Կարուսել

Ոչ վե՛րջ կա, ոչ ըսկի՛զբ այս երգում

#metoo

Այսօր համացանցը ողողված է #metoo հեշթեգով, որով կանայք (և տղամարդիկ) խոստովանում են, որ աշխատավայրում կամ այլուր սեռական ոտնձգության են ենթարկվել։ Հեշթեգի տարածվածությունը ցույց է տալիս, թե սեռական ոտնձգություններն ընդհանրապես ինչքան տարածված են աշխարհով մեկ։ Ֆեյսբուքի ֆիդովս անցնելիս նկատեցի, որ հեշթեգով շատ ավելի շատ կիսվում են Դանիայում բնակվող կանայք։ Սա իհարկե չի նշանակում, որ սեռական ոտնձգությունները Դանիայում ավելի տարածված են, այլ կարող է նշանակել, որ Դանիայում բնակվող կանայք որոշակի վախ կամ ամոթ հաղթահարել են՝ կարողանալով կիսվել հեշթեգով։

Իսկ ես մի քանի ժամ գցում-բռնում էի, մինչև ինքս էլ ի վերջո կիսվեցի։ Իմ անձնական փորձից կարող եմ ասել, որ Հայաստանում շատ ավելի շատ եմ սեռական ոտնձգությունների ենթարկվել Դանիայի համեմատ։ Ու թեև Կոպենհագենի համալսարանի մեր ամբիոնում շշուկներ էին պտտվում, ու մի անգամ նույնիսկ ամբիոնի վարիչը բոլորին նամակ ուղարկեց՝ նշելով, որ ոտնձգությունների մասին բողոքներ կան, անձամբ իմ նկատմամբ երբևէ որևէ ոտնձգություն չի եղել։

Այնուամենայնիվ, այս գրառմամբ ուզում եմ պատմել սեռական ոտնձգության ենթարկվելու առաջին փորձիս մասին, որը երբևէ որևէ մեկի չեմ պատմել ու չգիտեմ՝ ինչու չեմ պատմել։

Հինգերո՞րդ, թե՞ վեցերորդ դասարան էի։ Չգիտեմ՝ որ մանկավարժական օրենքով է հիմնավորված կամ կա ընդհանրապես հիմնավորում, թե ոչ, բայց դասարանում ամեն նստարանի մոտ մի տղա ու մի աղջիկ էր նստում։ Դրան էլ ավելացնենք, որ մեր դասղեկի միտքը փայլատակել էր ու որոշել էր, որ վատ սովորող տղաներին լավ սովորող աղջիկների կողքին նստացնելով առաջինների առաջադիմությունը կլավանա։

Առաջադիմության մասին չգիտեմ, բայց իմ կողքը նստող տղան ամբողջ կիսամյակ «խանգարում» էր ինձ։ Համենայնդեպս, էդպես էի պատճառաբանում, երբ դասղեկին խնդրում-աղաչում էի ինձ տեղափոխել։ Իսկ իրականում կողքիս նստող տղան դասերի ժամանակ ձեռնաշարժությամբ էր զբաղվում։ Հիմա որ հետ եմ նայում էդ ժամանակներին, մտածում եմ՝ անհնար է, որ ուսուցիչները նկատած չլինեին։ Բայց ոչ ոք, փաստորեն, որևէ բան չէր ձեռնարկում։

Մեր դասարանում ոտնձգության մյուս դեպքն ավելի ցայտուն էր։ Մեզնից մի դասարան բարձր մի տղա մնացել էր մի տարի, հայտնվել մեր դասարանում։ Նրան նստացրել էին մի վատ սովորող աղջկա կողքին, որը բացի վատ սովորելուց նաև անասելի լուռումունջ էր։ Երբ դաս էին հարցնում, կկանգներ գրատախտակի մոտ, շուրթերը կշարժեր ու ոչինչ չէր ասի։ Դասատուներն աշխարհի վերջին վիրավորանքները կհասցնեին, ոմանք անգամ կհարվածեին չսովորելու համար, բայց, միևնույն է, ինքը ձայն չէր հանում։

Բայց մի անգամ դասի ժամանակ նույն լուռումունջ աղջիկը հանկարծ գոռգոռոցը դրեց։ Կողքը նստած տղային ձեռքերով հարվածում էր, հրում ու ինչ-որ բան ասում։ Ես շատ լավ գիտեի՝ ինչ էր կատարվել։ Գիտեի, որովհետև այդ նույն տղան մի անգամ դասամիջոցին ձեռք էր գցել հետույքիս, բայց ես լռել էի։ Լռել էի մինչև այս պահը, երբ դրա մասին գրում եմ բլոգումս։

Իսկ այդ տղան անընդհատ, պարբերաբար իր կողքը նստող աղջկան ձեռք էր գցում։ Այդ գոռգոռոցը նրա համբերության բաժակի լցվելն էր, ինքնապաշտպանությունը, երբ դասարանում ոչ ոք չկար, որ իրեն պաշտպան կանգներ։ Այդ գոռգոռոցին ներկա էր նաև ուսուցիչը։ Իսկ տղան շարունակեց նստել այդ աղջկա կողքը այնքան, մինչև նոր դասարան տեղափոխվեցինք, ու նստարանները վերադասավորվեցին։

Ու չգիտեմ՝ արդյոք այսօր #metoo գրող կանանց թիվն ավելի փոքր կլիներ, եթե գոնե դպրոցում բոլորի աչքի առաջ տեղի ունեցող դեպքերը կանխվեին ու դատապարտվեին։

 

Advertisements
32 Comments »

Հավաքագրում

Բլոգոլորտի ընկերներ ջան, էսպիսի մի բան եմ մտածել։ Քանի որ ինձ ահագին դուր ա գալիս էս հինգ-վեց հոգուս՝ նոր սկսված ակտիվությունը, առաջարկում եմ մի քիչ ընդլայնել մեր շրջանակները։ Առաջարկում եմ մեզ ծանոթ, բայց հիմա պասիվացած բլոգերներին գրել, հրավիրել մեզ միանալու։ Մեկ էլ կարող եմ իմ բլոգում (եթե ուզում եք, դուք էլ ձերում) կպչուն գրառում դնել ներկայիս ակտիվ հայալեզու բլոգների հղումներով ու մեկ-երկու բառ նկարագրությամբ (իհարկե, յուրաքանչյուր բլոգերի հետ համաձայնեցնելուց հետո)։

Ի՞նչ կարծիքներ կան։

10 Comments »

Նախասիրություններ․ երաժշտություն

Քանի որ իմ բլոգային կենսագրության ընթացքում բոլոր նախասիրություններիս մասին բոլ-բոլ գրել եմ, որոշեցի էս թեմայի շրջանակներում անդրադառնալ դրանցից մեկին, բայց ոչ թե հենց էնպես, այլ թե ինչպես են սովորություններս փոխվել հարաբերության ներսում։

