Կիրակնօրյա

Ականջակալներս դնում եմ ու դուրս գալիս վազելու։ Ես ո՞ր օրվա դրսում վազողն եմ։ Փողոցի ծայրին հասնելուն պես անցնում եմ քայլելուն։ Վազել չի ստացվում։ Ոչ թե հոգնում եմ, շունչս է կտրվում, այլ ներսից ինչ-որ արգելակ կա, որ հրամայում է՝ մի՛ վազի։ Մարդկանց հայացքնե՞րն են։ Անհարմար հագու՞ստս։ Վազելուն ոչ հարիր դանդաղ երաժշտությու՞նը։

Մեր թաղամասի այգին

Զբոսնում եմ մոտակա այգում՝ մեր թաղամասի միակ կանաչ տարածությունում, որը ցանկացած ոչ անձրևոտ օր մարդաշատ է։ Հենց նախատեսածս տասնհինգ րոպեն լրանում է, տուն եմ գնում՝ էդպես էլ առաջին մի րոպեից հետո ոչ մի վայրկյան չվազելով։ Ավելի ուշ Մորթենի հետ եմ տնից դուրս գալիս, գնում ենք մոտակա խանութից բանջարեղեն գնելու։ Հերթի մեջ էինք կանգնած, երբ Էնջըլից էսէմէս եմ ստանում․ «Տա՞նն ես։ Քնա՞ծ ես։ Որոշեցի առանց զանգելու գալ։ Ուղղակի ուզում էի գիրքդ վերադարձնել»։ Մորթենին թողնում եմ հերթի մեջ, ինքս տուն գնում՝ Էնջըլին դիմավորում։
— Գիտեմ, որ անքաղաքավարի եմ,- բացատրում է Էնջըլը,- ուղղակի տանն էլ չէի դիմանում, որոշեցի դուրս գալ, քայլել։
Զարմացել էի, որովհետև դեռ երեկ գրել էր, որ սկեսրոջ տուն է գնալու։ Բացատրեց, որ ի վերջո չգնաց, որովհետև հինգ հոգին արդեն հավաքվել էին, ինքը վեցերորդն էր լինելու։ Դրա համար ամուսնուն ուղարկեց, ինքը մնաց։

Քայլեցի Էնջըլի հետ, գնացինք իր գրասենյակ, որտեղ պիտի ինչ-որ լար թողներ։ Լրիվ դատարկ շենքի միջով քայլելն ինչ-որ ապոկալիպտիկ շունչ ուներ։ Ամեն ինչ մաքուր ու կոկիկ էր, ամեն տեղ դիմակ կրելու զգուշացումներ էին ու ձեռքերն արտահանող միջոց, բայց ոչ մի մարդկային շունչ չկար։

Հետո գալիս ենք մեր տուն թեյ խմելու։ Վալերիա Լուիզելլիի «Կորած երեխաների արխիվից» ու պոլարոիդներից ենք խոսում։ Էնջըլը Բոլանյոյի «2666»-ն է խնդրում։
— Նկատե՞լ ես, «Կորած երեխաների արխիվում» հղում կա գրքին։
Էնջըլը նկատած չի լինում։
— Երրորդ արկղում է՝ ճամփորդում է հետները։ Հետո էլ․․․ հեռավոր կապ ունի «Կորած երեխաների» թեմատիկայի հետ։
Մոռացա ասել նաև, որ Լուիզելլիի սիրած գիրքն է։

Երեկոյան Մորթենի հետ սկսում ենք Էթվուդի մաստերկլասը նայել։ Էթվուդը գրելու պրոցեսից է խոսում։ Էնքա՜ն գիտակ է, էնքա՜ն ինտելեկտուալ։ Դրանից հետո Մորթենն ուղարկում է ինձ գրելու․
— Ուզում եմ կարդալ այդ վեպդ,- ասում է։
Երևանում էլ շատերին հանդիպելիս հարցնում էին՝ վե՞պդ ինչ եղավ։ Բոլորին խոստացել եմ, որ ինձնից կախված մասը 2021-ին կավարտեմ, ինչպես մի տարի առաջ խոստացել էի 2020-ին ավարտել։ Խոստացել եմ, բայց ոչինչ չեմ անում էդ ուղղությամբ․ ուշադրությունս ահավոր վատ է, երկու-երեք րոպեից երկար չեմ կարողանում որևէ բանի վրա կենտրոնանալ։ Էթվուդն ասում է՝ եթե չես կարողանում սկսել գրել, ուրեմն ինչ-որ բանից վախենում ես։ Ինչի՞ց եմ վախենում։

Մորթենն ինձ խոհանոցում մենակ է թողնում, որ գրեմ։ Ականջակալներս դնում եմ, սկսում եմ գրել, փորձում եմ կերպարիս հետ կապ ստեղծել։ Ահավոր բարդ է, կարծես կորցրել եմ նրան, բայց կարողանում եմ 741 բառ էկրանին հանձնել․ արդեն 35 էջ ունեմ։ Հետո սահուն անցում եմ կատարում բլոգիս ու գրում այն, ինչ գիտեմ։ Գրելը վազելու նման չէ․ տասնհինգ րոպեն անցնում է, իսկ ես դեռ գրում ու գրում եմ։

Դանիական ձմեռ

Առավոտյան Էնջըլին էսէմէս եմ գրում, տեսնեմ՝ ժամանակ ունի՞ ցերեկը զբոսանքի գնալու։ Չունի, առաջարկում է շաբաթվա ընթացքում։

Նախաճաշին լուրերն ենք կարդում։ Հարցնում եմ, թե Թրամփին քանի օր է մնացել։ Ասում է, որ երեք, ու որ կարող է այս երեք օրում Իրանի դեմ պատերազմ սկսել։ Ինքը վստահ է, որ ԱՄՆ-ի՝ Իրանի դեմ պատերազմ սկսել-չսկսելը Թրամփով է պայմանավորված։ Ես այդքան վստահ չեմ։

Ես միայն սուրճ եմ խմում ու կես թխվածքաբլիթ կուլ տալիս․ կեսօրին յոգա ունեմ, շատ ծանրանալ պետք չէ։ Յոգայից հետո կգնանք զբոսանքի։

Լուսանկար այն հազվագյուտ օրերից, երբ երկինքը կապույտ էր, իսկ ես դուրս էի եկել մինչև մութն ընկնելը

