Կարուսել

Ոչ վե՛րջ կա, ոչ ըսկի՛զբ այս երգում

Օրինապաշտ Եվրոպա կամ այն մասին, թե ինչպես մազ էր մնում, որ դիմեի օմբուդսմենին

Սկզբում ֆիննական բանկային հաշիվ բացելու մտադրություն չունեի, բայց համալսարանից ինձ տեղեկացրին, որ աշխատավարձս չեն կարող դանիական հաշվեհամարիս փոխանցել։ Դրա համար նույնիսկ մինչև վարձով սենյակիս պայամանագիրը կնքելը վազեցի բանկ, հաշվեհամար բացեցի՝ առանց քարտի ու օնլայն բանկինգի։

Երկու շաբաթ անց, երբ փաստացի սկսեցի աշխատել Յոենսուում (առաջին ամսվա աշխատավարձս ստացել եմ հենց այնպես, բայց դա առանձին պատմություն է ու կապված է ֆիննական ակադեմիական բյուրոկրատիայի հետ), այցելեցի բանկ՝ քարտ ու օնլայն բանկինգ պատվիրելու։ Քարտը ժամանեց առանց խնդրի։ Բայց երբ տեսա, որ օնլայն բանկինգի տվյալները չեն գալիս, նորից բանկ գնացի՝ այս անգամ հատուկ նշելով, որ օնլայն բանկինգի համար եմ այնտեղ։

Մինչև պատմության շարունակությանն անցնելը հատուկ նշեմ, որ արևմուտքում առանց օնլայն բանկինգի կյանքը մի քանի անգամ բարդանում է։ Լավ, ասենք որոշ օնլայն գնումներ ավելորդ ճոխություն են, ու կարող ես դրանց համար խանութ հասնել (հագուստ, գրքեր, սպորտային բաժանորդագրություն և այլն), բայց տան վարձի օնլայն փոխանցման այլընտրանքը բանկ գնալ, ժամերով հերթ կանգնելն ու փոխանցման լրացուցիչ գումար վճարելն է։ Էլ չեմ ասում ինքնաթիռի տոմսերի մասին․ ինտերնետից բացի ուրիշ տեղ չգիտեմ, որտեղից կարելի է ինքնաթիռի տոմս առնել։

Դանիայում ու Ֆինլանդիայում (գուցե ուրիշ տեղերում էլ, տեղյակ չեմ) օնլայն բանկինգը մի լրացուցիչ ֆունկցիա էլ ունի․ նույնականացման կոդերի շնորհիվ հնարավորություն է տալիս զանազան պետական կառույցների հետ օնլայն հաղորդակցություն պահպանել։ Հարկայինի, իմիգրացիոն ծառայությունների, քաղաքապետարանի, անգամ հիվանդանոցների ու էլի լիքը ուրիշ կարևոր նամակներ գալիս են էլեկտրոնային մի փոստարկղ, որը միայն այդ նույնականացման կոդերով է հասանելի։

Մի խոսքով, մի շաբաթից ավելի առանց օնլայն բանկինգի տառապելուց հետո ահագին ուրախացա, երբ բանկում ինձ անմիջապես մի աշխատակացուհու տրամադրեցին, որ օնլայն բանկինգ բացի ինձ համար։ Աշխատակցուհին պահանջեց անձնագիրս ու կացության քարտս։  Ցույց տվեցի։ Հետո ֆիննական նույնականացման քարտ պահանջեց։ Չունեի։ Ասաց, որ առանց դրա կարող է միայն սահմանափակ օնլայն բանկինգ բացել, այսինքն՝ պետական կառույցների հետ հաղորդակցվել չեմ կարողանա, այլ միայն օնլայն փոխանցումներ ու առևտուր։ Ասացի՝ ոչինչ։

Աշխատակցուհին մի հինգ րոպե կտկտացրեց ստեղնաշարը, ինչ-որ բաներ կարդաց էկրանին ու ասաց, որ քանի որ Ֆինլանդիայի կամ ԵՄ-ի քաղաքացի չեմ, նույնիսկ սահմանափակ օնլայն բանկինգ չի կարող բացել։ Շշմեցի։ Ասացի, որ օրեր առաջ հայ ընկերուհիս, որն ուսանող է, աշխատավարձ էլ չի ստանում, հանգիստ բացել է օնլայն բանկինգ։ Աշխատակցուհին ներողություն խնդրեց ու ասաց, որ ոչնչով չի կարող օգնել։

Կատաղած դուրս եկա բանկից՝ հաստատ որոշելով, որ նրանց ծառայություններից այլևս չեմ օգտվելու: Չգիտեմ՝ խելքներին ինչ էր փչել աշխատավարձ ստացող ու գուցե ապագայում իրենցից վարկ վերցնող անձին մերժել էն պատճառով, որ ձեռքին հայկական անձնագիր է։ Երկու տարբերակ ունեի․ կա՛մ համալսարանին համոզել, որ աշխատավարձս դանիական հաշվիս փոխանցի, կա՛մ մեկ այլ բանկում հաշվեհամար բացել, որը նախապես կխոստանար, որ օնլայն բանկինգ կտրամադրի։

Էդպես համալսարանի արտասահմանցիներով զբաղվող HR-ին նամակ գրեցի՝ խնդրելով, որ հաստատ ճշտի․ հնարավո՞ր է արդյոք աշխատավարձս դանիական հաշվին ստանալ։ Դրան զուգահեռ Յոենսուի անգլախոսների խմբում հարցրի, թե արդյոք տեղյա՞կ են, թե որ բանկը հաստատ օնլայն բանկինգ կտրամադրի հարկատու ոչ ԵՄ քաղաքացուն։

HR-ն ասաց, որ ֆինանսների բաժնից ճշտեց․ աշխատավարձս կարող են դանիական հաշվիս փոխանցել, իսկ ֆեյսբուքյան խմբում հսկայական քննարկում ծավալվեց։ Նախ, խորհուրդ էին տալիս գնալ ոստիկանություն ու ֆիննական նույնականացման քարտ հանել։ Դրա մասին լսել անգամ չէի ուզում․ այդ բանկի անհեթեթե պահանջներին ենթարկվել չէի ուզում, և հետո օտարերկրացին ֆիննական նույնականացման քարտ կարող է ստանալ միայն այն դեպքում, երբ առնվազն երկու տարով է Ֆինլանդիայում։ Հետո, ոմանք բացատրեցին, որ բանկի աշխատողները միայն Ֆինլանդիայի տրամադրած նույնականացման փաստաթղթերն են ընդունում, որովհետև վախենում են՝ մնացածը կեղծ լինի։ Էստեղ մի լավ ծիծաղեցի․ բանկի աշխատակցուհուն ցույց էի տվել ֆիննական կացության քարտս, որի վրա նաև իմ բիոմետրիկ տվյալները կային։ Դրանից ավելին էլ ի՞նչ էին ուզում։

Ոմանք պատմեցին, թե ինչպես մի քանի ամսից մի քանի ամիս շարունակ առանց օնլայն բանկինգի ու բանկում հերթեր կանգնելով յոլա են գնացել, մինչև բանկը համոզվել է, որ նորմալ աշխատավարձ են ստանում, դիմումը բավարարել է։ Բայց պատմությունն ավելի հետաքրքրացավ, երբ պարզեցի, որ, փաստորեն, բանկի արարքն ապօրինի էր․ Ֆինլանդիայի ֆինանսական վերահսկողության մարմինը որոշում էր կայացրել, որ պետության ներսում ցանկացած օրինական բնակչի բանկերը պարտավոր են հիմնական բանկային ծառայություններ մատուցել՝ առանց խտրական վերաբերմունքի: Օնլայն բանկինգը նույնպես համարվում է հիմնական ծառայություն։

Պարզվում է՝ ֆիննական բանկերը տարիներ շարունակ օտարերկրացիների նկատմամբ էսպիսի վերաբերմունք են ցուցաբերել։ Մի օր մի էստոնացի դիմել է փոքրամասնություններով զբաղվող օմբուդսմենին, քանի որ ֆիննական մի բանկ մերժել է օնլայն բանկինգ տրամադրել՝ մեջտեղ բերելով նրա ոչ ֆիննական անձնագիրը։ Օմբուդսմենն էլ խտրականության դատարան է դիմել։ Դատարանը որոշել է, որ բանկը խախտել է Ֆինլանդիայի հավասարության օրենքը։

Ֆեյսբուքի նույն խմբում բազմաթիվ օգտատերեր մեծ խանդավառությամբ խորհուրդ էին տալիս հենց այդ բանկը, որը մերժել էր էստոնացուն։ Երևի այդ պատմությունից հետո լավ խելոքացել էին։ Բայց, փաստորեն, իմ բանկը չէր խելոքացել։

Ես էլ էստոնացու պատմությունից ոգևորված որոշեցի օմբուդսմենին դիմել։ Բայց մինչ այդ ինձ բանկից գրավոր մերժում էր պետք․ աշխատակցուհու բանավոր խոսքով դժվար հնարավոր լիներ դատարան գնալ։ Էդպես բանկին գրավոր բողոք գրեցի, որ մերժել են ինձ օնլայն բանկինգ տրամադրել։

Անցյալ շաբաթ Կոպենհագենում էի։ Երբ տասը օր բացակայելուց հետո տուն մտա, բանկից նամակ էի ստացել, որտեղ ասում էին, թե սեպտեմբերի 20-ից Ֆինլանդիայի օրենքներում փոփոխություն է տեղի ունեցել, ու արդեն կարող են օնլայն բանկինգ տրամադրել նաև ժամանակավոր հասցե ունեցողներին ու որ կարող եմ ցանկացած աշխատանքային օր համենալ բանկ ու օնլայն բանկինգ բացել։ Դրան գումարած ամեն օր պարտաճանաչ կերպով զանգում էին ձեռքիս հեռախոսին, բայց չէի պատասխանում․ իմ հեռախոսի ձայնը միշտ անջատած է։

Չգիտեմ՝ ինձ ինչ իդիոտի տեղ էին դրել ու ինչու էին կարծում, թե պիտի հավատամ, որ հանկարծ իմ խաթր երկրում օրենք է փոխվել։ Հավանաբար բանկի վերևներից ջղայնացել են աշխատակցուհու վրա, ինքն էլ որոշել է կրուտիտով տակից դուրս գալ (ինչպես հետո իմացա նամակը, իրոք, ինքն էր գրել):

Նամակը ստանալուց հետո օմբուդսմենին դիմելու հարցը, բնականաբար, այլևս ակտուալ չէր, իսկ համալսարանը համաձայնել էր աշխատավարձս դանիական հաշվիս փոխանցել։ Հետևաբար, մի վերջին բան էր մնում անել․ ֆիննական հաշվեհամարս փակել։