Ավելի քանի երկու տարի առաջ ակումբում մի էսպիսի գրառում արեցի․

Էս վերջերս ես ինձ համար հայտնագործություն եմ արել. կարևոր ա ոչ թե ինչ երաժշտություն ա մարդ լսում, այլ՝ ոնց ա լսում: Ինձ համար դա ֆունդամենտալ հարց ա, դա նենց բան ա, առանց որի հարաբերություններ չեն ստացվի: Բացատրեմ ինչու: Ես արթուն ժամանակ միշտ երաժշտություն եմ լսում: Հենց էս պահին էլ լսում եմ: Ու շատ եմ գնում կենդանի համերգների, սաղ փողերս դրանց վրա եմ ծախսում: Ու լինել մի մարդու հետ, որն էս ամենը չի հասկանում, ես ուղղակի չեմ պատկերացնում: 

Ոմանք զարմացան, ոմանք հիվանդագին համարեցին նման մոտեցումը, բայց հիմա, երբ հետ եմ նայում, հասկանում եմ, որ ամեն ինչ բառ առ բառ ճիշտ եմ գրել, ու իրոք բավական բարդ կլիներ ինձ համար ապրել մի մարդու հետ, ով էս մի նախասիրությունս չի կիսում։ Հենց դրա համար էլ բոլորի միջից ընտրեցի մեկին, ով ինձ նման երաժշտասեր է ու ամբողջ օրը երաժշտություն է լսում ու համերգների գնում։

Մենք մոտավորապես նույն տիպի երաժշտություն ենք լսում։ Ճիշտ է՝ երևի չկա էնպիսի կատարող, որին երկուսս էլ հավասարապես սիրենք։ Բայց նաև շատ քիչ են էնպիսիք, որոնց մեկս սիրում է, մյուսը՝ տանել չի կարողանում։ Լուծումը շատ հեշտ է․ երբ երկուսս էլ տանն ենք, այդ կատարողներից ոչ մեկին չենք լսում։

Բայց միասին ապրելու արդյունքում փոխվել են նաև երաժշտություն լսելու միջոցներս։ Ժամանակին իմ սիրելի կատարողների ձայնասկավառակներն էի գնում ու ընդհանուր առմամբ երաժշտությունը Սփոթիֆայից լսում։ Հիմա ձայնասկավառակ լսելու տեխնիկական հնարավորության բացակայության ու տանը վինիլային սկավառակ լսելու հնարավորության առկայության պայմաններում դադարեցրել եմ ձայնասկավառակների գնումը՝ անցնելով վինիլային սկավառակների։

Հետո, Մորթենը ձայնի որակով շատ է տարված։ Դրա համար տանը մենակ որակյալ բարձրախոսներ են, ու ընդհանրապես երաժշտությունը կա՛մ վինիլներով ենք լսում, կա՛մ Մորթենի բարձրորակ թվային նվագարկիչով։ Մինչև բոլորովին վերջերս Սփոթիֆայի հաշիվս էլ էինք գործածում․ ի վերջո, հարմար տարբերակ էր, երբ մեր ուզած երաժշտությունը ոչ մի ֆորմատով չունեինք։ Բայց բաժանորդագրությունս դադարեցրի այս ամիս։ Պատճառներից մեկն այն էր, որ հանկարծ շատ ուժեղ զգացի որակյալ թվային ֆորմատի ու Սփոթիֆայի որակային տարբերությունը։ Բայց մնացած ավելի լուրջ պատճառների մասին առանձին գրառման տեսքով մի օր կպարզաբանեմ։

Համերգները շարունակում են առօրյայիս մասը մնալ։ Ավելին՝ ինչ միասին ենք, ավելի հաճախ ենք համերգ գնում, որովհետև ի վերջո մենք ունենք առանձին կատարողների ցուցակ, որոնց ուզում ենք տեսնել, ու ցուցակը ոչ միշտ է համընկնում (մինչև հիմա երևի միայն երկու դեպք է եղել, երբ երկուսս էլ հավասարապես ցանկացել ենք նույն համերգին գնալ․ Փաթի Սմիթ ու Garbage): Իհարկե, եթե Մորթենն է ուզում մեկի համերգին գնալ, դա բնավ չի նշանակում, որ ես կտրականապես դեմ եմ նրա հետ գնալուն։ Ավելին՝ դա օգնում է, որ ինքս ինձ համար նոր կատարողների բացահայտեմ կամ փորձեմ ծանոթ կատարողին մի քիչ ուրիշ աչքերով նայել։ Նույնն էլ իր դեպքում է։ Ասենք, Թորի Էյմոսին մինչև ինձ հետ ծանոթանալն ինքը գիտեր, բայց միայն մի քանի երգով։ Ու միայն ինձ հանդիպելուց հետո սկսեց ավելի խորը ուսումնասիրել դիսկոգրաֆիան ու նաև ինձ հետ համերգներին գնալ։

Մորթենն էլ ինձ նման սիրած կատարողի համերգին ներկա գտնվելու համար կհասնի ուրիշ երկիր։ Ավելին՝ ինձ կընկերակցի, եթե իմ սիրած կատարողի համերգն է։ Էդպես մի անգամ Համբուրգ ենք գնացել Զեմֆիրային տեսնելու։ Էս շաբաթ էլ Բեռլին ենք գնալու իմոնցից Թորի Էյմոսին ու Մորթենի սիրելիներից Վաքսահաչիին տեսնելու։ Իրականում երկուսն էլ Կոպենհագենում էլ համերգ ունեն, որոնց գնացել/գնալու ենք։ Բայց որոշեցինք էս անգամ մի քիչ մեզ երես տալ։

Երաժշտության նկատմամբ մեկ այլ փոփոխություն է նաև այն, որ սկսել եմ նաև նվագել ու երգել։ Մորթենն ամեն կերպ քաջալերում է ուկուլելե կամ կիթառ նվագելս։ Յոենսուում էլ տանը դաշնամուր կա, որը մեկ-մեկ ծլնգացնում եմ։ Հետո նաև ահագին երգում եմ։

Մեկ էլ սիրում ենք իրար երաժշտական հարցեր տալ․ ո՞վ է երգում, երգի անունն ի՞նչ է, ո՞ր ալբոմից է և այլն։ Էդպես նաև հաճախում ենք երաժշտական քուիզների ու գրեթե միշտ հաղթում ենք։ Տանն էլ հաճախ կարող ենք ամբողջ երեկո անցկացնել իրար հարցեր տալով։

Մի խոսքով, էս մի նախասիրությունս գոնե ահագին շահել է հարաբերությունիցս։ Հիմա որ հետ եմ նայում, մտածում եմ՝ ինչքան ահավոր կլիներ, եթե երաժշտություն չսիրող մեկի հետ լինեի։ Ու հասկանում եմ, որ ընտրություն անելիս իրոք կարևոր չափանիշ էի դրել իմ առաջ, որից միայն շահել եմ։

 