Բենեդիկտի հետ յոգայի դասն արտակարգ լավ է անցնում։ Կյանքիս մեջ առաջին անգամ կարողանում ագռավի դիրքում բավական երկար մնալ, այնքան, մինչև ինքս որոշեմ դիրքից դուրս գալ, ոչ թե ընկնեմ։ Այս առցանց յոգայի դասերը դեռ անցյալ գարնանից իմ միակ փախստավայրն են դարձել ինձ շրջապատող ամեն ինչից, այն մի ժամը, երբ կտրվում եմ աշխատանքից, լուրերից, սոցիալական ցանցերից ու գլուխս պայթացնող մնացած ամեն ինչից։ Բենեդիկտը չգիտի, թե ամեն օր ինչքան եմ իրեն ու Ինգվիլդին օրհնում հոգեկան հավասարակշռությունս պահելու համար։

Յոգայի դասից հետո խոսում եմ տատիկիս հետ։ Վերջին ժամանակներս մեր ամեն մի զրույց սկսվում է Հայաստանի ներկայիս իշխանություններին հայհոյելով, իսկ ավելի ճիշտ՝ նա հայհոյում է, ես լսում եմ ու համաձայնում։ Ամեն անգամ նոր բառեր է գտնում։ Եվ հետո միայն անցնում ենք ուրիշ թեմաների, եթե դրանք լինում են ընդհանրապես։

Դուրս ենք գալիս զբոսանքի։ Որոշում ենք հեռու սուպերմարկետ գնալ։ Մորթենը փորձում է ինձ համոզել, որ ամեն օր գոնե մի անգամ տնից դուրս գամ։ Բայց գնալու տեղ չկա․ ամեն ինչ փակ է, դրսում էլ խայտառակ ցուրտ է։ Չորեքշաբթի օրը մտովի ծրագրել էի գործից հեետո քայլել դեպի մոտակա այգին, յոգայի գորգիկս փռել ու գոնե մի տասնհինգ րոպե մաքուր օդին մարզվել։ Բայց գործից հետո արդեն խայտառակ մութ էր, ու անձրև էր գալիս։ Իսկ երեկ օրինակ հաջողացրել էի բժշկի գնալ, որ մեր տնից ամբողջ երկու րոպեի քայլելու հեռավորության վրա էր, ու գնալ-գալը չորս րոպե տևեց, իսկ բժշկի կաբինետում լինելս՝ հազիվ մի րոպե։ Ուսիս վրա կոնկրետ կետ սեղմեց, ցավից գոռացի, ասաց, որ գլխացավս հեռախոսին նայելուց է, որ ուղղակի մեջքիս այդ կետը հաճախ սեղմեմ ու ցավազրկող խմեմ։

Ձեռք ձեռքի տված ես ու Մորթենը քայլում ենք փողոցներով։ Առավոտվա կապույտ երկինքն ու արևը խիստ կարճատև էին, գորշը վերադարձել է, շուտով նաև մութը կընկնի։ Շենքերի անվերջ շարաններ, չերևացող երկինք ու սարսափելի ցուրտ։ Փորձում եմ համոզել, որ տուն գնանք։ Չի ստացվում։ Անցնում ենք Վարնըդամսվայով՝ մեր թաղամասի ամենաաշխույժ փողոցով, որին նաև փոքրիկ Փարիզ են ասում։ Մյուս փողոցներից ավելի մարդաշատ է, բայց Վարնըդամսվայի շաբաթօրյա սովորական աշխուժությունը չունի։ Որոշում ենք ուշադրություն դարձնել, թե փողոցի որ խանութներն են բաց, այսինքն՝ որոնք են դիտարկվում որպես «առաջին անհրաժեշտության», որոնք՝ ոչ։ Ալկոհոլ վաճառող երկու խանութներ բաց են, գրախանութը փակ է։ Ինչու՞ է տանը փակված լինելու պայմաններում ալկոհոլն ավելի անհրաժեշտ, քան գրքերը։

Վարնըդամսվայի այդ գրախանութի մոտով անցնելիս ես ու Մորթենը միշտ ներս ենք մտնում ու երբեք գիրք չենք գնում։ Ինչ-որ տարօրինակ ձգող ուժ ունի, որ դրսից մեզ կանչում է միշտ, իսկ ներսում միշտ մեր կարդացած գրքերն են վաճառում, որոնք ձեռք բերելու կարիք չունենք, որովհետև վաղուց արդեն մեր գրապահարաններում են։ Քննարկում ենք Դանիայում գրքերի քաղաքականությունը, ու թե ոնց են դրանք մի քանի անգամ ավելի թանկ, քան Նորվեգիայում։ Առաջարկում եմ մեր գրքերը Նորվեգիայից ներմուծել։ Մորթենն ասում է՝ Բերգենի գրախանութից միշտ էլ գրքեր ենք բերելու, արդեն ավանդույթ է։

Ես նույնիսկ չգիտեմ՝ Բերգենն ամենաշատն ինչի համար եմ սիրում․ գրախանութի՞, բնությա՞ն, յոգայի՞, թե՞ պարզապես պատուհանից բացվող տեսարանի։ Գուցե իր բոլոր բաղադրիչների հանրագումարն է, այն չպղծված, անարատ փախստավայրը, որտեղ գրեթե ոչ մեկի չեմ ճանաչում ու որտեղ պարզապես ինձ լավ եմ զգում։

Սուպերմարկետից խաչապուրի թխելու պարագաներ ենք գնում։ Վերջերս Մանուի հետ խոսելիս ասաց, որ Հոլանդիայում թխում է, իմ հավեսն էլ եկավ։ Մորթենը պանիր չի ուտում, ես էլ ամբողջն ուտել չեմ կարող։ Ուղղակի թխելու եմ՝ հիշելով իմ պատանեկության այն ժամանակները, երբ իմացածս միակ բաղադրատոմսը պատրաստի խմորով խաչապուրի թխելն էր։

Տանը սկսում ենք ընթրիք սարքել։ Ու էսպես ամեն օր, նաև աշխատանքային օրերին։ Օրերն ենք գլորում՝ ինքներս մեզ տարբեր բաներով զբաղեցնելով․ պատուհանից այն կողմ գորշ դանիական ձմեռն է, իսկ էկրաններին՝ աշխարհի վերջը, ու չգիտես՝ որն է ավելի վատ։

