ, ուզում եմ պատմել աշխատակիցներիս մասին, որոնք Յոենսուում անցկացրածս վեց ամիսների ընթացքում իմ կյանքի կարևորագույն մասերից են կազմել։

Հենց առաջին օրերից էլ նկատել էի, որ մի հարցում բախտս լավ բերել է․ Յոենսուի մեր ամբիոնի աշխատակիցները մեկը մեկից լավ մարդիկ են ու անասելի ջերմ։ Չգիտեմ՝ դաժան աշխատանքային պայմաննե՞րն են պատճառը, որ դուռը ծեծելն ու հարցնելը՝ ո՞նց ես առօրյայի մի մաս էր դարձել, թե՞ ուղղակի մրցակցության ի սպառ բացակությունն էր թույլ տալիս մարդկանց ջերմ լինել։ Իսկ մրցակցության բացակայությունը երկու պատճառ կարող էր ունենալ․ մեկն այն էր, որ ամեն ոլորտից միայն մեկ-երկու նեղ մասնագետ կար, ու մրցակցելն անիմաստն էր դառնում։ Մյուսն էլ այն էր, որ Յոենսուում հայտնվել էին հենց չմրցակցող, ամբիցիաները մի կողմ դրած մարդիկ։

Ամեն ինչից բացի, մեր ամբիոնում նաև ամենաերիտասարդն էի։ Հիմա որ հետ եմ նայում, հասկանում եմ, որ սա իրոք երիտասարդ, երեխա չունեցող մարդկանց տեղ չէ։ Տեսնես ինձ նման քանի՞ հոգի է նախկինում եղել այստեղ ու շուտ հեռացել։

Առաջինը Քեթիի հետ ծանոթացա։ Նրա հստակ տարիքը չգիտեմ, միայն գիտեմ, որ մոտավորապես իմ տարիքի աղջիկ ունի։ Քեթին ամերիկուհի է, ու Յոենսուում հայտնվել է ԱՄՆ-ում ակադեմիական մրցակցությանը չդիմանալու արդյունքում։ Հենց առաջին օրերից սկսեց ինձ գրասենյակիցս հանել, հետը սուրճ խմելու տանել։ Ինձ ասում էր, որ երբ նոր էր եկել Ֆինլանդիա, ահագին մոլորված էր զգում իրեն, ու ամբիոնի մեկ այլ աշխատակից ահագին օգնել էր իրեն։

Քեթիին վաղուց չեմ տեսել։ Բըրնաութի պատճառով արձակուրդում է։ Իսկ առաջ տեսնում էի ամեն օր՝ օրվա բոլոր ժամերին, անգամ շաբաթ-կիրակի։

Հետո նաև Ալեքսանդրան էր՝ իմ անմիջական հարևանը: Եկավ ուրախ-ուրախ, ներկայացավ, մի քիչ խոսեցինք դեսից-դենից։ Ալեքսանդրան գերմաներենի մասնագետ է, ազգանունը՝ Լոպեզ, անգլերեն խոսում էր ուժեղ բրիտանական առոգանությամբ։ Հետագայում նրան պիտի պատահաբար հանդիպեի լողավազանում։ Մինչ այդ լողավազանում ծանոթ մարդ չտեսնելն ուղղակի երջանիկ պատահականություն էր․ Յոենսուն փոքր քաղաք է, կենտրոնին մոտ լողվազանը՝ միայն մեկը։ Բայց երբ յոթերորդ անգամ էնտեղ գնացի, հանդիպեցի Ալեքսանդրային, որը շարժվում էր ճիշտ նույն ռուտինով, ինչ ես։ Հենց դրա համար վերջում նաև սաունայում տեսա նրան։ Ինքը նստած էր մերկ ու հեչ պետքը չէր, իսկ ես առաջին անգամ այդ սաունայում փաթաթվել էի սրբիչով։ Ու չգիտեի՝ ինչն էր ավելի անհարմար զգացողություն առաջացնում․ կոլեգայի ներկայությամբ մերկ նստե՞լը, թե՞ կոլեգայի ներկայությամբ ամաչելը։

Հենց սաունայում էր, որ Ալեքսանդրային հարցրի, թե ինչքան ժամանակ է, ինչ Յոենսուում է ապրում։ Ասաց, որ այստեղ չի ապրում, Լոնդոնում է ապրում։ Ամիսը մեկ գնում է Լոնդոն։ Ճիշտ այնպես, ինչպես ես Կոպենհագենն եմ անում։ Բայց Լոնդոնն ավելի հեռու է, չվերթներն ավելի թանկ են, ժամային գոտիների տարբերությունն ավելի մեծ է։ Ու Ալեքսանդրան դա անում է արդեն յոթ տարի։ Ասացի, որ ես վեց ամսից երկար չձգեցի։

Մյուս կողքի հարևանս Յուկկան է, որը վերջերս ամբիոնի վարիչ է դարձել։ Դեռ վեց տարի առաջ ինձ Պոտսդամում դաս է տվել, բայց այդ մասին բացարձակապես ոչինչ չի հիշում։ Յուկկան ֆին է՝ մեր ամբիոնի հազվագյուտ ֆիններից։ Երբեմն միասին սուրճի կամ լանչի ենք գնում։ Ու էդ լանչերից մեկի ժամանակ էր, որ հայտարարեց, որ ամբիոնի վարիչ է դարձել։