Էդպես մի օր վեր կացա, գնացի բանկ ու ինձնից գոհ հայտարարեցի, որ եկել եմ հաշիվս փակելու։ Աշխատողը հարցրեց, թե արդյոք գնում եմ Ֆինլանդիայից։ Ասացի՝ ոչ, ուղղակի ֆիննական հաշվի կարիք չունեմ։ Էստեղ սկսվեցին երկար-բարակ խոսակցություններ, թե՝ աշխատավարձն օտարերկրյա հաշվի վրա ստանալը ծախսատար է, թե էսպես, թե էնպես։ Իսկ ես շարունակեցի իմ ասածը պնդել, մինչև ազատ աշխատակցի գտան, որ ավելի պրոֆեսիոնալ կերպով համոզի, որ չփակեմ։

Նույն այդ աշխատակցուհին էր, որը երեք շաբաթ առաջ մերժել էր օնլայն բանկինգը։ Նույն հարցը տվեց, թե արդյոք հեռանու՞մ եմ Ֆինլանդիայից։ Ասացի, որ ոչ, որ երեք շաբաթ առաջվա վերաբերմունքի պատճառով եմ հաշիվս փակում։ Ասաց, որ օրենքը փոխվել է, որ ինձ նամակ է ուղարկել, որ փորձել է զանգել և այլն։ Ասացի, որ իմ իմացած օրենքն ամենաուշը հունվարից է գործում։ Էլի շարունակեց համոզել, թե չէ, հունվարից ընդհանրապես օտարերկրացիների վերաբերյալ էր, իսկ սեպտեմբերից նաև ոչ մշտական բնակիչների։ Խնդրեցի, որ գլուխս չարդուկի ու հաշիվս փակի։

Դանիական հաշվեհամարս օնլայն առևտուրի հնարավորություն տալիս է, ֆիննական պետական կառույցներին հասանելիություն՝ ոչ, բայց առանց դրա մի կերպ կդիմանամ մի քանի ամիս։ Կարևորը՝ ֆիննական այս բանկը մյուս անգամ մի քանի անգամ կմտածի օտարերկրացու որևէ տեսակի ծառայություն մերժելուց առաջ։

Advertisements
59 Comments »

Լեզուները Յոենսուում

Ֆիններենի դասերը

Յոենսուում ինձ ստատուսակից կամ հասակակից մարդկանց հետ ծանոթանալու վերջին հույսս ֆիններենի դասերն էին։ Համալսարանն իր նոր աշխատակիցների համար դասընթաց էր կազմակերպում։ Բավական լուրջ հույսեր ունեի այդ դասերից, որովհետև ի վերջո Դանիայում էլ իմ լավագույն ընկերները հենց լեզվի խմբից էին:

Բայց էստեղ մի խնդիր կար․ դասընթացները կա՛մ ֆիններեն 1, կա՛մ ֆիններեն 3 մակարդակի էին։ Իսկ ինձ (ո՜վ զարմանք) ֆիններեն 2-ն էր պետք։ Կարող էի իհարկե ֆիններեն 3-ին գրանցվել ու ճռռալով հասցնել, ինչպես մի ժամանակ ֆրանսերենն էի մի մակարդակ վերև վերցրել ու հասցրել։ Բայց հիմա այդքան ժամանակ չունեմ․ առանց էդ էլ հազիվ եմ հասցնում դասերս, գիտությանը գրեթե ժամանակ չի մնում, ու օրը երեք-չորս ժամ ֆիններենը տնաքանդություն կլիներ։

Էդպես մտածեցի, որ կրկնությունը չէր խանգարի, քանի որ ի վերջո ֆիններեն 1-ը հինգ տարի առաջ էի անցել ու դրանից հետո չէի կիրառել։ Ու գրանցվեցի դասերին։ Առաջին երկու դասին չկարողացա գնալ, որովհետև իմ դասավանդման ժամերի հետ համընկնում էր։ Բայց նյութերը քաշեցի, պարտաճանաչ կերպով բոլոր տնայինները արեցի, անցա նաև լսարանում արած նյութերի վրայով ու ներկայացա լսարան։

Առաջին շոկս հենց լսարանն էր․ կամպուսի ամենամեծերից մեկը, որը կարող է մոտ հարյուր ուսանողի տեղավորել։ Մտածեցի՝ սխալ եմ եկել։ Բայց դրսում հավաքվածներին հարցրի, թե արդյոք ֆիններենի դասի են եկել։ Դրական պատասխան տվեցին։ Մտածեցի՝ երևի փոքր լսարանները զբաղված են, դրա համար ենք էստեղ։ Բայց երբ նախորդ դասի ուսանողները դուրս եկան, ու մենք սկսեցինք լցվել, հասկացա, որ էնքան էլ փոքր խումբ չէ։ Ավելին՝ բոլոր ներկաներն ուսանողներ էին։ Երևի միայն ես էի աշխատակիցներից։

Մեկին հարցրի, թե՝ էսպե՞ս ենք դաս անելու։ Ասաց՝ հա, խմբում քառասունհինգ հոգի կա։ Հետո պիտի մտնեի խմբի էջն ու տեսնեի, որ հիսուներկու հոգի է գրանցված։ Ո՞վ է այսքան շատ մարդկանցով լեզու սովորում։

Հետո հայտնվեց ֆիններենի դասախոսն ու սկսեց դասը։ Ամբողջ դասին անգլերեն էր խոսում։ Չնայած ինձ մեյլում գրել էր, որ դասերը շատ ինտենսիվ են ու արագ առաջ են անցնում, պարզվեց, որ տանն ընդամենը տասը րոպե տրամադրելով ես իրենցից առաջ էի ընկել։ Դե պարզ է․ էդ ամբողջ նյութն արդեն գիտեի, ու ինձ համար հեշտ էր։ Բայց տեղից էլ ահագին քիչ բան էին հասցրել երկու դասում, ու պարզվում է՝ դրանից էլ են հետ։

Ու սկսվեց մի մանկապարտեզ վիճակ։ Դասախոսն ուսանողների հետ էնպես էր խոսում, ոնց որ երեխաներ լինեին։ Ուշացած ուսանողներին նախատում էր։ Ախմախ ու պրիմիտիվ հարցեր էր տալիս՝ թույլ տալով, որ ուսանողները խոռով պատասխանեն։ Էդպես ահագին արագ սկսեցի ձանձրույթից մեռնել։ Ամբողջ երկու ժամ ձայնավորների հարմոնիայի մասին լսելն ուղղակի ժամանակի ավելորդ կորուստ էր։ Տարիներ առաջ մեր դասախոսը՝ Յոհաննան, դասին ոչ մի անգլերեն բառ չէր ասում։ Ու իրոք ինտենսիվ էր դասավանդում։ Հիշում եմ՝ տնայիններն անելն ու նոր բառերը սովորելը մի քանի ժամ էր տևում։

Դասից դուրս եկա ու անմիջապես դասախոսին մեյլ գրեցի՝ բացատրելով, որ մի քիչ ֆիններեն գիտեմ, ու ձանձրանում եմ։ Երկու տարբերակ առաջարկեցի․ կա՛մ կուրսի առաջին կեսը տանն ինքնուրույն անել ու միանալ այն տեղից, որտեղից կդժվարանամ, կա՛մ ավելի բարձր մակարդակ վերցնել (թաքուն մտածում էի, որ ինչ-որ տեղ թաքնված ֆիններեն 2 կլինի): Մանկապարտեզային վերաբերմունքն էստեղ էլ շարունակվեց․ ասաց, որ առաջին տարբերակն անհնար է, որովհետև 65% մասնակցություն, բլաբլաբլա, իսկ ֆիններեն 2-ը հունվարից է լինելու։ Ես էլ ջղայնացա, ընդհանրապես հրաժարվեցի դասընթացից․ ինձ համար շաբաթը չորս ցերեկային ժամը չափից դուրս շատ է էդպիսի անիմաստության զոհելու համար։

Դժգոհությունս բարձրաձայնեցի կոլեգաներիս շրջանում։ Ասացին, որ լեզվի կենտրոնը թերֆինանսավորվում է, ու բավարար թվով դասախոսներ չունեն։ Էդ դեպքում գուցե կարելի էր մասնակիցների թիվը սահմանափակել, որ որակը չտուժեր։ Ախր չեմ պատկերացնում լեզվի խումբ, որտեղ դասախոսը բոլոր ուսանողներին անունով չգիտի։ Ինչևէ, հասկանալով, որ համալսարանում լեզու սովորելն անհույս էր՝ փորձեցի այլընտրանք գտնել։

Լեզվի կաֆե

Ֆեյսբուքում տեսա, որ Էրազմուս ուսանողների ցանցը լեզվի կաֆեներ է կազմակերպում՝ տարբեր լեզուների համար։ Ուզեցի գրանցվել, բայց նկատեցի, որ պարտադիր է ուսանողական տոմսը ցույց տալը։ Ահագին ջղայնացա, բայց լավ էր՝ Մանուն բզեց, որ մեյլ գրեմ իրենց։ Գրեցի, ասացին՝ որ կարող եմ ներկայանալ, ինչ-որ այլ իվենթի տեքստ են քոփի-փեյսթ արել, ավտոմատ գնացել էր ֆեյսբուք։ Ուրախացած ֆեյսբուքի իվենթում գրանցվեցի, հետն էլ նշեցի, որ հայերեն կսովորեցնեմ ու կուզեմ դանիերեն խոսել։

Էդպես հավաքվեցինք Յոենսուի քաղաքային գրադարանում։ Երևի բոլորի միջից ոչ ուսանողը ես էի, բայց արդեն սկսում եմ ընդունել էն փաստը, որ եթե ուզում եմ սոցիալիզացվել, ուրեմն պիտի ուսանողների հետ ֆռֆռամ, նույնիսկ եթե նրանց անմիջականորեն դասավանդում եմ։

library

Յոենսուի քաղաքային գրադարանը

Լեզվի կաֆեներն էսպես են աշխատում․ մեկ կամ երկու հոգի որոշում են կոնկրետ լեզվի կաֆե բացել, մյուսները գրանցվում են։ Հետո խումբն ինքն իրենով որոշում է որտեղ ու ոնց հավաքվել ու ինչ անել։ Էդպես ես անխնա կերպով գրանցվեցի բոլոր այն լեզուների խմբերում, որոնց գիտելիքներս զրոյից տարբեր թիվ է։ Մենակ իսպաներենն ու անգլերենը չգրանցվեցի, դե դանիերենի խումբ էլ էդպես էլ չստեղծվեց։

Ես ու Մանուն հայերենի խումբ բացեցինք ու սկսեցինք ակտիվորեն մարդկանց հավաքագրել։ Բացատրում էինք, որ Յոենսուում պատմական պահ է․ միանգամից երկու լեզվակիր, էսպիսի բան էլ չի լինի։ Հայերենը ներկայացնում էինք որպես աշխարհի ամենահին լեզուներից ու հետաքրքիր այբուբեն ունեցող։ Էդպես մի յոթ-ութ հոգու հավաքագրեցինք։ Համեմատության համար ասեմ, որ օրինակ ֆիններենը քառասուն հոգու էր հավաքագրել։

Բնական է՝ բոլոր խմբերին չեմ հասցնի գնալ։ Երևի խորհուրդ էլ չի տրվում միանգամից էդքան լեզու խառնել իրար։ Բայց ամեն դեպքում բոլոր գրանցումներս պահեցի տեղում՝ մտածելով, որ կմասնակցեմ միայն նրանց, որոնք ավելի կազմակերպված կլինեն։