2020-ը

2020-ը, ինչպես գրեթե բոլոր նախորդ տարիները, սկսվեց հրավառությամբ։ Կոպենհագենում Անջելայենց տանն էինք։ Մեզ հետ նաև մի քանի այլ հյուրեր էին, որոնց չէինք ճանաչում։ Երեխաներ կային։ Ինչպես ամեն տարի, սկզբում թագուհու ելույթը լսեցինք։ Հետո ընթրեցինք։ Հետո դուրս եկանք պատշգամբ՝ հրավառությունը տեսնելու։ Ամեն րոպե կայծերն ավելի ու ավելի էին մեզ մոտենում։ Ներս մտանք, ներսից շարունակեցինք դիտել։ Ու մեկ էլ՝ կայծն ընկավ ուղիղ պատշգամբին, այրեց մի փոքր հատված։ Եթե ժամանակին ներս եկած չլինեինք, մեզնից մեկին էր դիպչելու։ 2020-ը սկսված էր։

Տխրած Երևանը

2020-ի առաջին օրերին հոգեբանի մոտ էի գնում։ Նստում էի, նայում դեմքին, ինքը՝ իմ դեմքին։ Ես էլ, ինքն էլ չէինք հասկանում, թե ինչու եմ այնտեղ։ Հոգեբանի դիմել էի 2019-ի դեկտեմբերին, բայց մինչև ամբողջ բյուրոկրատական հարցերը լուծվեցին, տարին վերջացավ։ Տարվա վերջին շատ էի հալից ընկել՝ համարյա բըրնաութ վիճակ։ Բայց տոնական արձակուրդը եկավ, մի լավ հանգստացա, հունվարից նոր թափով գործի անցա, ու հոգեբանի օգնությունը լրիվ անիմաստ դարձավ։

Հաջորդ երկու ամիսները պիտի փնթփնթալով աշխատեի․ պայմանագիրս վերջանում էր, իսկ երկարատև լուծում դեռ չէի գտել։ Մինչև հիմա էլ չեմ գտել։ Մի ամսվա մեջ երկու անգամ պիտի Նորվեգիա գործուղվեի։ Այդ երկու ճամփորդություններից ամենալավը վերադարձն եմ հիշում։ Առաջինից վերադառնալիս հիվանդ էի։ Գուցե չարաբաստիկ կորոնավիրուսն էր, գուցե՝ ուրիշ վիրուս։ Բայց անընդհատ կոճապղպեղով թեյ էի խմում ու երազում տուն հասնելու ու տաք անկողնում պառկելու մասին։ Երկրորդից վերադառնալիս երազում էի, որ ինքնաթիռը վերջապես վայրէջք կատարի․ կայծակը խփել էր, բարձրացել էր վեր, վատ եղանակի պատճառով վայրէջք չէր կարողանում կատարել։

Բայց 2020-ի միայն առաջին երկու ամիսներն էին իմ մասին։ Հետո ամեն ինչ տակնուվրա եղավ․ կորոնավիրուսի համավարակն արդեն հասել էր բոլորիս։ Տներում փակված բոլորս մեկ եղած պատմում էինք մեր պատուհանից այն կողմ տիրող աշխարհից, երեկոներին պատշգամբներում երգում էինք, մինչև հոգնեցինք ու էլ դուրս չեկանք, դժգոհում կամ համեմատում մեր պետությունների ու քաղաքների սահմանափակումները, նոր հոբբիներ հորինում, որ չձանձրանանք, գլուխ գովում, որ անչափ պրոդուկտիվ ենք դարձել կամ պրոդուկտիվության պոռնոն ձեռ առնում։ Կարոտում էինք ուրախ հավաքույթները, համերգները, ճամփորդությունները, կինոթատրոնները, սրճարաններն ու ռեստորանները։ Կարոտում էինք մեր ընկերներին ու բարեկամներին, որոնց սկսեցինք ավելի հաճախ տեսնել էկրանից այն կողմ։ Սովորել էինք ամեն ինչ առցանց անել․ սուրճ խմել, սեղանի խաղեր խաղալ, դասավանդել։ Այդ ընթացքում մեր կողքով անցնում էր գարունը, որ այդպես էլ չտեսանք։

Կորոնավիրուսի համավարակից սկսած կորել էր Եսը, դարձել էինք մենք։ Ու 2020-ին այդ մենքն անընդհատ կերպարափոխվում էր, տարբեր կազմ ստանում։ Ոմանք ասում էին՝ լոքդաունը մի՛ ռոմանտիզացրեք, հիմա շատերն աշխատանք են կորցրել, սոված են, շատերը հարազատ են կորցրել, սգում են։ Բայց հիմա՝ 2021-ի հունվարին ես համարձակվում եմ կարոտախտով հիշել այն օրերը, երբ անդարդ փակված էինք տներում ու պարապությունից նոր գործիք նվագել էինք սովորում։ Որքա՜ն կուզենայի, որ 2020-ի մասին հաջորդ սերունդներին մեր պատմելիքը հենց կորոնավիրուսի համավարակի մասին լիներ, թե ինչպես էր ամբողջ աշխարհը կանգ առել, քաղաքների օդը մաքրվել, իսկ վայրի կենդանիները փողոցներ լցվել։

Երբ հասնում եմ 2020-ի աշնանը, չգիտեմ ինչ գրել։ Բառերը կորում են, անէանում, որովհետև ասելու բան չկա։ Ի՞նչ ասես հազարավոր զոհերից ու վիրավորներից ու կորցրած հայրենիքից հետո։ Հիշում եմ էկրանից գամված օրերս, շրջապատող աշխարհից կտրված վիճակս, հայկական ու դանիական զուգահեռ իրականությունները․ մեկում զոհեր ու ավերածություններ, մյուսում՝ սրճարաններում անհոգ հավաքված ջահելություն, մեկում՝ վտանգված գոյություն, մյուսում՝ Թրամփի կորոնավիրուս, իսկ ես՝ այդ երկու իրականությունների մեջտեղում իմ այլ հայրենակիցների պես երկու կես էի լինում։ Հարցեր էին, որ տալիս էի ինքս ինձ իմ ինքնության, իմ արժեհամակարգի ու իմ ընտրությունների մասին։ Հարցեր էին, որոնց պատասխանները փնտրում էի առավոտյան սուրճ խմելիս, ուսանողներիս նամակներին պատասխանելիս, խանութում գնումներ անելիս, գնացքով աշխատանքի գնալիս։ Ու էդպես էլ մոլորված մնում։