Դռանս մոտով հաճախ անցնում է մի պարոն, որի անունը չգիտեմ, ու հարցնում է՝ երբ եմ տուն գնալու։ Անցնում է նաև մի տիկին, որը դիմացիս հարևանն է, հարցնում՝ թե արդյոք տուն չունե՞մ։

Դե ամբիոնի PhD ուսանողների հետ էլ հաճախ սուրճի ու լանչի եմ գնում։ Մի տեսակ հետաքրքիր է էստեղի էս հոգատարությունը միմյանց նկատմամբ։ Կոպենհագենում դա երբեք չեմ զգացել, ավելի ճիշտ՝ զգացել եմ միայն նեղ շրջանակում։ Էսպիսի հոգատարություն տիրում էր PhD ուսանողների միջև, մեկ էլ մեր թիմի ներսում։ Իսկ ամբիոնի մնացած աշխատակիցներն ապրում էին իրենց կյանքը՝ առանց գաղափար ունենալու միմյանց գոյության մասին։

Մարկ յոենսուցին

Յոենսուում տունս քաղաքի կենտրոնում է․ ոտքով կենտրոնական հրապարակ յոթ րոպեում, իսկ համալսարան՝ հինգ րոպեում կարելի է հասնել։ Հետևաբար, հեծանիվ ձեռք բերելն առաջնահերթություն չէր։ Բայց կյանքիս վերջին վեց տարիների ընթացքում հեծանիվն էնպիսի անբաժանելի մաս է կազմել, որ նույնիսկ քաղաք հասնելուց առաջ բոլոր ֆեյսբուքյան խմբերով մեկ շուխուռ էի դրել, թե հեծանիվ եմ փնտրում։

Նախորդ այցելությունիցս հիշում էի, որ Յոենսուում օգտագործած հեծանիվ գտնելն այնքան էլ հեշտ չէ։ Իրականում հիմա ուսանողի բյուջեով չեմ ու կարող եմ նորը առնել, բայց Յոենսուին ամեն կերպ ժամանակավոր կարգավիճակ եմ տվել, ու չեմ ուզում որևէ մշտական տեսակի ներդրում անել․ նոր հեծանիվ Կոպենհագենում կառնեմ։ Ու քանի որ նախորդ փորձիցս գիտեի, որ Մարկը ոչ միայն որակյալ օգտագործած հեծանիվներ է վաճառում, այլև սպասարկում ու օգնում հուսալի կողպեք գտնել, որոշեցի հենց նրանից սկսել։

Ֆեյսբուքում Յոենսուի անգլախոսների խմբում գրեցի, որ փնտրում եմ Մարկ անունով մեկին, ով ժամանակին հեծանիվներ էր վաճառում, տեղյա՞կ են արդյոք իրենից։ Մեկը գրեց, թե՝ հա, վերջերս տեսել է քաղաքում։ Ֆեյք պրոֆիլով մեկն անձնական նամակով գրեց, որ ճանաչում է հեծանիվների գիժ մեկին, մեյլի հասցեն էլ տվեց։ Մի երկարաշունչ մեյլ գրեցի, թե ինչ հեծանիվ եմ փնտրում ու մեկ էլ պատասխան ստացա, թե՝ էս ունեմ, էն ունեմ, բայց խնդրում եմ՝ ֆեյսբուքի պոստդ ջնջի, որովհետև դուրս չի գալիս, թե ոնց է մեր անձնական ինֆորմացիան կոմերցիոն նպատակներով գործածվում։

Պոստը ջնջեցի։ Մեկ էլ ֆեյք պրոֆիլը նորից գրեց ու մի հեծանիվի նկար ուղարկեց։ Էստեղ ջոկեցի, որ էդ նույն ինքը Մարկն էր որ կար։ Պայմանավորվեցինք, երեկոյան հանդիպեցինք, որ հեծանիվը փորձեմ։ Մանուն էլ հետս էկավ։

Մարկը հայտնվեց՝ ինչպես միշտ ուշացումով։ Չնայած ցրտին, շորտերով էր ու գլխին մի հետաքրքիր կանաչ գլխարկ էր։ Առաջվա պես շատախոս էր ու առաջվա պես մենակ հեծանիվներից էր խոսում։

Հեծանիվ մի ասա, մի խաղալիք ասա։ Ընդհանրապես, հեծանիվ փնտրելիս միշտ գրում եմ, որ ցածրահասակ եմ, որովհետև շատ է պատահել, որ իզուր ժամանակ եմ վատնել ինձնից բոյով հեծանիվներ փորձելու վրա։ Բայց փաստորեն էնքան էլ լավ չեն հասկանում, որ իմ հասակի մարդը կարող է հանգիստ 28” համարի անիվով հեծանիվ քշել, ու դեմ են տալիս տասը տարեկանի հեծանիվներ։