Ռուսերենը Յոենսուում

Ես բախտավոր եմ, որ ռուսերեն գիտեմ։ Բախտավոր եմ, որովհետև Յոենսուում ռուսերեն իմանալը փրկություն է։ Հաճախ ինֆորմացիան միայն ֆիններեն ու ռուսերեն է, հայտարարությունները ֆիններեն ու ռուսերեն են արվում։ Կոլեգաներիցս էլ ոմանք նորմալ անգլերեն չգիտեն, ու հետները ռուսերեն եմ շփվում։ Հաստատ ավելի մոլորված կլինեի այստեղ, եթե ռուսերեն չիմանայի։

Բայց էդքանով հանդերձ ռուսերեն վարժ չեմ խոսում։ Հենց առաջին օրերից նկատեցի, որ Յոենսուն ռուսերենը մարզելու հրաշալի հնարավորություն է տալիս։ Դեռ ավելին․ ինձ խնդրել են հոկտեմբերի սկզբին ռուսերեն լեկցիա կարդալ, ու մինչև էդ լավ կլիներ՝ մի քիչ լեզուս բացվեր։

Դրա համար լեզուների կաֆեի գրանցումների ժամանակ մի ռուս տղայի ու աղջկա, ովքեր տատանվում էին՝ խումբ բացե՞ն, թե՞ չէ, բզեցի, որ բացի՝ խոստանալով, որ կօգնեմ կազմակերպչական աշխատանքներով։

Որքան էլ զարմանալի լինի, էդ բոլոր խմբերից ամենակազմակերպվածը հենց ռուսերենը դուրս եկավ․ միանգամից էս շաբաթվա մեջ ընտրեցին բոլորին հարմար օր, ու հավաքվեցինք քաղաքային գրադարանում։ Կազմակերպիչներն ահագին նյութ էին պատրաստել՝ տառերով-բանով։ Ու ահագին մեծ եղավ իրենց զարմանքը, երբ տեսան, որ ոչ մի բացարձակ սկսնակ չէր ներկայացել։ Ընդ որում, Մանուից բացի իմ ուսանողներից ևս երկուսն էին էնտեղ, ու բոլորն ահագին ռուսերեն գիտեին։

Էդպես տառերը մի կողմ թողեցինք ու անցանք հետաքրքիր ռուսերեն արտահայտությունների, որոնք կազմակերպիչներից մեկը՝ Նաստյան պեղել էր զուտ զվարճանքի համար։ Էստեղ մենք նկատեցինք, թե հայերենում ինչքան շատ խոսակցական արտահայտություններ կան, որոնք ռուսերենից բառացի թարգմանությամբ են մտել։ Ձեռի հետ էլ նոր խոսակցական բառ սովորեցինք․ վիդոսիկի։ Թե կարող եք, գուշակեք, թե ինչ է նշանակում։

Հանդիպումը վերջացավ, անմիջապես հաջորդը նշանակվեց, որոշվեց, թե ինչ պիտի անենք հանդիպումների ժամանակ։ Այսուհետ թեմաներ ենք վերցնելու, պատրաստվենք ու զրուցենք։ Ընտիրագույն լուծում։

Յոենսուից երևի էդ մի քյարը կմնա․ լեզուները։

19 Comments »

Աշխատանքային միջավայրը Յոենսուում

Յոենսուում մենակ մի լավ բան կա․ աշխատանքս։ Բացի նրանից, որ մի այլ կարգի հաճույք է միջազգային մաստեր անող ընտրյալ ուսանողների դաս տալը, նաև աշխատանքային միջավայրս է հրաշալի։ Որպեսզի պարզ դառնա, թե ինչ նկատի ունեմ, հետ գնանք Դանիա։

Դանիական աշխատանքային մշակույթում ընդունված բան է, որ նորեկը հերթով մոտենում է բոլորին ու ներկայանում։ Երբ նոր էի սկսել PhD-ս, չգիտեի դրա մասին, ոչ էլ երևի կանեի, եթե իմանայի։ Արդյունքում՝ ամբիոնում մարդկանց հետ ծանոթությունս սահմանափակվեց խոհանոցում առաջին լանչով, երբ ղեկավարս ծանոթացրեց ինձ ներկաների հետ։ Դրանից հետո մեր գիտական խմբի անդամներից ու մի քանի PhD-ուսանողներից բացի ոչ մեկի հետ առանձնապես չեմ շփվել։

Այդ երեք տարիների ընթացքում մեր ամբիոնում ինձ հաճախ անտեսանելի էի զգում։ Սկզբում միակ դանիերեն չիմացողն էի, ու ամեն ինչ՝ նամակագրություն, հանդիպումներ, ոչ ֆորմալ հավաքույթներ դանիերեն էին իրականացվում։ Մի քանի անգամ բողոքել եմ․ մի անգամ, երբ PhD-կոորդինատորը հրաժարվեց հանդիպման լեզուն անգլերեն դարձնելուց, վեր կացա ու դեմոնստրատիվ դուրս եկա սենյակից։ Դրա մասին տեղյակ պահեցի նաև վերևներին։ Դրանից հետո այդ հանդիպումները գոնե երկլեզու էին անցնում (ոչ թե թարգմանությամբ, այլ նյութի կեսը անգլերեն էր մատուցվում, կեսը՝ դանիերեն, այսինքն՝ դանիերեն չիմացողն ուղիղ կեսը բաց կթողներ)։ Բայց լեզվի ֆրոնտում դա միակ հաջողությունս էր․ ղեկավարիս ու ամբիոնի վարիչին հասցրած անթիվ-անհամար բողոքներս զուր էին անցնում։

Իսկ ամբիոնում ունեցածս ամենավատ զգացողությունը վերջին Ծննդյան տոների խնջույքն էր։ Ներկա գտնվող բոլոր արտասահմանցիներին հավաքել էին առանձին սեղանի շուրջ, իսկ բոլոր ելույթներն ու խաղերը դանիերեն էին, ընդ որում՝ համեմված լիքը ներքին կատակներով, որոնք լեզվին կատարյալ տիրապետողն անգամ չէր հասկանա․ պետք էր Դանիայում ծնված-մեծացած լինել։ Իսկ մեր այդ ութ հոգանոց սեղանը կարծես գոյություն չունենար, ու խնջույքը մեզ համար չէր։

Էսպիսի պատմություններ շատ կարող եմ հիշել Կոպենհագենի համալսարանում անցկացրածս երեքից մի քիչ ավելի տարիների մասին։ Ու ամբիոնի էսպիսի վերաբերմունքն իմ ընկեր PhD-ուսանողները շատ լավ նկատում էին։ Դրա համար ընդմիջման ժամանակ միշտ փորձում էին հետս խոսել, օրվա ընթացքում էլ մտնում էին գրասենյակս, տեսնեն՝ ոնց եմ։ Բայց միայն այդ մի քանի հոգին։

Այս տեսանկյունից Յոենսու գալս ահագին վախենալու էր․ ֆինները դանիացիներից բեթար հայտնի են իրենց տարածքը գծելով ու այդ տարածքից որևէ մեկի ներս չթողնելով։ Դրա համար երբ առաջին օրը եկա աշխատանքի, թաքնվեցի գրասենյակումս ու մտքիս մեջ որոշեցի, որ անելու եմ այն, ինչ անում էի Կոպենհագենում․ արհամարհելու եմ ֆիններեն գրված բոլոր նամակները։

Նամակների լեզուն առաջին զարմանքս էր։ Ճիշտ է՝ դրանք միշտ ֆիններեն են գալիս, բայց տեքստում որևէ տեղ հայացքս մեկ-երկու անգլերեն նախադասություն բռնում է։ Էդպես գոնե իմանում եմ նամակն ինչի մասին է։ Էդպես ինձ ընդունված եմ զգում ու հասկանում, որ նամակի հեղինակը գիտի իմ ու մյուս ոչ-ֆիննախոսների գոյության մասին։

Հետո նաև ուսումնական տարվա բացման արարողությունն էր։ Ռեկտորը ու մի շարք այլ բարձրաստիճան համալսարանականներ ելույթ ունեցան։ Ելույթները ֆիններեն էին։ Բայց սկզբում միշտ անգլերեն ողջույն կար, վերջում՝ անգլերեն ամփոփում։ Էսպիսի բան Կոպենհագենի համալսարանում չէիր տեսնի։

Բայց ամենահետաքրքիրը կոլեգաներիս հետ շփումն էր։ Ինչպես արդեն ասացի, դանիական ձևով չգնացի հերթով դռները ծեծելով։ Իմանալով, որ ֆիններն ավելի փակ ազգ են՝ մտածում էի, որ էստեղ երևի որևէ մեկի խանգարել պետք չէ։ Երևի ճիշտ էլ անում էի, որովհետև ինչպես հետագայում իմացա, մեր ամբիոնում ուրիշ ավանդույթ է։

Առաջին երկու շաբաթների ընթացքում ամբիոնի աշխատակիցները հերթով մտնում էին գրասենյակս, ներկայանում, պատմում իրենց մասին, իրենց օգնությունն առաջարկում, կանչում սուրճ խմելու, որպիսիությունս հարցնում։ Արդյունքում՝ ընդամենը երկու շաբաթվա ընթացքում հասցրի ոչ միայն իմանալ գրեթե բոլորի անունները, այլև ծանոթանալ մասնագիտական հետաքրքրություններին ու թեթևակի ճանաչել նրանց։ Էսպիսի բան Կոպենհագենի համալսարանում չէր եղել։

Անցյալ շաբաթ էլ աշխատակազմի հանդիպումն էր։ Քանի որ բավական լավ էի զգում, ռիսկով որոշեցի գնալ։ Ամբողջ հանդիպումը ֆիններեն անցավ։ Բայց ամբիոնի վարիչին փոխարինողը ոտքով-ձեռքով հասկացրեց, որ ներկայանամ։ Անգլերեն ներկայացա առանց նեղվելու։ Կոպենհագենում դանիերեն հանդիպումների ժամանակ չգիտեի որ ծակը մտնեմ, որ ինձ չտեսնեն։ Բայց ծակը մտնելու կարիք չկար, որովհետև չէին տեսնում։

Աշխատակազմի հանդիպման ժամանակ երբ ներկայացա ու ասացի, որ ֆիններեն չգիտեմ, անմիջապես մի հոգի եկավ, կողքս նստեց ու ամբողջ ընթացքում թարգմանեց։ Անգլերեն հազիվ էր խոսում։ Հանդիպումից հետո եկավ գրասենյակս ու ներկայացավ։ Պարզվեց՝ ռուս է։

Ընդհանրապես, ամբիոնում շատ են մարդիկ, որոնք անգլերեն հազիվ են խոսում։ Ամբիոնի վարիչին փոխարինողն էլ նրանցից մեկն է։ Իսկը ստերեոտիպային պրոֆեսոր․ երկար սպիտակ մազերով ու մորուքով, իր գրասենյակում խառըխշտիկ գրքեր ու թղթեր են, ունի պրոֆեսորին հատուկ ցրված քայլվածք։ Նա էլ եկավ գրասենյակս, ներկայացավ։ Հետո պարզվեց, որ ռուսերենի պրոֆեսոր է։ Անցանք ռուսերենի։