Հարցերի պատասխանները պիտի ստանայի նոյեմբերի 9-ից հետո, երբ հայտնաբերեցի, որ իմ շրջապատում շատերից ավելի ազգայնական եմ, որովհետև հենց ազգային ինքնությունս է վտանգված, երբ հասկացա, որ Հայաստանի ապիկար ղեկավարությանը սատարողները ոչ թե չգիտեն, թե ինչ ենք կորցրել ու ինչ վտանգի առաջ ենք կանգնած որպես ազգ, այլ պարզապես ազգային ինքնություն չունեն ու ապրումակցել չգիտեն։ Ավելի շուտ էի հասկացել, բայց չգիտեի, թե ինչ աստիճանի վտանգավոր են։

Ու կապեր խզեցի։ Սկսեցի ջնջել բազմաթիվ ընկերների առանց հետ նայելու ու ափսոսալու։ Ես չէի կարող այլևս ինձ ընկեր համարել մեկին, ով մեր գոյությունը վտանգած գլխավոր մեղավորին դեռ աջակցում էին, հաճախ՝ «անվերապահորեն»։ Հետո նաև մտածում էի՝ ինչ կարելի է անել։ Անօգնականությունից պատեպատ խփվում, ինչպես իմ բազմաթիվ ընկերներ։

Դեկտեմբերի վերջին արդեն Երևանում էի։ Դանիական հերթական լոքդաունից հետո ծանր էր Երևանի աղմուկը, բայց նաև ծանր էր տրամադրությունը։ Ոմանց համար պատերազմն ավարտվել էր «զոհերի մեջ ոչ մի ծանոթ չունեմ, տունս չի վնասվել» պնդումներով, տրամադրությունները՝ բարձր, տոնական։ Բայց մնացածը ոտքից գլուխ ցավի մեջ, ժպիտները կորած, գլխիկոր։ Ու ընկերներս էին, որ անօգնականությունից խելագարվում էին՝ հասկանալով, որ հայրենիքը փրկելու համար օր առաջ պետք է իշխանություններին հեռացնել, բայց չգիտեին ոնց ու չգիտեին ինչ անել հետո։

Եկավ 2021-ը, եկավ առանց հրավառության, լուռ ու խաղաղ փողոցներում։ Ամբողջ աշխարհը թեթևացած շունչ քաշեց, որ այն անիծյալ տարին վերջապես ավարտվեց, իսկ մենք շունչներս պահում ենք, որ հանկարծ 2021-ը 2020-ից վատ չլինի։ Մենք անընդհատ խոսում ենք իրար հետ ու փորձում լուծումներ գտնել, որ հանկարծ 2021-ն ավելի վատը չլինի։ Երանի՜ հաջողենք։

Կորոնային չմոտիվացվածություն

Նոր շաբաթը սկսվում է, ու սուրճի բաժակը ձեռքիս կամաց֊կամաց փորձում եմ անցնել աշխատանքի։ Օրվա կեսն անցնում է, մինչև բացում եմ գիտական հոդվածս ու սկսում համահեղինակներիս մեկնաբանությունների վրայով անցնել։ Հինգ րոպե կենտրոնացում, բայց դեռ առաջին էջից չեմ անցել, չի ստացվում։ Կետադրություն եմ ուղղում, մեկնաբանությունները ջնջում, նորից հետ բերում։ Գնում խոհանոց, խնձոր վերցնում ու կրծում, ֆեյսբուք մտում, պառկում բազմոցին, աչքերս փակում, նորից սուրճ սարքում, պատշգամբ դուրս գալիս, վերադառնում աշխատասենյակ ու չեմ կարողանում հոդվածիս ֆայլը բացել։ Երբ աշխարհը տակնուվրա է լինում, ու՞մ է հետաքրքրում դանիերենի ու նորվեգերենի հնչույթաբանական տարբերություններն ու ու՞մ է հետաքրքրում նախադասությունների մշակման մեր համակարգչային մոդելները։

Լինեի Օրհուսի մութ գիշերներում

80% դրույքով ու ճկուն գրաֆիկով աշխատելու ճոխություններից մեկն այն է, որ կարող եմ շաբաթվա մեջ որ օրն ուզեմ, ազատ օր վերցնեմ, կարող եմ նաև աշխատանքային ժամերս բոլոր օրերի միջև հավասարապես բաշխել։ Մտմտում եմ՝ գուցե էսօր չաշխատեմ։ Բայց եթե չաշխատեմ, ի՞նչ անեմ։

Քաղաքի օդը չի հերիքում։ Կարանտինի շնորհիվ մեքենաների թիվը կտրուկ նվազել է, ու Կոպենհագենի օդը մաքրվել է, բայց, միևնույն է, չի հերիքում։ Կյանքիս մեջ առաջին անգամ ատում եմ Կոպենհագենն ու ամենից շատ ուզում եմ ուրիշ տեղ լինել։ Լինեի Օրհուսում, իմ բլրի վրայից տեսնեի ամբողջ քաղաքը, տեսնեի ծովը ու մայրամուտները, գիշերները քայլեի թանձր մթության մեջ, գայի տուն, տաք թեյ խմեի։Լինեի Երևանում, տեսնեի կրկնակի ծիածանը։ Լինեի Բերգենում, քայլեի բլուրների վրայով, կորեի անտառներում։ Լինեի Յոենսուում, որտեղ կարանտինն ու սովորական առօրյան շատ չէին տարբերվի իրարից ու որտեղ լռություն կլիներ օրը քսանչորս ժամ։ Լինեի ամեն տեղ, միայն թե ոչ Կոպենհագենում։