14 Comments »

Լեզուները Յոենսուում

Ֆիններենի դասերը

Յոենսուում ինձ ստատուսակից կամ հասակակից մարդկանց հետ ծանոթանալու վերջին հույսս ֆիններենի դասերն էին։ Համալսարանն իր նոր աշխատակիցների համար դասընթաց էր կազմակերպում։ Բավական լուրջ հույսեր ունեի այդ դասերից, որովհետև ի վերջո Դանիայում էլ իմ լավագույն ընկերները հենց լեզվի խմբից էին:

Բայց էստեղ մի խնդիր կար․ դասընթացները կա՛մ ֆիններեն 1, կա՛մ ֆիններեն 3 մակարդակի էին։ Իսկ ինձ (ո՜վ զարմանք) ֆիններեն 2-ն էր պետք։ Կարող էի իհարկե ֆիններեն 3-ին գրանցվել ու ճռռալով հասցնել, ինչպես մի ժամանակ ֆրանսերենն էի մի մակարդակ վերև վերցրել ու հասցրել։ Բայց հիմա այդքան ժամանակ չունեմ․ առանց էդ էլ հազիվ եմ հասցնում դասերս, գիտությանը գրեթե ժամանակ չի մնում, ու օրը երեք-չորս ժամ ֆիններենը տնաքանդություն կլիներ։

Էդպես մտածեցի, որ կրկնությունը չէր խանգարի, քանի որ ի վերջո ֆիններեն 1-ը հինգ տարի առաջ էի անցել ու դրանից հետո չէի կիրառել։ Ու գրանցվեցի դասերին։ Առաջին երկու դասին չկարողացա գնալ, որովհետև իմ դասավանդման ժամերի հետ համընկնում էր։ Բայց նյութերը քաշեցի, պարտաճանաչ կերպով բոլոր տնայինները արեցի, անցա նաև լսարանում արած նյութերի վրայով ու ներկայացա լսարան։

Առաջին շոկս հենց լսարանն էր․ կամպուսի ամենամեծերից մեկը, որը կարող է մոտ հարյուր ուսանողի տեղավորել։ Մտածեցի՝ սխալ եմ եկել։ Բայց դրսում հավաքվածներին հարցրի, թե արդյոք ֆիններենի դասի են եկել։ Դրական պատասխան տվեցին։ Մտածեցի՝ երևի փոքր լսարանները զբաղված են, դրա համար ենք էստեղ։ Բայց երբ նախորդ դասի ուսանողները դուրս եկան, ու մենք սկսեցինք լցվել, հասկացա, որ էնքան էլ փոքր խումբ չէ։ Ավելին՝ բոլոր ներկաներն ուսանողներ էին։ Երևի միայն ես էի աշխատակիցներից։

Մեկին հարցրի, թե՝ էսպե՞ս ենք դաս անելու։ Ասաց՝ հա, խմբում քառասունհինգ հոգի կա։ Հետո պիտի մտնեի խմբի էջն ու տեսնեի, որ հիսուներկու հոգի է գրանցված։ Ո՞վ է այսքան շատ մարդկանցով լեզու սովորում։

Հետո հայտնվեց ֆիններենի դասախոսն ու սկսեց դասը։ Ամբողջ դասին անգլերեն էր խոսում։ Չնայած ինձ մեյլում գրել էր, որ դասերը շատ ինտենսիվ են ու արագ առաջ են անցնում, պարզվեց, որ տանն ընդամենը տասը րոպե տրամադրելով ես իրենցից առաջ էի ընկել։ Դե պարզ է․ էդ ամբողջ նյութն արդեն գիտեի, ու ինձ համար հեշտ էր։ Բայց տեղից էլ ահագին քիչ բան էին հասցրել երկու դասում, ու պարզվում է՝ դրանից էլ են հետ։

Ու սկսվեց մի մանկապարտեզ վիճակ։ Դասախոսն ուսանողների հետ էնպես էր խոսում, ոնց որ երեխաներ լինեին։ Ուշացած ուսանողներին նախատում էր։ Ախմախ ու պրիմիտիվ հարցեր էր տալիս՝ թույլ տալով, որ ուսանողները խոռով պատասխանեն։ Էդպես ահագին արագ սկսեցի ձանձրույթից մեռնել։ Ամբողջ երկու ժամ ձայնավորների հարմոնիայի մասին լսելն ուղղակի ժամանակի ավելորդ կորուստ էր։ Տարիներ առաջ մեր դասախոսը՝ Յոհաննան, դասին ոչ մի անգլերեն բառ չէր ասում։ Ու իրոք ինտենսիվ էր դասավանդում։ Հիշում եմ՝ տնայիններն անելն ու նոր բառերը սովորելը մի քանի ժամ էր տևում։

Դասից դուրս եկա ու անմիջապես դասախոսին մեյլ գրեցի՝ բացատրելով, որ մի քիչ ֆիններեն գիտեմ, ու ձանձրանում եմ։ Երկու տարբերակ առաջարկեցի․ կա՛մ կուրսի առաջին կեսը տանն ինքնուրույն անել ու միանալ այն տեղից, որտեղից կդժվարանամ, կա՛մ ավելի բարձր մակարդակ վերցնել (թաքուն մտածում էի, որ ինչ-որ տեղ թաքնված ֆիններեն 2 կլինի): Մանկապարտեզային վերաբերմունքն էստեղ էլ շարունակվեց․ ասաց, որ առաջին տարբերակն անհնար է, որովհետև 65% մասնակցություն, բլաբլաբլա, իսկ ֆիններեն 2-ը հունվարից է լինելու։ Ես էլ ջղայնացա, ընդհանրապես հրաժարվեցի դասընթացից․ ինձ համար շաբաթը չորս ցերեկային ժամը չափից դուրս շատ է էդպիսի անիմաստության զոհելու համար։

Դժգոհությունս բարձրաձայնեցի կոլեգաներիս շրջանում։ Ասացին, որ լեզվի կենտրոնը թերֆինանսավորվում է, ու բավարար թվով դասախոսներ չունեն։ Էդ դեպքում գուցե կարելի էր մասնակիցների թիվը սահմանափակել, որ որակը չտուժեր։ Ախր չեմ պատկերացնում լեզվի խումբ, որտեղ դասախոսը բոլոր ուսանողներին անունով չգիտի։ Ինչևէ, հասկանալով, որ համալսարանում լեզու սովորելն անհույս էր՝ փորձեցի այլընտրանք գտնել։

Լեզվի կաֆե

Ֆեյսբուքում տեսա, որ Էրազմուս ուսանողների ցանցը լեզվի կաֆեներ է կազմակերպում՝ տարբեր լեզուների համար։ Ուզեցի գրանցվել, բայց նկատեցի, որ պարտադիր է ուսանողական տոմսը ցույց տալը։ Ահագին ջղայնացա, բայց լավ էր՝ Մանուն բզեց, որ մեյլ գրեմ իրենց։ Գրեցի, ասացին՝ որ կարող եմ ներկայանալ, ինչ-որ այլ իվենթի տեքստ են քոփի-փեյսթ արել, ավտոմատ գնացել էր ֆեյսբուք։ Ուրախացած ֆեյսբուքի իվենթում գրանցվեցի, հետն էլ նշեցի, որ հայերեն կսովորեցնեմ ու կուզեմ դանիերեն խոսել։