Էսօր էլ կոլեգաներիցս ամերիկուհի Քեթին կանչեց սուրճ խմելու։ Պատմեցի, որ ամբիոնն ինձ ահագին դուր է գալիս, ու զարմացած եմ, թե որքան օգնող ու հասնող են բոլորը։ Ասաց՝ հա, իրոք զարմանալի բան կա էդ ամբիոնում․ մարդիկ իրար տակ չեն փորում, մրցակցությամբ իրար չեն խեղդում, այլ ամեն կերպ համագործակցում են։

Ոնց որ իմ երազանքների ակադեմիական միջավայրում եմ հայտնվել, հա՞։ Ախր ինչու՞, ինչու՞ է էս անտեր համալսարանն էսպիսի կորած-մոլորած մի տեղում։

10 Comments »

Ընդմիջում

Անցյալ շաբաթ համալսարանը նոր աշխատողների համար ինֆորմացիոն հանդիպում էր կազմակերպել։ Ընդամենը յոթ-ութ հոգի էին ներկա, որոնցից միայն երկուսս էինք իսկապես նոր սկսում․ մյուսները մի հինգ տարվա PhD-ուսանողներ կամ նույնիսկ մաստեր անողներ էին, որոնք ուզում էին հետո շարունակել։

Ինձնից բացի այդ մյուս նորեկը պոստդոկ էր անում։ Անունից չկարողացա գուշակել, թե ինչ ազգ է։ Բայց ամբողջ հանդիպման ընթացքում իմ ու իր հարցերը գրեթե նույն բնույթի էին․ երկուսս էլ ոչ ԵՄ քաղաքացի, բայց վերջին տարիները ԵՄ-ում ապրած։ Նրա հարցը լրացուցիչ բարդանում էր, որովհետև փոքր երեխա ուներ, ու առողջապահության հասանելիությունն ավելի հրատապ էր։

Ընդհանրապես, ներկաներից ինքը միակն էր, որն ինչ-որ չափով հետաքրքրությունս շարժեց, ու կուզեի գործից դուրս հանդիպել ու շփվել։ Իհարկե, չգիտեի՝ ինչքանով հնարավոր կլինի, քանի որ փոքր երեխա ուներ։ Բայց ամեն դեպքում հանդիպումից հետո մտքիս դրեցի հետո գտնել իրեն։

Իսկ գտնելը շատ չուշացավ։ Մի անգամ քաղաքով քայլելիս տեսա նրան՝ սայլակով երեխայի հետ զբոսնում էր։ Բարևեցի ու անցա։ Հաջորդ անգամն էլ երեկ էր։

Համալսարանի աշխատակիցների ճաշարանում ընդմիջմանը բազմաթիվ մարդկանց կտեսնես, որոնք սեղանների մոտ մենակ են նստած։ Ես մեկ-մեկ պրոֆեսորիս հետ եմ գնում, բայց ընդհանրապես ես էլ եմ մենակ։ Ու երեկ էդ օրերից էր։ Ուտելիքս հավաքած տեղավորվեցի սեղանիս մոտ, մեկ էլ տեսնեմ՝ մի քանի սեղան այն կողմ այդ նույն աղջիկն է, էլի մենակ նստած։

— Բանկերի հետ խնդիրներ ունես, հա՞,- ասաց։

Երեկ առավոտյան արդեն ծիծիլյոներորդ անգամ իմ բանկում էի օնլայն բանկինգի համար, ու երեկ վերջապես մերժեցին՝ պատճառաբանելով, որ ԵՄ քաղաքացի չեմ ու Ֆինլանդիայում մշտական բնակություն չունեմ։ Ես էլ կատաղած մտել էի անգլախոսների խումբ ու հարցրել, թե ինչ բանկ խորհուրդ կտան, որն օնլայն բանկինգը պատմություն չի սարքի․ ի վերջո, առանց օնլայն բանկինգի ժամանակակից աշխարհում ուղղակի հնարավոր չէ ապրել։

— Հա, դու բացե՞լ ես բանկային հաշիվ,- հարցրի։
— Դեռ չէ, բայց շուտով։
— Դեմ չե՞ս միանամ քեզ,- ասացի, վերցրի ճաշի սկուտեղս ու տեղափոխվեցի նրա սեղանի մոտ։

Խոսեցինք դեսից-դենից, թե ոնց է կյանքը Յոենսուում։ Հարցրի, թե ոնց է կյանքն ամուսնու համար․ աշխատանք ճարե՞լ է, թե՞ ոչ։ Ասաց, որ մինչև տարվա վերջ ամուսինը ֆիզարձակուրդ է, դրանից հետո նոր կմտածեն, թե ինչ անեն։ Հետո մեկ էլ ֆայմեցի, հարցրի, թե որտեղից է։

— Ադրբեջանից,- ասաց։

Մի պահ սառեցի, նայեցի ուղիղ աչքերի մեջ․ գիտի՞, որ հայ եմ։

— Դու էլ հայ ես, չէ՞,- ասաց,- հույս ունեմ՝ դեմ չես։
— Հույս ունեմ՝ դու դեմ չես,- ասացի։

Ծիծաղեցինք։ Ու էդպես ադրբեջանցի ու հայ նստած էինք իրար դիմաց՝ ֆիննական մի կորած քաղաքում ու քննարկում էինք ակադեմիական կյանքը։

 

 

 

 

12 Comments »

Յոենսուն մի շաբաթ անց

Առաջին շոկս եղանակն էր։ Ճիշտ է՝ Կոպենհագենում այս տարի ամառ չէր եկել, բայց գոնե ցուրտ էլ չէր, ու գիշերային ժամերին յոթից ութ աստիճանն արդեն անսպասելի էր։ Ինձ հետ միայն աշնանային հագուստ էի բերել՝ մտածելով, որ ձմեռայինները սեպտեմբերի վերջին կբերեմ։ Իսկ առավոտները տնից դուրս գալիս մի քանի շերտ հագուստ էի հագնում ու փաթաթվում շարֆիս մեջ, որ չմրսեմ։ Համալսարան հասնելուն պես նույն հաջողությամբ հանում էի բոլոր շերտերը՝ թողնելով մեկը․ ֆիննական շենքերն էնպես են կառուցված, որ անգամ առանց ջեռուցման ներսում բավական տաք է՝ անկախ դրսի ջերմաստիճանից։

Բայց առաջին օրերն արևոտ էին։ Կողքից ֆիններն անընդհատ ասում էին՝ ամառը վերջապես եկավ։ Իմ ոչ մի իրականության մեջ տասնչորս աստիճանն ամառ չէ։ Ու եթե շուրջբոլորս կանաչ չլիներ, հաստատ կմտածեի, որ կյանքիցս երկու ամիս կորել է, հայտնվել եմ նոյեմբերում։

Տեսարանն իմ բաց պատուհանից

Ընդամենը մի շաբաթ առաջ Յոենսուում ամեն ինչ կանաչ էր, ու աշնան հետքը չէր երևում (եթե ջերմաստիճանը չհաշվենք), իսկ այսօր արդեն փողոցում լիքը թափված դեղին տերևներ կան։ Այստեղ աշունը կարծես արագացված լինի, ու ընդամենը մի քանի շաբաթից սկսվելու է ձմեռը՝ սկզբում մութ, սղլիկ ու դեպրեսիվ, հետո՝ կես մետրանոց ձյունով ու ցրտով։

Երկրորդ շոկս լռությունն էր։ Տանտերս ինձ մի քանի անգամ զգուշացրեց, որ երեկոյան իննից հետո տանը շշուկով խոսեմ։ Երևի ասածներն ականջի հետև գցեի, եթե չնկատեի, որ ընդհանրապես օրվա ընթացքում քաղաքն էնքան լուռ է, որ անգամ ճանճի տզզոցը կլսվի։ Բայց այդ լռությունն ինձ համար անսովոր էր։ Թարսի պես շարժական սպիկերս մոռացել էի Կոպենհագենում, ու անգամ որակյալ ձայնով երաժշտություն լսելու հնարավորություն չկար։ Էդպես սովորեցի ինքս ինձ հետ խոսել, որ գոնե որևէ տեսակի ձայն լսեմ։

Երբ Մորթենին Սկայփով պատմեցի լռության կանոնի մասին, ջղայնացավ ու ասաց, որ մարդիկ պիտի ապրեն։ Հասկանալի է, որ չի կարելի ուշ ժամի տանը պարել ու բարձր երաժշտություն միացնել, բայց խոսե՞լ։ Նաև չհավատաց կանոնի լրջությանը։ «Վիքենդների նկատմամբ մեղմ կլինեն»,- ասաց։

Երևի իրոք այդպես էր, որովհետև ուրբաթ երեկոյան հարևանը բարձր երաժշտություն էր միացրել։ Բայց երկար չտևեց․ 21:30 մի ջղային հարևանուհի նրանց դուռը թակեց, գոռգոռաց, ինչից հետո բոլոր ձայները լռեցին, ու ամեն ինչ վերադարձավ իր նախնական վիճակին։ Շաբաթ գիշերն էլ հարևանները կարաոկե էին անում, ու աղմուկն այնքան մեծ չէր։ Մտածեցի՝ երևի մի թեթև աղմկել կարելի է։ Բայց նորից նույն ժամին նույն հարևանուհին դուռը թակեց, ու նորից ամեն ինչ լռեց։

Քաղաքը կամրջի վրայից

Երրորդ շոկս քաղաքում մի ամբողջ սերնդի բացակայությունն է։ Այստեղ կտեսնես հիսունն անց մարդկանց և ջահել ուսանողների, բայց իմ սերնդի մարդ չկա։ Երբ տանտերս հայտնեց, որ ռումմեյթս ֆրանսուհի է լինելու, աղոտ հույս փայփայեցի, որ ինձ հասակակից կլինի։ Ռումմեյթս՝ Մանին (Մանուի հետ չշփոթել) տասնինը տարեկան է։ Յոենսուի ռումմեյթներիս տարիքը նույնն է մնում, միայն ես եմ մեծանում։

Առաջին շաբաթվա մեջ արդեն համոզվեցի, որ սոցիալիզացիան էստեղ գրեթե բացառված է․ հիսունն անց պրոֆեսորներն իրենց ընտանիքների հետ են, իսկ քսան-քսանմեկ տարեկան ուսանողների ուշքն ու միտքը հարբելն է։ Ուրեմն ինքս պիտի իմ ճարը տեսնեմ։

Ինձ այդքան չի գժվացնում սոցիալիզացիայի բացակայությունը, որքան դրա հնարավորության բացակայությունը։ Եթե չիմանայի, թե ինչքան կարևոր է մարդկանց հետ շփումը հոգեկան առողջության համար, գուցե էդքան ծանր չտանեի էդ հնարավորության բացակայությունը։ Ինչ խոսք, կարող եմ հանկարծ իմ կյանքում հայտնված էսքան ազատ ժամանակն ավելի արդյունավետ ծախսել ու հասցնել բոլոր կիսատ թողած գործերս։ Բայց մարդկանց բացակայությունը սպանում է նաև մոտիվացիան, ու անգամ մյուս շաբաթվա դասախոսություններս դեռ մինչև վերջ չեմ պատրաստել։