Ատում եմ Կոպենհագենի մեր թաղամասը։ Մեզ մոտից հորիզոնը չի երևում։ Նույնիսկ երբ դրսում ես, թվում է՝ լիքը անծանոթ մարդկանց հետ մի հսկայական արկղի մեջ փակված ես, ու նույնիսկ եթե սոցիալական հեռավորություն ես պահպանում, միևնույն է, օդը չի հերիքում, որովհետև բոլորով նույն օդն եք շնչում։ Կարող եմ մոտակա տրամպոլինների վրա այնքան թռվռալ, մինչև շունչս կտրվի, վերջույթներս՝ ծանրանան։ Կարող եմ մոտակա այգում յոթ հարյուր պտույտ տալ, փողոցները հինգ հարյուր անգամ չափչփել, բայց դա չի թեթևացնի։ Կգամ նորից, կնստեմ հոդվածիս առաջ ու չեմ կարողանա աշխատել։ Չեմ կարողանա ու չեմ ուզենա ոչինչ անել։

Պրոդուկտիվության գուրուները խորհուրդ են տալիս ռուտին պահել, բայց ռուտին պահելը գնալով ավելի դժվար է դառնում, որովհետև այն պահելու համար պետք է նաև խախտել կարողանաս։ Սոցիալական ցանցերում դեռ լիքը մարդիկ կան, որ գլուխ են գովում, թե ինչ լավ է իրենց համար ամեն ինչ, իսկ ես մինչև հոգուս խորքը զզվել եմ պրոդուկտիվության պոռնոյից, որովհետև ամեն ինչ լավ չէ։ Վերջին երեք տարիների ընթացքում ես կանոնավոր կերպով տնից աշխատել եմ՝ ուշ արթնանալով, պիժամայով, առանց լողանալու։ Ու եղել եմ պրոդուկտիվ։ Հիմա արթնանում եմ ժամանակին, հագնվում ու լողանում, բայց, միևնույն է, հոդվածը չի գրվում։

Երևի ոմանց թվում է, թե ես էլ գերպրոդուկտիվ մեկն եմ, որովհետև սոցիալական մեդիան ողողում եմ իմ կարանտինային լուսանկարներով, բայց իրականում միայն երկու բան եմ կարողանում հետևողականորեն անել. յոգա ու գիրք կարդալ, որովհետև այս երկուսն են ինձ Կոպենհագենից ուրիշ տեղ տանում։ Ու այս երկուսն անում եմ, որ ուրիշ, ավելի կարևոր բաներ չանեմ։ Իսկ ի՞նչն է կարևոր որ մեր օրերում։ Ուսանողներս առանց այս դասախոսությունների էլ կդիմանան, գիտական աշխարհը կարող է հոդվածիս մի քիչ ավելի երկար սպասել (եթե ընդհանրապես սպասող կա), մեյլերս կարող են անպատասխան մնալ։ Ես միայն ուզում եմ յոգայի գորգիկի վրա գլխիվայր կանգնել ու գոնե շրջակայքս գլխիվայր տեսնել. էդպես տարածությունը գոնե մի քիչ մեծանում է։ Թողեք հանգիստ գլխիվայր կանգնեմ։

 

2019. էմոցիոնալ վիճակ

2019֊ը շատերի համար ահավոր տարի էր։ Ինձ համար էլ։ Ավելի ճիշտ, ձեռքբերումների հետ բազմաթիվ վատ բաներ եղան։

  1. Կարգին գործ – ինչո՞վ եմ ամենաշատը հպարտացել անցնող տարում:
    Հպարտացել եմ տպագրածս գրքով։ Ինչ ասես չեղավ էդ ընթացքում, բայց ամեն դեպքում կարողացա ավարտին հասցնել։ Մեկ էլ հպարտացել եմ տարեվերջին չնայած բավական սթրեսված վիճակիս, շեֆերիս հստակ ու հանգիստ բացատրելով, թե ինձ ինչ ա պետք։
  2. Ներում – ինչի՞ համար կարող եմ ինձ ներել:
    Երբեմն անկողնուց դուրս գալ չկարողանալու համար
  3. Երախտիք – ինչի՞ համար եմ շնորհակալ:
    Նորից ու նորից շնորհակալ եմ Մորթենին, որ ցանկացած դժվար ու հեշտ, ուրախ ու տխուր իրավիճակում կողքիս ա եղել։ Շնորհակալ եմ նաև ընտանիքիս համար․ իրոք որ հազվադեպ բան ա սենց լավ ընտանիք ունենալը։ Ու նաև շնորհակալ եմ բոլոր կանանց, որ տարվա ընթացքում հանդիպել են ինձ․ հեռու-մոտիկ ընկերուհիներիս, կոլեգաներիս, նոր ու հին ծանոթներիս, կարդացածս կին գրողներին ու լսածս երգչուհիներին
  4. Խաղաղություն – ո՞ր պահերին եմ ամենախորը խաղաղությունը զգացել:
    Իսպանիայում Սիլվիայենց տանը, մեկ էլ Ֆրանսիայում Ալիսենց տանը։ Վայրի բնությունն ահագին թերապևտիկ ազդեցություն ուներ։
  5. Աջակցություն – ովքե՞ր էին այն մարդիկ, որոնք ամենաշատն աջակցեցին:
    Մորթենը։ Ու լիքը տարբեր կանայք։
  6. Իմ մասերը – իմ անձի ո՞ր մասերը նորովի բացահայտվեցին:
    Երևի վախս հաղորդակցությունից։ Ավելի ճիշտ, թե երբեմն ինչ ծավալների կարա հասնի մարդկանց հետ հաղորդակցությունից վախս։ Ասենք թե ոնց էի ամենահասարակ հաղորդագրությունները հազար անգամ գրում֊ջնջում ուղարկելուց առաջ։
  7. Անսպասելին – անցյալ տարում ի՞նչն ամենաշատն ինձ զարմացրեց:
  8. Հումոր – ո՞րն էր ամենածիծաղելի պատմությունը, ինչքա՞ն հաճախ եմ ծիծաղել:
    Քրոջս ծնունդը միաժամանակ թե՛ ամենաուրախ, թե՛ ամենածիծաղելի պատմությունն էր։ Մինչև հիմա էլ հենց ասում եմ քույր, դեմքիս ժպիտ ա հայտնվում։
  9. Ոլորտներ, որոնք ուշադրության կարիք ունեն – ո՞ր ոլորտներն ավելի մեծ ուշադրության կարիք ունեն:
    Իմ շահերը։ Պիտի մի քիչ իմ շահերի վրա կենտրոնանամ, որովհետև ծառայելով լիքը տարբեր մարդկանց շահերին՝ հանկարծ իմ սեփականը վերջին պլան է մղվել։
  10. Սահմաններ – ի՞նչ սահմաններ եմ դրել, որոնց մասին հպարտությամբ կխոսեի:
    Ակումբցիներից շատերից ուղղակի, առանց ձևականությունների հեռու մնալը։
  11. Տխրություն – ի՞նչն է ինձ տխրեցրել։
    Մամայիս առողջությունը։
  12. Սնունդ – ի՞նչ նոր սննդային սովորություններ ունեմ, որոնցով հպարտանում եմ:
    Առանձնապես ոչ մի։
  13. Առատաձեռնություն – որքա՞ն առատաձեռն եմ եղել այս տարի:
    Ահագին։
  14. Ուշադրություն – ինչի՞ն եմ ամենաշատն ուշադրություն դարձրել: Իսկ ամենաքի՞չը:
    Ամենաշատը կենտրոնացել եմ երկու քաղաքներում կյանքս հավասարակշռելու վրա։ Տարվա վերջին կարծես ամեն ինչ շատ ավելի հեշտ էր ստացվում տարվա սկզբի համեմատ։ Բայց դրա արդյունքում Կոպենհագենում լիքը հին ընկերական հարաբերություններ են սառել, որոնք կենդանացնելու ժամանակն ա։
  15. Կորուստ – ի՞նչ ափսոսանքներ կան, որոնք խանգարում են առաջ գնալ:
    Քանի որ 2019֊ի վերջին շատերն ավելի շատ տասնամյակից էին խոսում, ավելի շատ տասնամյակի վրա հետադարձ հայացք գցեցի։ Ու մի հետաքրքիր միտում նկատեցի. տասնամյակի ընթացքում ես երբեք որևէ աշխատանքի առաջարկ չեմ մերժել, ինչի արդյունքում իմ ուզածն անելու փոխարեն գլխիս կուտակել եմ հմտություններ ու գիտելիքներ, որոնցից գուցե լավ եմ, բայց իմ ուզածը չեն։ Թեթևակի ափսոսանք զգացի դրա համար, բայց որոշեցի փորձել 2020֊ին ուղղել դա։
  16. Ընկերություն – ի՞նչ նոր ընկերական հարաբերություններ կան, որոնց համար շնորհակալ եմ: Ի՞նչ հին հարաբերություններ կան, որոնք ինձ ուրախացնում են:
    Ագաթան ու Էնջըլը միանշանակ։ Հներից Մառլենը, Մանուն, Լիլիթը, Սոնան, Աննան, Թերեզան, Անան, Մայան, Սիլվիան, Սիրանուշը։