Էդպես հավաքվեցինք Յոենսուի քաղաքային գրադարանում։ Երևի բոլորի միջից ոչ ուսանողը ես էի, բայց արդեն սկսում եմ ընդունել էն փաստը, որ եթե ուզում եմ սոցիալիզացվել, ուրեմն պիտի ուսանողների հետ ֆռֆռամ, նույնիսկ եթե նրանց անմիջականորեն դասավանդում եմ։

library

Յոենսուի քաղաքային գրադարանը

Լեզվի կաֆեներն էսպես են աշխատում․ մեկ կամ երկու հոգի որոշում են կոնկրետ լեզվի կաֆե բացել, մյուսները գրանցվում են։ Հետո խումբն ինքն իրենով որոշում է որտեղ ու ոնց հավաքվել ու ինչ անել։ Էդպես ես անխնա կերպով գրանցվեցի բոլոր այն լեզուների խմբերում, որոնց գիտելիքներս զրոյից տարբեր թիվ է։ Մենակ իսպաներենն ու անգլերենը չգրանցվեցի, դե դանիերենի խումբ էլ էդպես էլ չստեղծվեց։

Ես ու Մանուն հայերենի խումբ բացեցինք ու սկսեցինք ակտիվորեն մարդկանց հավաքագրել։ Բացատրում էինք, որ Յոենսուում պատմական պահ է․ միանգամից երկու լեզվակիր, էսպիսի բան էլ չի լինի։ Հայերենը ներկայացնում էինք որպես աշխարհի ամենահին լեզուներից ու հետաքրքիր այբուբեն ունեցող։ Էդպես մի յոթ-ութ հոգու հավաքագրեցինք։ Համեմատության համար ասեմ, որ օրինակ ֆիններենը քառասուն հոգու էր հավաքագրել։

Բնական է՝ բոլոր խմբերին չեմ հասցնի գնալ։ Երևի խորհուրդ էլ չի տրվում միանգամից էդքան լեզու խառնել իրար։ Բայց ամեն դեպքում բոլոր գրանցումներս պահեցի տեղում՝ մտածելով, որ կմասնակցեմ միայն նրանց, որոնք ավելի կազմակերպված կլինեն։

Ռուսերենը Յոենսուում

Ես բախտավոր եմ, որ ռուսերեն գիտեմ։ Բախտավոր եմ, որովհետև Յոենսուում ռուսերեն իմանալը փրկություն է։ Հաճախ ինֆորմացիան միայն ֆիններեն ու ռուսերեն է, հայտարարությունները ֆիններեն ու ռուսերեն են արվում։ Կոլեգաներիցս էլ ոմանք նորմալ անգլերեն չգիտեն, ու հետները ռուսերեն եմ շփվում։ Հաստատ ավելի մոլորված կլինեի այստեղ, եթե ռուսերեն չիմանայի։

Բայց էդքանով հանդերձ ռուսերեն վարժ չեմ խոսում։ Հենց առաջին օրերից նկատեցի, որ Յոենսուն ռուսերենը մարզելու հրաշալի հնարավորություն է տալիս։ Դեռ ավելին․ ինձ խնդրել են հոկտեմբերի սկզբին ռուսերեն լեկցիա կարդալ, ու մինչև էդ լավ կլիներ՝ մի քիչ լեզուս բացվեր։

Դրա համար լեզուների կաֆեի գրանցումների ժամանակ մի ռուս տղայի ու աղջկա, ովքեր տատանվում էին՝ խումբ բացե՞ն, թե՞ չէ, բզեցի, որ բացի՝ խոստանալով, որ կօգնեմ կազմակերպչական աշխատանքներով։

Որքան էլ զարմանալի լինի, էդ բոլոր խմբերից ամենակազմակերպվածը հենց ռուսերենը դուրս եկավ․ միանգամից էս շաբաթվա մեջ ընտրեցին բոլորին հարմար օր, ու հավաքվեցինք քաղաքային գրադարանում։ Կազմակերպիչներն ահագին նյութ էին պատրաստել՝ տառերով-բանով։ Ու ահագին մեծ եղավ իրենց զարմանքը, երբ տեսան, որ ոչ մի բացարձակ սկսնակ չէր ներկայացել։ Ընդ որում, Մանուից բացի իմ ուսանողներից ևս երկուսն էին էնտեղ, ու բոլորն ահագին ռուսերեն գիտեին։

Էդպես տառերը մի կողմ թողեցինք ու անցանք հետաքրքիր ռուսերեն արտահայտությունների, որոնք կազմակերպիչներից մեկը՝ Նաստյան պեղել էր զուտ զվարճանքի համար։ Էստեղ մենք նկատեցինք, թե հայերենում ինչքան շատ խոսակցական արտահայտություններ կան, որոնք ռուսերենից բառացի թարգմանությամբ են մտել։ Ձեռի հետ էլ նոր խոսակցական բառ սովորեցինք․ վիդոսիկի։ Թե կարող եք, գուշակեք, թե ինչ է նշանակում։

Հանդիպումը վերջացավ, անմիջապես հաջորդը նշանակվեց, որոշվեց, թե ինչ պիտի անենք հանդիպումների ժամանակ։ Այսուհետ թեմաներ ենք վերցնելու, պատրաստվենք ու զրուցենք։ Ընտիրագույն լուծում։

Յոենսուից երևի էդ մի քյարը կմնա․ լեզուները։

19 Comments »

Աշխատանքային միջավայրը Յոենսուում

Յոենսուում մենակ մի լավ բան կա․ աշխատանքս։ Բացի նրանից, որ մի այլ կարգի հաճույք է միջազգային մաստեր անող ընտրյալ ուսանողների դաս տալը, նաև աշխատանքային միջավայրս է հրաշալի։ Որպեսզի պարզ դառնա, թե ինչ նկատի ունեմ, հետ գնանք Դանիա։

Դանիական աշխատանքային մշակույթում ընդունված բան է, որ նորեկը հերթով մոտենում է բոլորին ու ներկայանում։ Երբ նոր էի սկսել PhD-ս, չգիտեի դրա մասին, ոչ էլ երևի կանեի, եթե իմանայի։ Արդյունքում՝ ամբիոնում մարդկանց հետ ծանոթությունս սահմանափակվեց խոհանոցում առաջին լանչով, երբ ղեկավարս ծանոթացրեց ինձ ներկաների հետ։ Դրանից հետո մեր գիտական խմբի անդամներից ու մի քանի PhD-ուսանողներից բացի ոչ մեկի հետ առանձնապես չեմ շփվել։