Յոենսուի հիմնական բնակիչները սկյուռիկներն են․ նրանք ամենուր են ու անվախ

Մարդկանց ներկայությունը հաշվի առնելով էի վարձել մի տուն, որտեղ մենակ չէի լինելու։ Բայց Մանին ամբողջ շաբաթվա ընթացքում ծնողների հետ էր։ Միայն երեկ ծնողները գնացին, ու Մանին տուն եկավ։ Իմ սենյակում պառկած էի այդ ժամանակ։ Երևի չգիտեր, որ տանն եմ, որովհետև հանկարծ շատ բարձր հեկեկոց լսեցի (կամ բարձր չէր, պարզապես լռությունն էր նպաստում, որ լավ լսվի):

Մանին էլ էր տառապում այս քաղաքի ոչմիբանությունից։ Կարծում էի՝ ուսանողների համար ավելի հեշտ է, որովհետև ինձ համար գոնե ավելի հեշտ էր հինգ տարի առաջ, ու միշտ կարոտով էի Յոենսուն հիշում։ Բայց ասաց, որ սարսափելի է, որ ոչինչ չկա քաղաքում, ոչինչ հնարավոր չէ անել վիքենդին։ Նրան պատմեցի իմ սերնդի բացակայության մասին, ու որոշեցինք, որ տանը լիքը բաներ միասին կանենք, որ չձանձրանանք։

Տան պատերն էլ էին մեզ խեղդում, որովհետև պատուհանները չէին բացվում։ Ես վերջապես վերցրի գործիքը ու տասնհինգ րոպե շարունակ տառապելուց հետո սենյակիս հսկայական պատուհանը բացեցի։ Թարմ օդ մտավ, ու հոգնածությունս, որը ոչ մի սուրճով սպանել չէր լինում, ժամանակավորապես անցավ։ Կամաց-կամաց միանում եմ ամենաշատ սուրճ գործածող պետոթւյան վիճակագրությանը։

Երեկոյան Մանին փարթի գնաց։ Ես կարող էի տանը նստել ու ոչնչով չզբաղվել։ Բայց որոշեցի դուրս գալ ու քայլել․ կուսումնասիրեմ, թե ինչպես են ֆիններն անցկացնում շաբաթ գիշերը։ Գիրքս էլ հետս վերցրի․ կկարդամ, եթե հանկարծ այդ ժամին բաց սրճարան գտնեմ։

Տնից դուրս եկա ու ականջակալներով միացրի Թորի Էյմոսի նոր ալբոմից Bang երգը։ Հենց երգը միացավ, ու հետանձրևային սառը օդը փչեց երեսիս, հիշեցի, թե ինչու էի Յոենսուն սիրում․ էստեղ երգերն ու ես մենակ ենք մնում։ Վերջին օրերին երևի երեսուներորդ անգամ եմ Bang-ը լսում, ու երևի այն դառնալու է Յոենսուն խորհրդանշող բազմաթիվ երգերից մեկը։ Հինգ տարի առաջ էդպես 144 անգամ Անգուս ու Ջուլյա Սթոունների Sadder Than You-ն էի լսում։ Տարիներ անց այդ նույն երգը պիտի հնչեր իմ ու Մորթենի երկրորդ ժամադրության ժամանակ, ու ես զարմանալու էի, որովհետև դա դուոյի ամենահայտնի երգերից չէ։

Կենտրոնով քայլելիս կարաոկե բարի կողքով անցա։ Քաղաքում կարաոկե, հարևանների տան կարաոկեն․ ահա թե ինչով են ֆինները զբաղված շաբաթ երեկոյան։ Իսկ կարաոկեի մասին մտածելիս առաջինը Հելսինկիում Թորի Էյմոսի համերգն եմ հիշում։ Իմ բոլոր ֆիննական հիշողությունները ջերմ են, իսկ ներկան՝ սառը ու ձանձրալի։

Չորրորս շոկս ամեն առավոտ ժամը ութին ոտքի վրա լինելն է։ Մորթենը տեսնի, չի հավատա․ Կոպենհագենում միայն կրակելով էր հնարավոր իննից շուտ ինձ արթնացնել։ Բայց քանի որ տասից առաջ ոչ ոք համալսարանում ինձ չի սպասում, իսկ ճանապարհն էլ շատ կարճ է, առավոտվա այդ երկու ժամերն օրվա իմ սիրած պահն են, երբ նախաճաշիս հետ բլոգներ եմ փորփրում, կարդում ու քոմենթում կամ ինքս գրում։

Այսօր կիրակի է, ու անգամ կիրակի օրով ինձ չկարողացա անկողնում երկար պահել։ Բայց որովհետև կիրակի է, ու համալսարան չեմ գնալու, կարող եմ հանգիստ ամբողջ առավոտը խոհանոցում անցկացնել գրելով։ Մանին արթուն է, բայց անկողնուց դուրս չի գալիս։

24 Comments »

Մարկ յոենսուցին

Յոենսուում տունս քաղաքի կենտրոնում է․ ոտքով կենտրոնական հրապարակ յոթ րոպեում, իսկ համալսարան՝ հինգ րոպեում կարելի է հասնել։ Հետևաբար, հեծանիվ ձեռք բերելն առաջնահերթություն չէր։ Բայց կյանքիս վերջին վեց տարիների ընթացքում հեծանիվն էնպիսի անբաժանելի մաս է կազմել, որ նույնիսկ քաղաք հասնելուց առաջ բոլոր ֆեյսբուքյան խմբերով մեկ շուխուռ էի դրել, թե հեծանիվ եմ փնտրում։

Նախորդ այցելությունիցս հիշում էի, որ Յոենսուում օգտագործած հեծանիվ գտնելն այնքան էլ հեշտ չէ։ Իրականում հիմա ուսանողի բյուջեով չեմ ու կարող եմ նորը առնել, բայց Յոենսուին ամեն կերպ ժամանակավոր կարգավիճակ եմ տվել, ու չեմ ուզում որևէ մշտական տեսակի ներդրում անել․ նոր հեծանիվ Կոպենհագենում կառնեմ։ Ու քանի որ նախորդ փորձիցս գիտեի, որ Մարկը ոչ միայն որակյալ օգտագործած հեծանիվներ է վաճառում, այլև սպասարկում ու օգնում հուսալի կողպեք գտնել, որոշեցի հենց նրանից սկսել։

Ֆեյսբուքում Յոենսուի անգլախոսների խմբում գրեցի, որ փնտրում եմ Մարկ անունով մեկին, ով ժամանակին հեծանիվներ էր վաճառում, տեղյա՞կ են արդյոք իրենից։ Մեկը գրեց, թե՝ հա, վերջերս տեսել է քաղաքում։ Ֆեյք պրոֆիլով մեկն անձնական նամակով գրեց, որ ճանաչում է հեծանիվների գիժ մեկին, մեյլի հասցեն էլ տվեց։ Մի երկարաշունչ մեյլ գրեցի, թե ինչ հեծանիվ եմ փնտրում ու մեկ էլ պատասխան ստացա, թե՝ էս ունեմ, էն ունեմ, բայց խնդրում եմ՝ ֆեյսբուքի պոստդ ջնջի, որովհետև դուրս չի գալիս, թե ոնց է մեր անձնական ինֆորմացիան կոմերցիոն նպատակներով գործածվում։

Պոստը ջնջեցի։ Մեկ էլ ֆեյք պրոֆիլը նորից գրեց ու մի հեծանիվի նկար ուղարկեց։ Էստեղ ջոկեցի, որ էդ նույն ինքը Մարկն էր որ կար։ Պայմանավորվեցինք, երեկոյան հանդիպեցինք, որ հեծանիվը փորձեմ։ Մանուն էլ հետս էկավ։

Մարկը հայտնվեց՝ ինչպես միշտ ուշացումով։ Չնայած ցրտին, շորտերով էր ու գլխին մի հետաքրքիր կանաչ գլխարկ էր։ Առաջվա պես շատախոս էր ու առաջվա պես մենակ հեծանիվներից էր խոսում։

Հեծանիվ մի ասա, մի խաղալիք ասա։ Ընդհանրապես, հեծանիվ փնտրելիս միշտ գրում եմ, որ ցածրահասակ եմ, որովհետև շատ է պատահել, որ իզուր ժամանակ եմ վատնել ինձնից բոյով հեծանիվներ փորձելու վրա։ Բայց փաստորեն էնքան էլ լավ չեն հասկանում, որ իմ հասակի մարդը կարող է հանգիստ 28” համարի անիվով հեծանիվ քշել, ու դեմ են տալիս տասը տարեկանի հեծանիվներ։

Էդ մեկից կտրուկ հրաժարվեցի ու հարցրի, թե արդյոք ուրիշն ունի։ Ասաց, որ կարող է ինձ համար հավաքել, եթե պարամետրերն ասեմ։ Անգամ գույնը նշեցի․ վարդագույն չլինի, ինչ ուզում է, լինի։ Ասաց, որ գրեթե պատրաստ 28” անիվներով հեծանիվ ունի, որը իմ կարճ բոյին հարմար կլինի։ Հարցրեց, թե ինչ արգելակներ ու արագություններ եմ ուզում։ Էդպես, նշեցի բոլոր նախընտրություններս ու գնացի տուն՝ սպասելով, որ մի երկու օրից պատրաստ կլինի իմ երազանքների հեծանիվը։

Հաջորդ օրը փողոցում Մարկին փողոցում տեսա։ Նույն խաղալիք հեծանիվը ձեռքին գնում էր։ Ինձ տեսավ, ասաց, որ փորձում է ազատվել էդ հեծանիվից։

Չնայած որևէ հեռու տեղ գնալու կարիք չէի ունենում, հեծանիվ չունենալուց գնալով գժվում էի։ Էդպես Մարկին մի անգամ էլ բզեցի, հարցրի, թե երբ կլինի։ Ասաց, որ չի նեղանա, եթե ուրիշից առնեմ, բայց երկու-երեք օր կտևի։ Որոշեցի սպասել, քանի որ առանձնապես լավ առաջարկներ չէին լինում։

Մեկ էլ Յոենսուի առքուվաճառքի խմբում կարճ բոյին հարմար մի նոր հեծանիվ հայտնվեց, որը մի քիչ խելքին մոտ երևաց։ Գրեցի վաճառողին, որը հետագայում պարզվեց, որ ուսանողուհիս է։ Աղջիկն ասաց, որ էդ օրը հեծանիվը մասնագետը նայել է, ասել է, որ երկու ամսից լուրջ վերանորոգման կարիք կունենա ու որ վաճառում է, որովհետև այդ նույն մասնագետն իրեն նորն է խոստացել։ Էստեղ ֆայմեցի ու հարցրի, թե մասնագետն ով է։ Ինձ տվեց ֆեյք պրոֆիլի հասցեն։ Փաստորեն, Մարկն էր։