Նայելով առաջ

  1. Ոգևորություն – ի՞նչն է ամենաշատը ոգևորում 2020-ի մասին:
    Առանձնապես ոգևորված չեմ 2020֊ով։ Բայց երևի ամենամեծ առաջնահերթությունս էս գժական երկու քաղաքում ապրելու կյանքին վերջ տալը ու վերջապես մենակ մի քաղաքով սահմանափակվելն ա՝ լինի դա Կոպենհագեն, Օրհուս, թե ուրիշ տեղ։
  2. Նպատակներ – ի՞նչ ռեալիստական նպատակներ ունեմ:
    Մի տեսակ դժվարանում եմ հստակ նպատակներ դնել իմ առաջ, որովհետև 2020֊ն ահագին մշուշոտ ա։ Երևի հիմնական նպատակս կլինի պարզելը, թե վերջապես ինչով եմ ուզում զբաղվել իմ կյանքում ու էդ ուղղությամբ քայլեր ձեռնարկելը։ Լավ, մեկ էլ մեր սերիալի առաջին սերիան նկարած ունենալը։ Կուզեի նաև ասել՝ վեպիս սևագիրը պատրաստ ունենալ, բայց գիտեմ, որ դա էլ ռեալ չէ։
  3. Աջակցություն – ի՞նչ աջակցություն ունեմ դեպի ապագա շարժվելու համար:
    Մորթենը, ինչպես միշտ։ Անան ու Մայան՝ ուոթսափով մեր մշտական չաթերի տեսքով։ Էնջըլը Կոպենհագենում։
  4. Մտքեր և գործողություններ – ի՞նչ նոր սովորություններ եմ ուզում ձեռք բերել և ամրապնդել մյուս տարի:
    Ուզում եմ ֆեյսբուք ու ակումբ շատ քիչ մտնել։ Ուզում եմ անիմաստ քննարկումների մեջ այլևս չմտնել։ Իսկ էդ ժամանակի հաշվին լիքը կարդալ։ Առայժմ ստացվում է։
  5. Դեպի անիմանալին – բացի սովորական ընտրություններից, կա՞ն այնպիսի բաներ, որ փորձելու եմ մյուս տարի: Դիմելու՞ եմ ռիսկերի, որոնցից վախենում եմ։
    Չգիտեմ։ Իմ կյանքը Դանիայում, էն էլ ակադեմիայում առանց էդ էլ բարձր ռիսկային կյանք է։ Սրանից ավելի ռիսկերի դժվար դիմեմ, եթե հանկարծ չորոշեմ Դանիայից գնալ։
  6. Ամենակարևորի մասին – եթե իմանայի, որ շատ կարճ ժամանակ է մնացել ինձ ապրելու համար, ի՞նչ կանեի:
    Սիրելի մարդկանց հետ կանցկացնեի ժամանակս։
  7. Ամենախորը երազանքները – եթե իմանայի, որ կորցնելու բան չունեմ, ինչո՞վ կուզեի զբաղվել:
    Կուզեի հանգստանալ։ Մի քանի ամիս, ուղղակի ամեն առավոտ վեր կենալ ու էդ օրը որոշել ինչով եմ ուզում զբաղվել։
  8. Ձեռքերը տարածած – ի՞նչ կուզենայի ստանալ հաջորդ տարի:
    Կուզեի հոգեպես ավելի լավ վիճակում լինել 2020֊ին, հատկապես՝ տարվա վերջին։
  9. Մաղթանքներ – ի՞նչ մաղթանքներ ունեմ ինձ և իմ շրջապատին։
    Ավելի լավ տարի, քան 2019֊ն էր։