Այդ երեք տարիների ընթացքում մեր ամբիոնում ինձ հաճախ անտեսանելի էի զգում։ Սկզբում միակ դանիերեն չիմացողն էի, ու ամեն ինչ՝ նամակագրություն, հանդիպումներ, ոչ ֆորմալ հավաքույթներ դանիերեն էին իրականացվում։ Մի քանի անգամ բողոքել եմ․ մի անգամ, երբ PhD-կոորդինատորը հրաժարվեց հանդիպման լեզուն անգլերեն դարձնելուց, վեր կացա ու դեմոնստրատիվ դուրս եկա սենյակից։ Դրա մասին տեղյակ պահեցի նաև վերևներին։ Դրանից հետո այդ հանդիպումները գոնե երկլեզու էին անցնում (ոչ թե թարգմանությամբ, այլ նյութի կեսը անգլերեն էր մատուցվում, կեսը՝ դանիերեն, այսինքն՝ դանիերեն չիմացողն ուղիղ կեսը բաց կթողներ)։ Բայց լեզվի ֆրոնտում դա միակ հաջողությունս էր․ ղեկավարիս ու ամբիոնի վարիչին հասցրած անթիվ-անհամար բողոքներս զուր էին անցնում։

Իսկ ամբիոնում ունեցածս ամենավատ զգացողությունը վերջին Ծննդյան տոների խնջույքն էր։ Ներկա գտնվող բոլոր արտասահմանցիներին հավաքել էին առանձին սեղանի շուրջ, իսկ բոլոր ելույթներն ու խաղերը դանիերեն էին, ընդ որում՝ համեմված լիքը ներքին կատակներով, որոնք լեզվին կատարյալ տիրապետողն անգամ չէր հասկանա․ պետք էր Դանիայում ծնված-մեծացած լինել։ Իսկ մեր այդ ութ հոգանոց սեղանը կարծես գոյություն չունենար, ու խնջույքը մեզ համար չէր։

Էսպիսի պատմություններ շատ կարող եմ հիշել Կոպենհագենի համալսարանում անցկացրածս երեքից մի քիչ ավելի տարիների մասին։ Ու ամբիոնի էսպիսի վերաբերմունքն իմ ընկեր PhD-ուսանողները շատ լավ նկատում էին։ Դրա համար ընդմիջման ժամանակ միշտ փորձում էին հետս խոսել, օրվա ընթացքում էլ մտնում էին գրասենյակս, տեսնեն՝ ոնց եմ։ Բայց միայն այդ մի քանի հոգին։

Այս տեսանկյունից Յոենսու գալս ահագին վախենալու էր․ ֆինները դանիացիներից բեթար հայտնի են իրենց տարածքը գծելով ու այդ տարածքից որևէ մեկի ներս չթողնելով։ Դրա համար երբ առաջին օրը եկա աշխատանքի, թաքնվեցի գրասենյակումս ու մտքիս մեջ որոշեցի, որ անելու եմ այն, ինչ անում էի Կոպենհագենում․ արհամարհելու եմ ֆիններեն գրված բոլոր նամակները։

Նամակների լեզուն առաջին զարմանքս էր։ Ճիշտ է՝ դրանք միշտ ֆիններեն են գալիս, բայց տեքստում որևէ տեղ հայացքս մեկ-երկու անգլերեն նախադասություն բռնում է։ Էդպես գոնե իմանում եմ նամակն ինչի մասին է։ Էդպես ինձ ընդունված եմ զգում ու հասկանում, որ նամակի հեղինակը գիտի իմ ու մյուս ոչ-ֆիննախոսների գոյության մասին։

Հետո նաև ուսումնական տարվա բացման արարողությունն էր։ Ռեկտորը ու մի շարք այլ բարձրաստիճան համալսարանականներ ելույթ ունեցան։ Ելույթները ֆիններեն էին։ Բայց սկզբում միշտ անգլերեն ողջույն կար, վերջում՝ անգլերեն ամփոփում։ Էսպիսի բան Կոպենհագենի համալսարանում չէիր տեսնի։

Բայց ամենահետաքրքիրը կոլեգաներիս հետ շփումն էր։ Ինչպես արդեն ասացի, դանիական ձևով չգնացի հերթով դռները ծեծելով։ Իմանալով, որ ֆիններն ավելի փակ ազգ են՝ մտածում էի, որ էստեղ երևի որևէ մեկի խանգարել պետք չէ։ Երևի ճիշտ էլ անում էի, որովհետև ինչպես հետագայում իմացա, մեր ամբիոնում ուրիշ ավանդույթ է։

Առաջին երկու շաբաթների ընթացքում ամբիոնի աշխատակիցները հերթով մտնում էին գրասենյակս, ներկայանում, պատմում իրենց մասին, իրենց օգնությունն առաջարկում, կանչում սուրճ խմելու, որպիսիությունս հարցնում։ Արդյունքում՝ ընդամենը երկու շաբաթվա ընթացքում հասցրի ոչ միայն իմանալ գրեթե բոլորի անունները, այլև ծանոթանալ մասնագիտական հետաքրքրություններին ու թեթևակի ճանաչել նրանց։ Էսպիսի բան Կոպենհագենի համալսարանում չէր եղել։

Անցյալ շաբաթ էլ աշխատակազմի հանդիպումն էր։ Քանի որ բավական լավ էի զգում, ռիսկով որոշեցի գնալ։ Ամբողջ հանդիպումը ֆիններեն անցավ։ Բայց ամբիոնի վարիչին փոխարինողը ոտքով-ձեռքով հասկացրեց, որ ներկայանամ։ Անգլերեն ներկայացա առանց նեղվելու։ Կոպենհագենում դանիերեն հանդիպումների ժամանակ չգիտեի որ ծակը մտնեմ, որ ինձ չտեսնեն։ Բայց ծակը մտնելու կարիք չկար, որովհետև չէին տեսնում։

Աշխատակազմի հանդիպման ժամանակ երբ ներկայացա ու ասացի, որ ֆիններեն չգիտեմ, անմիջապես մի հոգի եկավ, կողքս նստեց ու ամբողջ ընթացքում թարգմանեց։ Անգլերեն հազիվ էր խոսում։ Հանդիպումից հետո եկավ գրասենյակս ու ներկայացավ։ Պարզվեց՝ ռուս է։

Ընդհանրապես, ամբիոնում շատ են մարդիկ, որոնք անգլերեն հազիվ են խոսում։ Ամբիոնի վարիչին փոխարինողն էլ նրանցից մեկն է։ Իսկը ստերեոտիպային պրոֆեսոր․ երկար սպիտակ մազերով ու մորուքով, իր գրասենյակում խառըխշտիկ գրքեր ու թղթեր են, ունի պրոֆեսորին հատուկ ցրված քայլվածք։ Նա էլ եկավ գրասենյակս, ներկայացավ։ Հետո պարզվեց, որ ռուսերենի պրոֆեսոր է։ Անցանք ռուսերենի։

Էսօր էլ կոլեգաներիցս ամերիկուհի Քեթին կանչեց սուրճ խմելու։ Պատմեցի, որ ամբիոնն ինձ ահագին դուր է գալիս, ու զարմացած եմ, թե որքան օգնող ու հասնող են բոլորը։ Ասաց՝ հա, իրոք զարմանալի բան կա էդ ամբիոնում․ մարդիկ իրար տակ չեն փորում, մրցակցությամբ իրար չեն խեղդում, այլ ամեն կերպ համագործակցում են։