Րոպեներ անց Մարկն ինձ գրեց, որ ինչ-ինչ գործերի պատճառով ձգձգվում է աշխատանքը, որ հեծանիվը մի շաբաթից շուտ չի լինի, էնպես որ լավ կլինի՝ իմ ճարը տեսնեմ։ Ախմախի մեկը։ Փաստորեն էն, ինչն ինձ էր խոստացել, որոշել է ուրիշին վաճառել։ Հետո էլ գրեց, որ էդ հեծանիվը, որն ուզում էի էդ աղջկանից առնել, նայել է, լավ վիճակում չէ։ Էդպես Մարկից հույսս լրիվ կտրեցի։

Ու Յոենսուցի Մարկի պատմությունն էստեղ չի ավարտվում։ Մանուն թեյնիկ էր փնտրում։ Տեսա՝ ֆեյք պրոֆիլը ֆեյսբուքի խմբում թեյնիկ է վաճառում, Մանուին թեգ արեցի։ Հետո Մանուն պատմում է, որ շատ խորհրդավոր կերպով հայտնվեց Մարկը ու թաքուն փոխանցեց թեյնիկը։ Մանուն ահագին զարմացել էր, որ Մարկն էր ֆեյք պրոֆիլի հետևում։ Հետո, երբ ինձ պատմում էր էս բոլորը, ասաց, որ Մարկը լրիվ պատմվածքի թեմա է։ Պատմվածք չգիտեմ, բայց որոշեցի բլոգումս գրել նրա մասին։

Իսկ երեկ վերջապես հեծանիվ գնեցի։ Էլի փոքր էր հագովս։ Անընդհատ խնդրում էի, որ նստատեղն ավելի բարձրացնի։ Վաճառողը Մարկի ֆին տարբերակն էր ու անգլերեն չէր խոսում։ Էսօր քանի որ հանդիպումից ուշանում էի, որոշեցի հեծանիվով համալսարան գնալ։ Անտանելի փոքր էր․ ոտքերս ծալվում էին։ Կոպենհագենի հեծանիվս եմ ուզում՝ իր նախշուն թիթեռնիկներով ու սև զամբյուղով։ Հետո ի՞նչ, որ ահագին ծանր է։ Կորչի Յոենսուցի Մարկը ու կորչեն մանկական հեծանիվները մեծի տեղ նաղդող բոլոր մարդիկ։

Թարմացում։ Գրեցի պոստս ու Մանուի հետ դուրս եկա՝ Յոենսուի անգլախոսների հանդիպմանը գնալու։ Մոտ տասը հոգի կար։ Ձեռքս մեկնեցի, հերթով բոլորի հետ ծանոթացա։ Ու մեկ էլ նրանցից մեկը՝ քաչալ ու կարմիր մորուքով, ասաց, որ ինձ գիտի։ Յոենսուցի Մարկն էր։

6 Comments »

Բյուրոկրատական կծիկ

Երկու շաբաթ առաջ եկել էի Յոենսուում բոլոր տեսակի բյուրոկրատական հարցերը լուծելու։ Հարկայինում եղա, բանկային հաշիվ բացեցի, աշխատանքային ու տան վարձակալման պայմանագիր ստորագրեցի ու մոտ տասնհինգ տարբեր ֆորմաներ լրացրեցի։ Իհարկե, էստեղ հերթականությունը կարևոր է, որովհետև եթե տան պայմանագիրն առաջինը ստորագրեի, երևի կյանքս ավելի հեշտանար։

Մնացել էր բնակիչների ռեգիստերում գրանցվելն ու մի քանի մանր-մունր բան։ Մտածեցի՝ սեպտեմբերի սկզբին կանեմ։ Իսկ սեպտեմբերի սկզբին նստած եմ բյուրոկրատական կծիկում, չգիտեմ՝ որ ծայրից բռնեմ, որ ամեն ինչ տեղն ընկնի։

Ընդհանրապես, լսել եմ, որ շատերը Հայաստանի բյուրոկրատիայից են բողոքում։ Բայց պիտի ասեմ, որ ժամանակակից աշխարհում բոլոր պետություններն էլ բյուրոկրատական հրեշներ են։ Համենայնդեպս, այն պետությունները, որտեղ երբևէ բնակվել եմ։ Իսկ հիմա, երբ փորձում եմ միաժամանակ երկու պետության բնակիչ լինել՝ դրանցից ոչ մեկի քաղաքացին չլինելով, ամեն ինչ ավելի է խառնվում։

Երբ երկու շաբաթ առաջ բանկային հաշիվ էի բացում, ֆիննական հասցե դեռ չունեի։ Անկեղծ ասած, մտադրություն էլ չունեի այն ժամանակ բացելու, բայց համալսարանը պարտադրեց։ Ասացին, որ եթե ժամանակին ֆիննական հաշվեհամար չտամ իրենց, աշխատավարձս ուշացնելու են ու 60% հարկ պահեն։ Ո՞վ կուզենա իրեն հասանելիքի կեսից ավելին կորցնել։ Էդպես, բանկային հաշիվ բացեցի, դանիական հասցես նշեցի, բայց քարտ չէի կարող պատվիրել, ոչ էլ օնլայն բանկինգ։ Ու էստեղից էլ սկսվեցին խնդիրները։

Երեկ զանգեցի բանկ, որ քարտ ու օնլայն բանկինգ պատվիրեմ։ Ասացին, որ հասցես չեն կարող փոխել, քանի որ ռեգիստերում դեռ գրանցված չեմ։ Փորփրեցի ռեգիստերում գրանցվելու միջոցների մասին։ Կարելի է օնլայն անել։ Հրա՜շք։ Բայց օնլայն անելու համար օնլայն բանկինգի տվյալներ են պետք։ Մյուս տարբերակը Կուոպիո հասնելն է, բայց ոնց որ երեք օր Յոենսուում հնարավորություն են տալու գրանցվել։ Ուղղակի ամեն ինչ ձգձգվում է, իսկ ես շտապում եմ։

Գրանցման կայքում տեսա, որ Նորդիկ պետությունների միջև համաձայնագիր կա, ու մի պետությունից տեղեկացնում են մյուսին, երբ բնակիչ է տեղափոխվում։ Ես փորձում եմ դանիական հասցես պահել, որովհետև իրոք փաստացիորեն երկու տեղ եմ բնակվում, երկու տան վարձ եմ վճարում։ Բայց եթե Ֆինլանդիան տեղեկացնի Դանիային, որ էստեղ էլ բնակավայր ունեմ, արդյոք թույլ կտա՞ն էնտեղի հասցես պահել։

Եվրոպական բյուրոկրատիայում ամենաբարդ բաներից մեկն է կրկնակի բնակավայր ունենալը։ Ամեն երկու պետության միջև տարբեր կերպ է կարգավորվում, ընդ որում՝ կախված նրանից, թե որի քաղաքացի ես կամ ոչ մեկի քաղաքացի ես, կախված կյանքիդ այլ հանգամանքներից տարբեր հարկային որոշումներ կարող են կայացնել քո նկատմամբ։ Իսկ ես ոչ մեկի քաղաքացի չեմ, ոչ մեկն իմ շահերը չի պաշտպանելու։

Մեկ-մեկ մտածում եմ՝ պե՞տք էր ինձ։ Մնայի Կոպենհագենում, ապրեի հանգիստ։ Հետո ի՞նչ, որ գործազուրկ էի լինելու։

 

8 Comments »

Իմ տունը

Թեզս հանձնելն ընկալում էի ոչ թե որպես ինչ-որ բանի ավարտ, այլ սկիզբ, իսկ պաշտպանությունը՝ այդ սկզբի ավարտ։ Բայց երբ շնորհավորանքները վերջացան, երբ համալսարանի գրասենյակը դատարկեցի ու երբ ճամպրուկս վերցրած ճանապարհվեցի օդանավակայան, հասկացա, որ Կոպենհագենում ապրածս երեքուկես տարիները պարզապես կյանքիս ինչ-որ էպիզոդ չէին, ու այնտեղից չեմ կարող հեռանալ, ինչպես հեռացել եմ գնացածս մնացած բոլոր քաղաքներից։

DSC_0790

Յոենսուի կենտրոնը կիրակի առավոտյան ժամը տասին․ կենդանի շունչ չի երևում, ու լռություն է

Երեքուկես տարվա ընթացքում Կոպենհագենում մի ամբողջ կյանք էի կառուցել ու գրեթե ջնջել այն, ինչ Հայաստանում ունեի։ Այն, ինչ Հայաստանում ունեի, կամաց-կամաց մարում ու վերանում է, ու վերջին այցելությունիցս հետո էնտեղ գնալ այլևս չեմ ուզում։ Իսկ Կոպենհագենը հենց այն տունն է, որ միշտ փնտրել ու չեմ գտել։

Յոենսուի տանս նստած հենց Կոպենհագենն եմ կարոտում․ էնտեղի աղմուկը, հեծանիվների անցուդարձը, սուպերմարկետներն ու հացի խանութները, արևն ու անգամ անձրևը։ Իսկ ամենից շատ Մորթենին եմ կարոտում։

Յոենսուն ընկալում էի որպես շարունակություն, որպես հիանալի հնարավորություն ակադեմիական կարիերաս առաջ մղելու։ Երևի էդպես էլ կլինի, որովհետև էստեղ անելու ոչինչ չկա։ Բայց մարդիկ էլ չկան։ Փողոցները դատարկ են, ու այսօր մեծ դժվարությամբ առավոտյան բաց մի սրճարան գտանք, որ գոնե մի քրուասան ուտենք։

Ես լրիվ մենակ չեմ, որովհետև Մանուն էստեղ է։ Ինչ-որ սյուռ վիճակ է միասին Յոենսուում լինելը։ Ես նաև նրան դաս եմ տալու։ Երբ չորս տարի առաջ հրավիրեցի մանկավարժականում իմ դասախոսությանը, կպատկերացնեի՞ արդյոք, որ մի օր պաշտոնապես իր դասախոսն եմ լինելու։

Էստեղի բնակչությունն ուսանողներ են ու տատիկ-պապիկներ։ Ես այդ խմբերից ոչ մեկի մեջ չեմ մտնում, հետևաբար մենակ եմ մնացել։ Փորձեցի միթափում ինձ հետաքրքրող խմբեր գտնել, բայց պարզվեց՝ Յոենսուի որևէ խումբ չկա այնտեղ։ Ֆեյսբուքի խմբում ինչ հարց գրում եմ, բոլոր պատասխաններն ուսանողների մասին ու ուսանողների համար են։ Փորձում եմ ոչ ուսանող օտարերկրացիների գտնել։ Չկան։

Կոպենհագենում ունեի ընկերական իմ շրջապատը, որը թեև գնալով փոքրանում էր, որովհետև բոլորը հեռանում էին, բայց, միևնույն է, գոյություն ուներ։ Մառլենն էլ սեպտեմբերի վերջին կգնա, ու իմ մտերիմ ընկերներից ոչ ոք չի մնա էնտեղ։ Մառլենն իմ կյանքում ունեցածս լավագույն ընկերներից է։