Մտքեր գնացքով սլանալիս

Գնացքի մի անկյունում կծկված իմ սովորական ճանապարհն եմ անցնում Օրհուսից Կոպենհագեն։ Ամեն ինչ արդեն այնքա՜ն սովորական է դարձել։ Իմ առօրյայի մի մասն են կազմում բոլոր տեսակի ցուցակները, որ չմոռանամ որևէ բան վերցնել, չմոռանամ, որ օրինակ Օրհուսում տաք շորեր չունեմ, Կոպենհագենում՝ մաքուր լողազգեստ, որ ուսանող֊օգնականի մեյլին պետք է պատասխանել։ Ամեն տեղ ինձ նշումներով շրջապատելն է միայն օգնում ֆունկցիոնալ լինել։

Երկու շաբաթ առաջ հիվանդանոց ընկնելուց հետո որոշեցի ավելի քիչ աշխատել ու լիքը դադարներ վերցնել։ Արդյունքում՝ մի շաբաթում հասցրեցի ամբողջ օգոստոսի անելիքներս։ Ինչու՞ եմ սա ասում։ Որովհետև հիմա գնացքում նստած եմ, ու դեռ կայարան հասնելուց առաջ հաստատ որոշել էի, որ գնացքում գործ չեմ անում։ Բայց երեք ժամը պետք էր մի բանով լցնել։ Գիրք կարդալը, իհարկե, կա ու կա։ Բայց էս անգամ ինքս ինձ խոստացա բլոգումս գրել։

Էս տարի աշունը միանգամից եկավ։ Օգոստոսի 31֊ին դեռ ջրանցքի ափին նախաճաշում էինք, ամառային հագուստով ու առանց կուրտկայի ման գալիս։ Իսկ երեկ, երբ երեկոյան գնում էի սուպերմարկետ, ձեռքերս սառում էին առանց ձեռնոցների, ու անընդհատ ինձ մեղադրում էի Կոպենհագենից շարֆ չբերելու համար։

Բայց Դանիայում ամեն տարի էսպես է։ Հիշում եմ՝ չորս տարի առաջ օգոստոսի 30֊ին Մորթենի հետ առաջին ժամադրության ժամանակ ամառային շորով էի, իսկ 31֊ին տանը ադյալների մեջ փաթաթված, թեյի բաժակը ձեռքիս գիրք էի կարդում, որովհետև հանկարծակի ցրտել էր։

Չգիտեմ էլ ինչ եմ գրում ու ինչու եմ գրում։ Բլոգները ձանձրալի են դարձել, սպառել են իրենց։ Էլ ասելիք ու պատմելիք չի մնացել։ Էլ չկան անծանոթ մարդիկ, բոլորը բոլորին գիտեն։ Էլ գրելս չի գալիս։ Կա՛մ պիտի անցնեմ լուրջ թեմաների ու այլ հարթակում գրեմ (ինչի առաջարկը ստացել եմ), կա՛մ ընդհանրապես չգրեմ։ Եվ հետո, սրա ժամանակն ո՞վ ունի։ Մի օր որոշեցի բացառություն անել ու իմ սովորական զբաղմունքի փոխարեն բլոգում գրել գնացքով գնալիս, բայց ոչինչ չի ստացվում։ Երևի այլևս չփորձեմ արհեստականորեն անկապ ձգել բլոգիս գոյությունը։ Երևի արխիվացնեմ, փակեմ կյանքիս այս էջը ու նորից սկսեմ։

 

Ֆրանսիական գրախանութ֊սրճարանը

Կոպենհագենի ֆրանսիական գրախանութ֊սրճարանը ժամանակին իմ սիրած վայրերից էր։ Երբ դեռ ասպիրանտ էի, հաճախ գործից շուտ էի դուրս գալիս, որ հասցնեմ մինչև փակվելը մի բաժակ սուրճ խմել։ Նստում էի պատուհանի մոտ ու գրում ժամերով։ Էնտեղ են գրվել շուտով լույս տեսնելիք գրքիս պատմվածքներից շատերը։ Գրվել են նաև լիքը խզբզոցներ՝ որպես իմ կյանքից վռնդված մի տղայից ապաքինվելու միջոց։

Այդ գրախանութից գնել եմ Պատրիկ Մոդիանոյի գրքերից ու Փոքրիկ Նիկոլայի բացիկներից։ Փորփրել եմ գրադարակները՝ փնտրելով Ֆուադ Լարուիի՝ Գոնկուր մրցանակ ստացած գիրքը։ Ու էդպես էլ չեմ գտել։ Մի անգամ նաև մոռացել եմ քրուասանի համար վճարել, հիշել, վճարել եմ հաջորդ այցելությանս ժամանակ։

Մի ժամանակ ֆրանսիական գրախանութ֊սրճարանն իմ առօրյայի մի մասն էր, բայց միայն մի ժամանակ ու շատ վաղուց։ Այնուամենայնիվ, շարունակում էի ստանալ նրանց նորությունները ու ամեն անգամ բացում էի մեյլերը, ուշադիր կարդում։ Ստուգում էի, թե ով է հերթական հյուրը լինելու. մի օր գուցե Ֆուադ Լարուին գա։

Իսկ մինչ այդ ամեն գրախանութ մտնելիս ֆրանսիական բաժինն էի փնտրում։ Ֆուադ Լարուիի գրքերը հայտնաբերելը հոբբիի նման բան էր դարձել։ Արդեն չեմ էլ հիշում՝ գրքերը գտնու՞մ էի ու չէի՞ առնում, թե՞ չէի էլ գտնում։ Տարօրինակ զգացողություն էր գրողի հետ մի էդպիսի անձնական կապ ունենալը, որից ինքը բնավ տեղյակ չէր։

Բայց մի օր զանազան մեյլերիս մեջ տեսա գրախանութ֊սրճարանի հերթական նամակը. Ֆուադ Լարուին իրենց հաջորդ հյուրն է։ Ուզում էի Կոպենհագենում լինել այդ օրը, ուզում էի ներկա գտնվել միջոցառմանը, բայց ծրագրել էինք, որ Օրհուսում ենք լինելու։