Ոնց որ իմ երազանքների ակադեմիական միջավայրում եմ հայտնվել, հա՞։ Ախր ինչու՞, ինչու՞ է էս անտեր համալսարանն էսպիսի կորած-մոլորած մի տեղում։

10 Comments »

Հանդիպում մարդկանց հետ, որոնց տարիներով չէի տեսել

Իմ կյանքում մարդկանց հետ կապ պահելը բավական բարդ է եղել․ դպրոցից հետո համադասարանցիներիս հետ գրեթե չեմ շփվել։ Միայն երկու հոգու հանգամանքների բերումով պարբերաբար տեսնում էի, իսկ մյուսներն էնպես են փոշիացել, կարծես գոյություն չեն էլ ունեցել։ Համալսարանից հետո համակուրսեցիներիս հետ կապը գնալով կորում է։ Ֆեյսբուքով մեկ-մեկ շփվում ենք, բայց շատերին արդեն մի քանի տարի է, ինչ չեմ տեսել։ Իսկ Էրազմուս մունդուսի ծրագիրս էլ ճիշտ հակառակն է․ ունեմ համակուրսեցիներ, որոնց տարին մի քանի անգամ տեսնում եմ։ Ոմանց էլ մի քանի տարին մեկ եմ տեսնում, բայց երևի բավարար չափով ժամանակ չի անցնում, որ ինչ-որ դիսկոմֆորտ զգամ կամ զարմանամ, թե ինչ է դարձել տարիներ անց։

Բայց փոքր տարիքում մարդկանց հետ շատ ուժեղ էի կապվում։ Երևի այդ կապի չփոխադարձելն էր պատճառը, մի քիչ էլ բնակավայրս հաճախ փոխելը, որ սկսեցի մարդկանց հետքը կորցնել ու չափսոսալ դրա համար։ Ու այս թեմայի շրջանակներում ուզում եմ մեկ շատ կարճ ու մեկ մի քիչ երկարատո պատմություն պատմել։

Առաջինը Նինայի պատմությունն է։ Մենք նույն մանկապարտեզն ենք գնացել։ Իմ հիշելով՝ Նինայի հետ շատ էի խաղում ու նրան իմ մտերիմ ընկերուհին էի համարում։ Բայց երբ մանկապարտեզը վերջացրինք, կապը կորավ։ Տարիներ անց տեսնում էի Նինային հիշեցնող մի աղջկա, որը հաճախ մեր տան մոտով էր անցնում։ Մի օր որոշեցի մոտենալ ու հարցնել, թե արդյոք Նինան է ինքը։ Ասաց, որ հա ու զարմացած նայեց ինձ։ Ոչ մի կերպ չհիշեց ինձ։

Երկրորդը Մարիայի պատմությունն է։ Պրահայում մենք բրիտանական դպրոցի նույն դասարանում էինք։ Քանի որ ինքն ամառվա ընթացքում ամերիկյան դպրոց էր գնացել, սեպտեմբերին արդեն մի քիչ անգլերեն գիտեր, ի տարբերություն ինձ, որ գույներից ու թվերից բացի ոչինչ չգիտեի, նույնիսկ տառերը։

Մարիան սլովակ է։ Իր ծնողներն իմ մոր հետ նույն տեղում էին աշխատում, ինչն էդքան էլ զարմանալի չէր․ բրիտանական դպրոցի աշակերտների մեծ մասի ծնողներն արտասահմանյան կազմակերպություններում էին աշխատում, ու ընդհանրապես շատերս էինք կոլեգաների երեխաներ։

Չեմ հիշում՝ ինչպես մտերմացանք։ Բայց դասարանում ես, Մարիան ու չեխ Էվան անբաժան եռյակ էինք․ նույն սեղանի շուրջ էինք նստում, դասամիջոցներին իրար հետ էինք, միասին թատրոնի ու նկարչական խմբակ էինք հաճախում։ Բայց դա ընդամենը մի տարի տևեց։ Հաջորդ տարի մեր տնօրենի պայծառ նախաձեռնությամբ ու մորս՝ հարցին չդիմադրելու արդյունքում ինձ ու եղբորս տեղափոխեցին դպրոցի մեկ այլ մասնաշենք, որը քաղաքի լրիվ ուրիշ մասում էր գտնվում։

Նոր դասարանիս հետ մերվել չէի կարողանում։ Իսկ Մարիային ու Էվային միայն ֆիզկուլտի դասերին հանդերձարանում էի տեսնում․ իրենք ուրիշ դահլիճում էին։ Էդ ընթացքում հասցնում էինք արագ-արագ թեթևակի շփվել։ Էդպիսի հանդիպումներից մեկի ժամանակ Մարիայի հետ հեռախոսահամարներով փոխանակվեցինք։ Ու հաճախ զանգում էինք իրար։ Թե՞ մենակ ես էի իրեն զանգում, չեմ հիշում։ Ամեն դեպքում, հետո սկսեցինք նաև իրար տուն գնալ-գալ։ Էդպես ահագին մտերմացանք։

Բայց ևս կես տարի, ու մենք վերադարձանք Հայաստան։ Ինձ համար անտանելի տրավմատիկ էր Պրահայի աշխարհս թողնելն ու ինձ համար արդեն անծանոթ դարձած երկիր վերադառնալը։ Մարիայի հետ որոշեցինք իրար նամակներ գրել։

Ամեն անգամ երբ մեկնումեկը գործուղվում էր Պրահա, հետը Մարիային նամակ էի ուղարկում, որ ծնողների միջոցով հասնի իրեն, բայց պատասխան չէի ստանում։ Միայն այն ժամանակ, երբ վերջապես մայրս գնաց ու նամակս փոխանցեց, Մարիայից նամակ ու հսկայական նվերների կապոց ստացա։ Նվերների մեջ նաև իր պատրաստած բացիկն էր, որի վրա երկուսիս վերջին լուսանկարն էր Պրահայում։ Հիմա նստած մտածում եմ, որ երևի մյուսները հավես չեն արել նամակներս տեղ հասցնել։ Կամ էլ Մարիան հավես չի արել պատասխանել, որովհետև երբ մեյլերը մեջտեղ ընկան, սկսեցինք բավական հազվադեպ իրար գրել։

Դրանից հետո առաջին անգամ հանդիպեցինք վեց տարի անց, երբ ընդունելության քննություններս հաջող հանձնելուց հետո ես ու մայրս մեկնեցինք Պրահա հանգստանալու։ Հետաքրքիր հանդիպում էր․ Մարիան ևս երկու տարի ուներ դպրոցում։ Լիքը չաչանակեցինք, քաղաքով մեկ ման եկանք, ասես ոչինչ չէր փոխվել։