Կոպենհագենից չեմ հեռացել։ Երեք շաբաթից այնտեղ եմ լինելու մի շաբաթով։ Հետո երևի կփորձեմ ավելի հաճախ գնալ, ինչքան էլ աշխատանքս խեղդի։ Կոպենհագենի տան դռնից Յոենսուի տան դուռը հասնելը տասներկու ժամ է տևում։ Բայց ես երևի կսկսեմ փողերս չափսոսալ ու թանկուկրակ ինքնաթիռի տոմսեր գնել՝ տասներկուսի փոխարեն վեց ժամ ճամփորդելով։

Յոենսուում անտանելի ցուրտ է։ Գիշերներն իջնում է մինչև հինգ աստիճան։ Ծառերը դեռ չեն դեղնել, բայց հիշում եմ՝ հինգ տարի առաջ, երբ սեպտեմբերի վերջին ժամանեցի, ոչ մի տերև չէր մնացել, ու հոկտեմբերից արդեն ձմեռ էր։ Երևի էստեղ աշունն այս մի ամիսն է։ Կամ ամբողջ ամառն էր, ու հիմա արդեն ձմեռ է։ Այս տարի Դանիայում ամառ էդպես էլ չեկավ։ Ասում են՝ Ֆինլանդիայում էլ։

Իրականում չգիտեմ ինչ եմ ուզում գրել, ու մտքերս խառնվում են իրար, բայց, միևնույն է, շարունակում եմ գրել, որովհետև Յոենսուում շատ ժամանակ եմ ունենալու ու շատ եմ գրելու, բլոգս շատ եմ թարմացնելու։ Ու պետք է մի տեղից սկսել։ Ես էլ սկսում եմ էստեղից․ Կոպենհագենն իմ տունն է, ու ես տուն եմ ուզում։

5 Comments »

2014-ի ամառը

Գրադարան մտնելուն պես զուգարանում փակվեցի ու ձեռքերը չորացնող ապարատը միացրեցի՝ ոտքերս բարձրացնելով այնքան, որ հասնեն տաք օդին: Տասը րոպե դեռ կար մինչև հանդիպման սկիզբը, իսկ ջինսս լրիվ ջուր էր դարձել․ գոնե էսպես մի քիչ կչորանամ։ Անձրևը չռռում ու չռռում էր։ Եղանակի տեսությունը կանխատեսել էր, որ վեցի կողմերն ամենավատն է լինելու. ուրեմն ես լավ պրծա։ Իսկ առավոտյան լուրերում կարդալու էինք, որ տարվա ամենաթաց օրն էր։ Վերջին քառասուն տարվա ամենացուրտ հուլիսը, ու ոչ մի հույս, որ օգոստոսն ավելի լավ է լինելու։

-Ես 2014-ին եկա Կոպենհագեն,- ասաց Պենելոպեն,- սիրուն ու տաք ամառ էր։ Եկա ու խաբվեցի։

Ալդոն պայուսակից չոր կոշիկներ ու շալվար հանեց.

-Լուրջ եմ ասում, չոր շորերս հետս ման եմ տալիս։

Երեքս էլ 2014-ի սերունդ էինք։ Եկել էինք Դանիա ու խաբվել եղանակին։ Խաբվել էինք բազմաթիվ այլ բաների, որովհետև 2015-ի ամառվանից իշխանությունները փոխվելու էին, ու մեր կյանքը որպես օտարեկրացի գիտնական գնալով բարդանալու էր։

2014-ին դանիական համալսարանները խրախուսում էին օտարերկրացի ուսանողների ու աշխատողների մուտքը, մրցում էին ու գլուխ գովում, թե ով է ավելի միջազգային։ 2015-ից կրթության ու գիտության ֆինանսավորումը կտրուկ կրճատվեց, այլատյացությունը դարձավ նորմա, իսկ համալսարանները սկսեցին մրցել, թե ով է ավելի դանիական՝ ընդհուպ մինչև նվազեցնելով անգլերեն կրթական ծրագրերի թիվը։

2014-ի ամռանը PhD ակումբի ամենամսյա հանդիպումները շենքերից մեկի տանիքին էինք անում ու մինչև ուշ երեկո դրսում մնում. արև էր ու մութը չէր ընկնում։ 2015-ից միշտ ներսում ենք արել։ Իսկ վերջին ամիսներին հանդիպումներ այլևս չկան, որովհետև 2015-ից կրճատեցին համալսարանների ֆինանսավորումը։ Կրճատվեց նաև PhD ուսանողների թիվը ու փոքրացավ, անհետացավ ակումբի խորհուրդը։ Այս օգոստոսին 2014-ի վերջին PhD-ուսանողներն իրենց թեզերը կհանձնեն, ու ակումբը կցրվի-կգնա։

2014-ի ամառը Թիվոլիում

Ալդոյի հետ ծանոթացել եմ 2014-ի նոյեմբերին, երբ պիտի Կոպենհագենի պոեզիայի ակումբում իր գործերը կարդար։ Դրանից հետո հանդիպում ենք զանազան գրական ակումբներում կամ փաբերում կամ համալսարանական միջոցառումների ժամանակ։ Երբ ինձ հարցնում են՝ որտեղի՞ց գիտես Ալդոյին, պատասխանում եմ. «Ալդոյին ո՞վ չգիտի»։

Ալդոյին Պենելոպեն ու Անյան չգիտեին, մեկ էլ կիպրոսահայ գրող Նորա Նաջարյանը չգիտեր, որ խաբվել էր դանիական ամռան մասին լեգենդներին ու որոշել արձակուրդը Կոպենհագենում անցկացնել։ Նորան մեր գրական ակումբ հյուր էր եկել։ Ալդոն առաջին անգամ էր մասնակցում մեր հանդիպումներին։

-Գրել սկսել եմ 2014-ին, երբ տեղափոխվեցի Կոպենհագեն,- ասաց Ալդոն, այն Ալդոն, որը քաղաքում պոեզիայի ոչ մի միջոցառում բաց չի թողնում,- մենակ էի ու արտահայտվել էի ուզում։

Մեր գրական ակումբում բոլորս էլ արտահայտվել ենք ուզում, ու լեզուների դեմ կռիվ ենք տալիս։ Ալդոյի մայրենին իսպաներենն է, բայց անգլերեն է գրում, որ քաղաքի մնացած օտարեկրացիներին հասանելի լինեն իր գործերը։ Ես հայերեն եմ գրում, հետո գրածներս անգլերեն թարգմանում, հետո նորից հետ հայերեն։

Մի երկու տարի առաջ Ալդոն ասում էր, որ ավելի շուտ բանաստեղծությունների ժողովածու կհրատարակի, քան գիտական հոդված։ Իսկ անցյալ տարի անհամբեր սպասում էր, թե երբ է թեզը վերջացնելու, որ հեռանա Դանիայից։ Բայց մնում է.

-Ընկերուհիս էստեղ է։

Պենելոպեն էլ երևի կմնա։ Ասում է՝ Աթենքի արևին հետ է սովորել։

Բայց շատերը գնում են։ 2014-ից առաջ եկածներից քչերն են մնացել։ Մենք իմիգրանտների վերջին սերունդն ենք ու գնալու կամ մնալու վերջին որոշում կայացնողները։ 2014-ին Դարիլը հետս գրազ եկավ, որ երեք տարի անց զզվելու եմ Դանիայից։ Խոստացավ, որ ուղիղ երեք տարի անց կզանգի ու կճշտի, թե արդյոք դեռ Դանիայում եմ։ Հիշելը հաստատ կհիշի. հեռախոսի օրացույցում նշում արեց, բայց չգիտեմ՝ կզանգի՞, թե՞ չէ, որովհետև 2015-ից ի վեր չենք շփվում։ Դարիլն էլ մի կերպ վերջացրեց մագիստրատուրան ու հեռացավ Դանիայից։

2015-ից Դանիայի կառավարությունը մեր վզին վզկալ է կապել, ու ամեն տարի ավելի ու ավելի է ձգում, մինչև մի օր խեղդվենք։ 2015-ից Դանիայում ամառ չի եղել, ու երբ դանիացիները հպարտությամբ խոսում են դանիական ամառներից, ես պատկերացնում եմ այն անվերջանալի անձրևներն ու այն մի կտոր արևը, որ կարծես նվեր ես ստանում համբերությանդ համար, ու որը հազիվ հերիքում է հետույքդ մի քիչ տաքացնելու համար։ Երբեմն հիշում եմ 2014-ը։

Պենելոպեն առաջարկեց անձրևոտ օրերին գրական ակումբի հանդիպումները չեղարկել։ Ասացի, որ սպասում եմ, թե երբ է արև դուրս գալու, որ մի օր հանդիպումը դրսում անենք։ Ակումբ հաճախում եմ 2015-ից։ Դեռ էդպիսի օր չի եղել։ Էն ժամանակ Ջեսն էր հանդիպումները կազմակերպում։ Անցյալ տարի քիչ էր մնում Ջեսին դեպորտ անեին, որովհետև տունը, որտեղ ինքը, ընկերն ու երկու տարեկան որդին ապրում էին, ընդամենը տասնութ ամսով էր վարձակալված։ Ջեսին դեպորտ չարեցին, բայց գրական ակումբի հանդիպումներ էլ չկազմակերպեց։

-Գնալուցս առաջ սա մեր վերջին հանդիպումն է,- ասում եմ,- բայց ամիսը մեկ Կոպենհագենում եմ լինելու։ Կաշխատեմ էլի կազմակերպել։

Իմ վզկալն արդեն խեղդում էր, ու երբ աշխատանքի առաջարկ ստացա քաղաքում, որտեղ ոչինչ չկա, որոշեցի չմերժել։ Բայց 2014-ի ամառը դեռ չեմ մոռացել, իսկ այս կառավարությանը միայն երկու տարի է մնացել։ Հույս ունեմ՝ 2019-ին նրանք էլ չեն լինի, ու ամառն էլ հետ կգա։

Leave a comment »

Կինն ակադեմիայում․ Հայաստան ու Դանիա

Մի քանի ամիս առաջ, երբ ղեկավարիս հետ ճաշում ու զրուցում էի, ինձ ասաց, որ եթե ուզում եմ ակադեմիայում հաջողության հասնել, պիտի երեխա չունենամ։ Հետո թվարկեց ամբիոնի մի քանի պրոֆեսոր կամ դրա ճանապարհին գտնվող կանանց, որոնցից ոչ մեկը երեխա չուներ։ Ղեկավարս ինքը տղամարդ է ու երեք երեխա ունի։ Այդ նույն ղեկավարս սրանից մեկ-երկու տարի առաջ միջանցքում տեսել էր ֆիններենի կին պրոֆեսորին ու հարցրել, թե ոնց է հասցրել երեք երեխա ունենալ ու պրոֆեսոր լինել։ Ֆիններենի պրոֆեսորը հակադարձել էր․ «Իսկ դու ո՞նց ես հասցրել»։