Հանգամանքներն այնպես դասավորվեցին, որ Կոպենհագենում հայտնվեցի ու գնացի միջոցառմանը։ Երևի ներկաներից ամենաերիտասարդը ես էի. մյուսները դանիացի թոշակառուներ էին։ Անկյունում թաքնված լսում էի, թե ինչպես է Լարուին պատմում իր՝ սև, թե սպիտակ լինելու մասին։ Խոսում էր ինտեգրացիայից, թե ինչպես արևմտյան մշակույթները լրիվ արհամարում են արաբական մշակույթը, ու Եվրոպայում ծնված արաբ երեխաները մեծանում են անլիարժեքության բարդույթով, որովհետև իրենց ծնողների մշակույթով հնարավոր չէ հպարտանալ։ Պատմեց նաև իմիգրանտ լինելու դժվարություններից, թե ինչ ահավոր է, երբ հանկարծ շուրջդ ամեն ինչ անծանոթ է։ Պատմեց, թե ինչպես երկրաշարժի ժամանակ, երբ հայրը եկել է, որ բոլորին արթնացնի, դուրս տանի, ինքը վեր է կացել, գիրքը վերցրել ու սկսել կարդալ. երկրաշարժն իրեն մեկ էր։ Ու վերջապես պատմեց, թե ինչպես 2010֊ին մի հեռախոսազանգով իրեն հայտնեցին, որ իր՝ «Մի տարի ֆրանսիացիների մոտ» գիրքը ներկայացվել է Գոնկուրի, բայց մրցանակը Միշել Ուելբեքին են տալու։

Այն ժամանակ Ուելբեքը դեռ հայտնի չէր, բայց լսել էի նրա մասին, որովհետև գնացել էի Ֆրանսիայի դեսպանատան՝ գրական մրցանակների մասին կազմակերպած միջոցառմանը։ Այն ժամանակ ֆրանսերեն դեռ լավ չէի հասկանում ու միակ բանը, որ հասկացա միջոցառումից, այն էր, որ Ուելբեքի «Քարտեզը և տարածքը» Գոնկուր մրցանակ էր ստացել։ Այն ժամանակ չէի լսել Ֆուադ Լարուիի մասին։ Չէի լսել, որովհետև չէի ճանաչում նրա եղբորը։

Հարցազրույցից հետո տեսա, որ գրքերը վաճառքի են դրված։ Չկար այն մեկը, որ փնտրում էի։ Բայց կային գրքեր, որոնք հայտնվել էին վերջին երեք֊չորս տարիների ընթացքում, երբ Լարուիի գրական գործունեությանն այլևս չէի հետևում։ Գնեցի գրքերից մեկը ու մոտեցա, որ ստորագրի։ Ինչպես միշտ, անունս գրելու դժվարություններ։ Հարցրեց, թե արդյոք կուզենայի, որ կոնկրետ բան գրի գրքի մեջ։ Ասացի՝ չէ, բայց ես ձեր եղբորը ճանաչում եմ։ Ֆոտո արեց, ասաց՝ կուղարկի նրան։

Ֆոտոյում ես եմ ու Ֆուադ Լարուին, ժպիտները դեմքներիս, գրքերը բռնած։ Եղբայրը կստանա այդ նկարը որպես պատասխան այն էլեկտրոնային նամակի, որին հինգ տարի առաջ այդպես էլ չպատասխանեցի։ Գտա այդ անպատասխան նամակը, գտա պատասխանիս սևագիրը. «Ուրախ եմ, որ ստացա նամակդ»։ Եվ այնքա՜ն շատ էի ուզում մի օր գրել. «Ֆրանսերենը մոռանում եմ, ինչպես քեզ եմ մոռանում»։ Ու չեմ հիշում՝ գրեցի՞, թե՞ ոչ. ֆրանսերենը հաստատ ավելի քիչ եմ մոռացել։

 

 

Կազմակերպման մասին

Էսօր չգիտեմ ինչու, չգիտեմ որտեղից ֆեյսբուքը որոշեց, որ ես պետք ա ինքնակազմակերպմամբ զբաղվեմ, ու ուղարկեց մի ինքնօգնության գիրք քաշելու։ Ես էլ իրիկվա յան Լարս ֆոն Տրիերի նոր ֆիլմի տպավորություններից ցրվելու համար որոշեցի կարդալ. մի քիչ ավելի կազմակերպված լինելը չի խանգարի։

Նախ, պարզեցի, որ գիրքը հատուկ իդիոտների համար է գրված։ Մասնավորապես, հանդիպում էին էսպիսի նախադասություններ. «Եթե ջիմում չես լողանում, տանն ես լողանում, ջիմի պայուսակիդ մեջ կարիք չկա լողանալու պարագաներ դնել»։

Հետո բացահայտեցի, որ աշխարհում կան մարդիկ, որոնք օրինակ ամեն սեզոնի համար մի զույգից ավելի կոշիկ ունեն կամ մեկից ավելի վերարկու ու աշխատանքային պայուսակ ունեն, ու դա կարող է առավոտյան լուրջ սթրեսի պատճառ դառնալ։ Պարզվեց նաև, որ հեղինակը նախապես պլանավորում է իր ամբողջ շաբաթվա ուտելիքը ու մի մասը նույնիսկ սառեցնում։ Ես սկի ընթրիքից մի ժամ առաջ չեմ իմանում՝ ինչ և երբեմն նաև որտեղ եմ ուտելու, ուր մնաց՝ ամբողջ շաբաթը նախապես պլանավորեմ։ Իմացա նաև, որ կանայք պարբերաբար այցելում են էսպես կոչված գեղեցկագետների, ու հեղինակը խորհուրդ էր տալիս նախապես պատրաստվել այդ այցելություններին։

Կարդացի֊կարդացի ու հասկացա, որ իմ կյանքը հեղինակի կյանքից պակաս դաժան է. ես ընդամենը պիտի կարողանամ երկու քաղաքում կյանքս կոորդինացնել ու մի տեղից մյուսը գնալիս էնպես անել, որ չմոռանամ որևէ բան վերցնել հետս (ինչի համար ունեմ սեփական ցուցակներս յուրաքանչյուր քաղաքում)։ Իսկ ընդհանրապես օրվա ընթացքում ինչ ինձ պետք է գալու, միշտ միակ ուսապարկիս մեջ է, վերարկու միայն մի հատ ունեմ ու ընդհանրապես հագնում եմ այն, ինչ այդ պահին տվյալ քաղաքում է ու եղանակին համապատասխան։ Այ, սթրես կլիներ, եթե ասենք Օրհուսում ձյուն գար, իսկ ձմեռային կոշիկներս Կոպենհագենում լինեին։

Մի խոսքով, դեպի ավելի կազմակերպված 2019 առանց կազմակերպման մասին գրքերի։