Անցավ ևս հինգ տարի, ու ես մեկնեցի Լոնդոն կոնֆերանսի։ Մարիան այդ ժամանակ այնտեղ ուսանող էր։ Հանդիպեցինք ու միասին Լոնդոնը ոտքի տակ տվեցինք, բայց էստեղ էր, երբ զգացի, որ մեր կյանքերը լրիվ ուրիշ ուղղություններով են գնացել․ Մարիան արվեստի պատմություն էր սովորում, ես՝ բժշկություն։ Մարիան ուզում էր ուսումն արագ ավարտել, վերադառնալ Պրահա, իսկ ես աշխարհը նվաճելու մեծ երազանքներ ունեի։

Իսկ հետո արդեն կապը ֆեյսբուքով էր։ Իմացա, որ բակալավրից հետո ուսումը չշարունակեց, իսկ հետո շատ շուտ՝ քսաներեք տարեկանում ամուսնացավ։ Հետո ամուսնու հետ մեկնեց ԱՄՆ։ Դրանից հետո Պրահա գնալիս Մարիային միշտ գրում էի, բայց միշտ քաղաքում լինելու մեր գրաֆիկները չէին համընկնում։ Բայց ֆեյսբուքի հին պրոֆիլիս հետ ջնջվեց նաև Պրահայի համադասարանցիներիս հետ կապը, ու հիմա մի քանի տարին մեկ մտնում եմ Մարիայի պրոֆիլ, տեսնում, որ երջանիկ է։ Ի՞նչ իմանաս, գուցե մի օր էլի հանդիպենք։

 

10 Comments »

Ընդմիջում

Անցյալ շաբաթ համալսարանը նոր աշխատողների համար ինֆորմացիոն հանդիպում էր կազմակերպել։ Ընդամենը յոթ-ութ հոգի էին ներկա, որոնցից միայն երկուսս էինք իսկապես նոր սկսում․ մյուսները մի հինգ տարվա PhD-ուսանողներ կամ նույնիսկ մաստեր անողներ էին, որոնք ուզում էին հետո շարունակել։

Ինձնից բացի այդ մյուս նորեկը պոստդոկ էր անում։ Անունից չկարողացա գուշակել, թե ինչ ազգ է։ Բայց ամբողջ հանդիպման ընթացքում իմ ու իր հարցերը գրեթե նույն բնույթի էին․ երկուսս էլ ոչ ԵՄ քաղաքացի, բայց վերջին տարիները ԵՄ-ում ապրած։ Նրա հարցը լրացուցիչ բարդանում էր, որովհետև փոքր երեխա ուներ, ու առողջապահության հասանելիությունն ավելի հրատապ էր։

Ընդհանրապես, ներկաներից ինքը միակն էր, որն ինչ-որ չափով հետաքրքրությունս շարժեց, ու կուզեի գործից դուրս հանդիպել ու շփվել։ Իհարկե, չգիտեի՝ ինչքանով հնարավոր կլինի, քանի որ փոքր երեխա ուներ։ Բայց ամեն դեպքում հանդիպումից հետո մտքիս դրեցի հետո գտնել իրեն։

Իսկ գտնելը շատ չուշացավ։ Մի անգամ քաղաքով քայլելիս տեսա նրան՝ սայլակով երեխայի հետ զբոսնում էր։ Բարևեցի ու անցա։ Հաջորդ անգամն էլ երեկ էր։

Համալսարանի աշխատակիցների ճաշարանում ընդմիջմանը բազմաթիվ մարդկանց կտեսնես, որոնք սեղանների մոտ մենակ են նստած։ Ես մեկ-մեկ պրոֆեսորիս հետ եմ գնում, բայց ընդհանրապես ես էլ եմ մենակ։ Ու երեկ էդ օրերից էր։ Ուտելիքս հավաքած տեղավորվեցի սեղանիս մոտ, մեկ էլ տեսնեմ՝ մի քանի սեղան այն կողմ այդ նույն աղջիկն է, էլի մենակ նստած։

— Բանկերի հետ խնդիրներ ունես, հա՞,- ասաց։

Երեկ առավոտյան արդեն ծիծիլյոներորդ անգամ իմ բանկում էի օնլայն բանկինգի համար, ու երեկ վերջապես մերժեցին՝ պատճառաբանելով, որ ԵՄ քաղաքացի չեմ ու Ֆինլանդիայում մշտական բնակություն չունեմ։ Ես էլ կատաղած մտել էի անգլախոսների խումբ ու հարցրել, թե ինչ բանկ խորհուրդ կտան, որն օնլայն բանկինգը պատմություն չի սարքի․ ի վերջո, առանց օնլայն բանկինգի ժամանակակից աշխարհում ուղղակի հնարավոր չէ ապրել։

— Հա, դու բացե՞լ ես բանկային հաշիվ,- հարցրի։
— Դեռ չէ, բայց շուտով։
— Դեմ չե՞ս միանամ քեզ,- ասացի, վերցրի ճաշի սկուտեղս ու տեղափոխվեցի նրա սեղանի մոտ։

Խոսեցինք դեսից-դենից, թե ոնց է կյանքը Յոենսուում։ Հարցրի, թե ոնց է կյանքն ամուսնու համար․ աշխատանք ճարե՞լ է, թե՞ ոչ։ Ասաց, որ մինչև տարվա վերջ ամուսինը ֆիզարձակուրդ է, դրանից հետո նոր կմտածեն, թե ինչ անեն։ Հետո մեկ էլ ֆայմեցի, հարցրի, թե որտեղից է։

— Ադրբեջանից,- ասաց։

Մի պահ սառեցի, նայեցի ուղիղ աչքերի մեջ․ գիտի՞, որ հայ եմ։

— Դու էլ հայ ես, չէ՞,- ասաց,- հույս ունեմ՝ դեմ չես։
— Հույս ունեմ՝ դու դեմ չես,- ասացի։

Ծիծաղեցինք։ Ու էդպես ադրբեջանցի ու հայ նստած էինք իրար դիմաց՝ ֆիննական մի կորած քաղաքում ու քննարկում էինք ակադեմիական կյանքը։

 

 

 

 

12 Comments »

Յոենսուն մի շաբաթ անց

Առաջին շոկս եղանակն էր։ Ճիշտ է՝ Կոպենհագենում այս տարի ամառ չէր եկել, բայց գոնե ցուրտ էլ չէր, ու գիշերային ժամերին յոթից ութ աստիճանն արդեն անսպասելի էր։ Ինձ հետ միայն աշնանային հագուստ էի բերել՝ մտածելով, որ ձմեռայինները սեպտեմբերի վերջին կբերեմ։ Իսկ առավոտները տնից դուրս գալիս մի քանի շերտ հագուստ էի հագնում ու փաթաթվում շարֆիս մեջ, որ չմրսեմ։ Համալսարան հասնելուն պես նույն հաջողությամբ հանում էի բոլոր շերտերը՝ թողնելով մեկը․ ֆիննական շենքերն էնպես են կառուցված, որ անգամ առանց ջեռուցման ներսում բավական տաք է՝ անկախ դրսի ջերմաստիճանից։