Էդ մեկից կտրուկ հրաժարվեցի ու հարցրի, թե արդյոք ուրիշն ունի։ Ասաց, որ կարող է ինձ համար հավաքել, եթե պարամետրերն ասեմ։ Անգամ գույնը նշեցի․ վարդագույն չլինի, ինչ ուզում է, լինի։ Ասաց, որ գրեթե պատրաստ 28” անիվներով հեծանիվ ունի, որը իմ կարճ բոյին հարմար կլինի։ Հարցրեց, թե ինչ արգելակներ ու արագություններ եմ ուզում։ Էդպես, նշեցի բոլոր նախընտրություններս ու գնացի տուն՝ սպասելով, որ մի երկու օրից պատրաստ կլինի իմ երազանքների հեծանիվը։

Հաջորդ օրը փողոցում Մարկին փողոցում տեսա։ Նույն խաղալիք հեծանիվը ձեռքին գնում էր։ Ինձ տեսավ, ասաց, որ փորձում է ազատվել էդ հեծանիվից։

Չնայած որևէ հեռու տեղ գնալու կարիք չէի ունենում, հեծանիվ չունենալուց գնալով գժվում էի։ Էդպես Մարկին մի անգամ էլ բզեցի, հարցրի, թե երբ կլինի։ Ասաց, որ չի նեղանա, եթե ուրիշից առնեմ, բայց երկու-երեք օր կտևի։ Որոշեցի սպասել, քանի որ առանձնապես լավ առաջարկներ չէին լինում։

Մեկ էլ Յոենսուի առքուվաճառքի խմբում կարճ բոյին հարմար մի նոր հեծանիվ հայտնվեց, որը մի քիչ խելքին մոտ երևաց։ Գրեցի վաճառողին, որը հետագայում պարզվեց, որ ուսանողուհիս է։ Աղջիկն ասաց, որ էդ օրը հեծանիվը մասնագետը նայել է, ասել է, որ երկու ամսից լուրջ վերանորոգման կարիք կունենա ու որ վաճառում է, որովհետև այդ նույն մասնագետն իրեն նորն է խոստացել։ Էստեղ ֆայմեցի ու հարցրի, թե մասնագետն ով է։ Ինձ տվեց ֆեյք պրոֆիլի հասցեն։ Փաստորեն, Մարկն էր։

Րոպեներ անց Մարկն ինձ գրեց, որ ինչ-ինչ գործերի պատճառով ձգձգվում է աշխատանքը, որ հեծանիվը մի շաբաթից շուտ չի լինի, էնպես որ լավ կլինի՝ իմ ճարը տեսնեմ։ Ախմախի մեկը։ Փաստորեն էն, ինչն ինձ էր խոստացել, որոշել է ուրիշին վաճառել։ Հետո էլ գրեց, որ էդ հեծանիվը, որն ուզում էի էդ աղջկանից առնել, նայել է, լավ վիճակում չէ։ Էդպես Մարկից հույսս լրիվ կտրեցի։

Ու Յոենսուցի Մարկի պատմությունն էստեղ չի ավարտվում։ Մանուն թեյնիկ էր փնտրում։ Տեսա՝ ֆեյք պրոֆիլը ֆեյսբուքի խմբում թեյնիկ է վաճառում, Մանուին թեգ արեցի։ Հետո Մանուն պատմում է, որ շատ խորհրդավոր կերպով հայտնվեց Մարկը ու թաքուն փոխանցեց թեյնիկը։ Մանուն ահագին զարմացել էր, որ Մարկն էր ֆեյք պրոֆիլի հետևում։ Հետո, երբ ինձ պատմում էր էս բոլորը, ասաց, որ Մարկը լրիվ պատմվածքի թեմա է։ Պատմվածք չգիտեմ, բայց որոշեցի բլոգումս գրել նրա մասին։

Իսկ երեկ վերջապես հեծանիվ գնեցի։ Էլի փոքր էր հագովս։ Անընդհատ խնդրում էի, որ նստատեղն ավելի բարձրացնի։ Վաճառողը Մարկի ֆին տարբերակն էր ու անգլերեն չէր խոսում։ Էսօր քանի որ հանդիպումից ուշանում էի, որոշեցի հեծանիվով համալսարան գնալ։ Անտանելի փոքր էր․ ոտքերս ծալվում էին։ Կոպենհագենի հեծանիվս եմ ուզում՝ իր նախշուն թիթեռնիկներով ու սև զամբյուղով։ Հետո ի՞նչ, որ ահագին ծանր է։ Կորչի Յոենսուցի Մարկը ու կորչեն մանկական հեծանիվները մեծի տեղ նաղդող բոլոր մարդիկ։

Թարմացում։ Գրեցի պոստս ու Մանուի հետ դուրս եկա՝ Յոենսուի անգլախոսների հանդիպմանը գնալու։ Մոտ տասը հոգի կար։ Ձեռքս մեկնեցի, հերթով բոլորի հետ ծանոթացա։ Ու մեկ էլ նրանցից մեկը՝ քաչալ ու կարմիր մորուքով, ասաց, որ ինձ գիտի։ Յոենսուցի Մարկն էր։