Image result for female academics cartoon

Թեև Հայաստանի համեմատ Դանիայում տղամարդիկ անհամեմատ ավելի շատ են երեխայի խնամքը կնոջ հետ կիսում (հենց թեկուզ երկու ծնողների միջև կիսովի ֆիզիոլոգիական արձակուրդի տեսքով), գենդերային անհավասարության խնդիրն առնվազն ակադեմիայում շարունակվում է․ PhD ուսանողների 55%-ը կանայք են, բայց պրոֆեսորների միայն 19%-ն են կանայք կազմում։ Պատճառներն առայժմ լիովին բացահայտված չեն, բայց դրանց թվում կարող են լինել կանանց՝ սեփական ցանկությամբ ակադեմիայից հեռանալը կամ այն, որ տղամարդիկ տղամարդկանց են աշխատանքի ընդունում։

Բայց որևէ տեղ չի խոսվում, թե այդ 19% կանանցից քանիսը կենսաբանական երեխա ունի։ Իսկ իրականությունն այն է, որ կյանքն ակադեմիայում շարունակող յուրաքանչյուր կին մի օր կանգնում է երեխա կամ գիտություն ընտրության առաջ։ Դանիայում պոստդոկ չորս տարուց երկար չի թույլատրվում անել։ Իսկ ֆիզիոլոգիական արձակուրդ գնալիս պոստդոկի պայմանագիրը չի երկարում: Արդյունքում՝ երբ պոստդոկի ընթացքում երեխա ունեցած կինը տարիներ անց դիմում է մշտական ակադեմիական աշխատատեղի համար, նրան մրցակից տղամարդիկ կարողանում են ավելի լավ տվյալներով ներկայանալ (ավելի շատ տպագրություններ, ավելի շատ կոնֆերանսներ, ավելի շատ միջազգային համագործակցություն և այլն)։ Այսպիսով, այսօր գիտնականը դարձել է արտադրող, ու չափվում է թվերով․ եթե չես հասցրել այսինչ ժամանակահատվածում այսինչ թվով միջազգային տպագրություններ գեներացնել, ուրեմն արժանի չես գիտական դաշտում մնալուն։

Գենդերային հավասարության խնդիրը լուծելու համար տարբեր համալսարաններ կա՛մ քվոտաներ են ներմուծում, կա՛մ մրցույթն անցկացնելուց առաջ սպասում են այնքան, մինչև այդ աշխատատեղի համար կին էլ դիմի։ Քվոտաները խնդիր չեն լուծում։ Իմ մտերիմ ակադեմիական ընկեր Սիլվիան աշխարհով մեկ արդեն երեք-չորս պոստդոկ է արել ու ամեն տեղ ներկայանալիս ասում, որ ինքը երեխաներ չի սիրում ու չի ունենալու։ Իսկ քվոտաների մասին ասում է․ «Ես չեմ ուզում, որ ինձ գործի ընդունեն մենակ նրա համար, որ ծիծիկ ունեմ»։ Քվոտաներն ինչ-որ տեղ նաև վիրավորական են դառնում էսպիսի ենթատեքստով․ «Դե մենք գիտենք, որ դուք՝ կանայքդ, ավելի թույլ եք։ Դրա համար ձեր ներկայությունն ապահովելու համար քվոտաներ ենք մտցնում, որ դուք ձեր մեջ մրցեք»։

Հայկական ակադեմիայի գենդերային հավասարության մասին տվյալներ չունեմ։ Միայն գիտեմ, որ Հայաստանում գիտությունն առաջնահերթություն չէ, ու համալսարաններում ակադեմիական մշտական տեղեր զբաղեցնող դոցենտներից ու պրոֆեսորներից շատերը լուրջ գիտությամբ չեն էլ զբաղվում։ Իսկ պոստդոկի ինստիտուտի բացակայության շնորհիվ գոնե բժշկական համալսարանում մշտական աշխատանք ճարելը միաժամանակ թե՛ ավելի հեշտ է (ասենք, ավարտելուց անմիջապես հետո ամբիոնում աշխատանքի ընդունվելով), թե՛ ավելի դժվար է (շատ քչերին են «ամբիոնում պահում»)։ Ու թեև իմ հասկանալով Հայաստանում կին գիտնականը չի կանգնում «երեխա՞, թե՞ գիտություն» ընտրության առջև, այնտեղ մի ուրիշ խնդիր կա․ հասարակական ճնշումը։

Հայ հասարակության մեջ կինը մեծանում է որպես «ապագա մայր»։ Դեռ ուսանողական տարիներից իմ ընկերուհիներից շատերի հիմնական նպատակը հարմար ամուսին գտնելն ու երեխաներ ունենալն էր, ինչն ինքնին դատապարտելի չէ․ իրոք կան կանայք, որոնք նախընտրում են տանը մնալ ու երեխա մեծացնել՝ ընդհանրապես չաշխատելով կամ ունենալով քիչ վարձատրվող աշխատանք։ Բայց այն կանայք, որոնք այլ կյանք են նախընտրում, հաճախ քննադատվում են ու համարվում ոչ լիարժեք։ Բժշկականում ունեինք կին պրոֆեսորներ ու դոցենտներ, որոնք երեխաներ չունեին։ Ու թեև կարծես երեխա ունենալ-չունենալը չէր ազդում նրանց մասնագիտական որակների վրա, բայց համակուրսեցիներս հաճախ էին երեխա չունեցողներին մատով ցույց տալով, թե՝ տես, էսինչն ամուսնացած չի, երեխա չունի, էսինչի սիրուհին է եղել և այլն։

Երբ դեռ Հայաստանում էի ապրում, այդ ճնշմանը հանդիպում էի ամեն քայլափոխի թե՛ հասակակից, թե՛ տարիքն առած կանանցից ու տղամարդկանցից։ Մասնավորապես, ինձ անընդհատ քննադատում էին «խելքս գիտությանը տալու» համար ու պնդում, որ առանց ամուսնանալու երջանիկ չեմ կարող լինել կամ լիարժեք կյանք չեմ կարող ունենալ։ Հիմա էլ, երբ գնում եմ Հայաստան, մեկումեջ հանդիպում են էդպիսի մարդիկ, որոնք սպասում են «նորությունների», որովհետև սուբյեկտիվորեն երջանիկ լինելս հաշիվ չի։ Անպայման պետք է պաշտոնական ամուսնական կարգավիճակ, պետք են երեխաներ, որ համարվեմ հաջողված պրոդուկտ։

Այսօր Հայաստանում ֆեմինիզմի մի տեսակ նսեմացնում է տան աշխատանքը՝ տնային տնտեսուհիներին կոչ անելով, որ գործադուլ անեն։ Իսկ հասարակությունը նսեմացնում է տան աշխատանք չնախընտրող կանանց՝ վարկաբեկելով ու անուններ կպցնելով։ Կուզեի Հայաստանում տեսնել մի այնպիսի ֆեմինիզմ, որը կանանց ով լինելու հարց կբարձրացներ․ որ կինը՝ լինի տնային տնտեսուհի, գիտնական, թե քաղաքական գործիչ, լիարժեք մարդ է և պետք է ունենա հավասար իրավունքներ ու հնարավորություններ, ինչ տղամարդը։ Կուզեի, որ հասարակությունն էլ առավոտից երեկո լաբորատորիայում չլվող գիտնական կնոջը նույնքան լիարժեք համարեր, որքան մի քանի երեխա ունեցած, տունը մաքուր պահող ու համով ճաշեր եփող կնոջը։

Դանիայում ընտանիք չունեցող գիտնական կամ քաղաքական գործիչ կինը վաղուց արդեն չի քննադատվում «ոչ լիարժեք լինելու» համար։ Այստեղ ամենազզվելի նախարարներից մեկը, որը մի քանի ամիսը մեկ մի խելքից դուրս հակաիմիգրացիոն օրինագիծ է առաջարկում ու աչքի է ընկնում էմպաթիայի ի սպառ բացակայությամբ, չամուսնացած ու երեխա չունեցող կին է։ Նա հաճախ է լրատվամիջոցների ուշադրության կենտրոնում, ու նրա առաջարկած օրինագծերի անհեթեթությունը բուռն քննարկվում է սոցիալական ցանցերում։ Նույնիսկ նրա հոգեկան առողջությունն է հարցականի տակ առնվում, բայց երբևէ որևէ մեկը չի կպնում նրա կին լինելու, որևէ մեկի սիրուհի չեն սարքում նրան, ընտանիք չունենալը չեն կապում էմպաթիայի բացակայության հետ։

Դանիայում ֆեմինիզմն այլ անելիքներ ունի։ Ակադեմիայում գենդերային հավասարության խնդիրը լուծելու համար առաջարկվում է դպրոցականների շրջանում գովազդել գիտությունը։ Բայց դա խնդիրը չի լուծում, որովհետև PhD ուսանողների շրջանում կանանց մեծամասնությունը ցույց է տալիս, որ կանանց գիտությամբ հետաքրքրելու խնդիր չկա։ Ֆեմինիստները նաև առաջարկում են ավելի թափանցիկ մրցույթներ անցկացնել, ինչն էլի խնդիրը լիովին չի լուծի․ պոստդոկի ժամանակ երեխա ունեցած կանանց «օբյեկտիվ» ցուցանիշները նորից կզիջեն տղամարդկանցը։

Ես առաջարկում էի ուղղակի երկարացնել պոստդոկի պայմանագիրը ֆիզիոլոգիական արձակուրդին համապատասխան ամիսներով, ինչը հնարավորություն կտա կնոջը նույն կարգի աշխատանք կատարել, ինչ տղամարդը։ Ինձ հակադարձեցին, որ ոչ մի ակադեմիական կառույցի ֆինանսապես ձեռք չի տա այդ տարբերակը։ Բայց ինչու՞ պետք է կառույցի ֆինանսական վիճակն ավելի կարևոր լինի, քան ակադեմիայում երկու սեռերի ներկայացվածությունը։ Ինձ եթե թողնեին, ընդհանրապես կվերացնեի բիբլիոմետրիկ չափանիշներն ու մրցութային ընդունելությունը։ Էս բոլորն ակադեմիան դարձնում են առևտրային կառույց, ու գիտնականը դիտարկվում է որպես եկամտի աղբյուր․ ինչքա՞ն կկարողանա տպագրվել, լավ ամսագրերում կտպագրվի՞, կկարողանա՞ գրանտներ բերել։ Ու մոռացվում են ավելի կարևոր հարցեր, ինչպիսիք են՝ ինչո՞վ կարող է տվյալ գիտնականն օգնել, որ գիտական խումբն աճի։ Իսկ գիտական խումբն ինչո՞վ կարող է օգնել գիտնականին։

Ու մինչ շարունակվում են բանավեճերն ու հետազոտությունները, թե ինչու կանայք դանիական ակադեմիայում բավարար չափով ներկայացված չեն, պոստդոկի հերթական դիմումն եմ գրում՝ սիվիս հնարավորինս փայլփլուն սարքելով ու մտածելով, որ մի օր ակադեմիական այս կատաղի մրցակցությունը կվերանա, իսկ Հայաստանում գիտնական կնոջ մասին չեն ասի՝ խելքը տվել ա գիտությանը։

3 Comments »