Բայց առաջին օրերն արևոտ էին։ Կողքից ֆիններն անընդհատ ասում էին՝ ամառը վերջապես եկավ։ Իմ ոչ մի իրականության մեջ տասնչորս աստիճանն ամառ չէ։ Ու եթե շուրջբոլորս կանաչ չլիներ, հաստատ կմտածեի, որ կյանքիցս երկու ամիս կորել է, հայտնվել եմ նոյեմբերում։

Տեսարանն իմ բաց պատուհանից

Ընդամենը մի շաբաթ առաջ Յոենսուում ամեն ինչ կանաչ էր, ու աշնան հետքը չէր երևում (եթե ջերմաստիճանը չհաշվենք), իսկ այսօր արդեն փողոցում լիքը թափված դեղին տերևներ կան։ Այստեղ աշունը կարծես արագացված լինի, ու ընդամենը մի քանի շաբաթից սկսվելու է ձմեռը՝ սկզբում մութ, սղլիկ ու դեպրեսիվ, հետո՝ կես մետրանոց ձյունով ու ցրտով։

Երկրորդ շոկս լռությունն էր։ Տանտերս ինձ մի քանի անգամ զգուշացրեց, որ երեկոյան իննից հետո տանը շշուկով խոսեմ։ Երևի ասածներն ականջի հետև գցեի, եթե չնկատեի, որ ընդհանրապես օրվա ընթացքում քաղաքն էնքան լուռ է, որ անգամ ճանճի տզզոցը կլսվի։ Բայց այդ լռությունն ինձ համար անսովոր էր։ Թարսի պես շարժական սպիկերս մոռացել էի Կոպենհագենում, ու անգամ որակյալ ձայնով երաժշտություն լսելու հնարավորություն չկար։ Էդպես սովորեցի ինքս ինձ հետ խոսել, որ գոնե որևէ տեսակի ձայն լսեմ։

Երբ Մորթենին Սկայփով պատմեցի լռության կանոնի մասին, ջղայնացավ ու ասաց, որ մարդիկ պիտի ապրեն։ Հասկանալի է, որ չի կարելի ուշ ժամի տանը պարել ու բարձր երաժշտություն միացնել, բայց խոսե՞լ։ Նաև չհավատաց կանոնի լրջությանը։ «Վիքենդների նկատմամբ մեղմ կլինեն»,- ասաց։

Երևի իրոք այդպես էր, որովհետև ուրբաթ երեկոյան հարևանը բարձր երաժշտություն էր միացրել։ Բայց երկար չտևեց․ 21:30 մի ջղային հարևանուհի նրանց դուռը թակեց, գոռգոռաց, ինչից հետո բոլոր ձայները լռեցին, ու ամեն ինչ վերադարձավ իր նախնական վիճակին։ Շաբաթ գիշերն էլ հարևանները կարաոկե էին անում, ու աղմուկն այնքան մեծ չէր։ Մտածեցի՝ երևի մի թեթև աղմկել կարելի է։ Բայց նորից նույն ժամին նույն հարևանուհին դուռը թակեց, ու նորից ամեն ինչ լռեց։

Քաղաքը կամրջի վրայից

Երրորդ շոկս քաղաքում մի ամբողջ սերնդի բացակայությունն է։ Այստեղ կտեսնես հիսունն անց մարդկանց և ջահել ուսանողների, բայց իմ սերնդի մարդ չկա։ Երբ տանտերս հայտնեց, որ ռումմեյթս ֆրանսուհի է լինելու, աղոտ հույս փայփայեցի, որ ինձ հասակակից կլինի։ Ռումմեյթս՝ Մանին (Մանուի հետ չշփոթել) տասնինը տարեկան է։ Յոենսուի ռումմեյթներիս տարիքը նույնն է մնում, միայն ես եմ մեծանում։

Առաջին շաբաթվա մեջ արդեն համոզվեցի, որ սոցիալիզացիան էստեղ գրեթե բացառված է․ հիսունն անց պրոֆեսորներն իրենց ընտանիքների հետ են, իսկ քսան-քսանմեկ տարեկան ուսանողների ուշքն ու միտքը հարբելն է։ Ուրեմն ինքս պիտի իմ ճարը տեսնեմ։

Ինձ այդքան չի գժվացնում սոցիալիզացիայի բացակայությունը, որքան դրա հնարավորության բացակայությունը։ Եթե չիմանայի, թե ինչքան կարևոր է մարդկանց հետ շփումը հոգեկան առողջության համար, գուցե էդքան ծանր չտանեի էդ հնարավորության բացակայությունը։ Ինչ խոսք, կարող եմ հանկարծ իմ կյանքում հայտնված էսքան ազատ ժամանակն ավելի արդյունավետ ծախսել ու հասցնել բոլոր կիսատ թողած գործերս։ Բայց մարդկանց բացակայությունը սպանում է նաև մոտիվացիան, ու անգամ մյուս շաբաթվա դասախոսություններս դեռ մինչև վերջ չեմ պատրաստել։

Յոենսուի հիմնական բնակիչները սկյուռիկներն են․ նրանք ամենուր են ու անվախ

Մարդկանց ներկայությունը հաշվի առնելով էի վարձել մի տուն, որտեղ մենակ չէի լինելու։ Բայց Մանին ամբողջ շաբաթվա ընթացքում ծնողների հետ էր։ Միայն երեկ ծնողները գնացին, ու Մանին տուն եկավ։ Իմ սենյակում պառկած էի այդ ժամանակ։ Երևի չգիտեր, որ տանն եմ, որովհետև հանկարծ շատ բարձր հեկեկոց լսեցի (կամ բարձր չէր, պարզապես լռությունն էր նպաստում, որ լավ լսվի):

Մանին էլ էր տառապում այս քաղաքի ոչմիբանությունից։ Կարծում էի՝ ուսանողների համար ավելի հեշտ է, որովհետև ինձ համար գոնե ավելի հեշտ էր հինգ տարի առաջ, ու միշտ կարոտով էի Յոենսուն հիշում։ Բայց ասաց, որ սարսափելի է, որ ոչինչ չկա քաղաքում, ոչինչ հնարավոր չէ անել վիքենդին։ Նրան պատմեցի իմ սերնդի բացակայության մասին, ու որոշեցինք, որ տանը լիքը բաներ միասին կանենք, որ չձանձրանանք։

Տան պատերն էլ էին մեզ խեղդում, որովհետև պատուհանները չէին բացվում։ Ես վերջապես վերցրի գործիքը ու տասնհինգ րոպե շարունակ տառապելուց հետո սենյակիս հսկայական պատուհանը բացեցի։ Թարմ օդ մտավ, ու հոգնածությունս, որը ոչ մի սուրճով սպանել չէր լինում, ժամանակավորապես անցավ։ Կամաց-կամաց միանում եմ ամենաշատ սուրճ գործածող պետոթւյան վիճակագրությանը։

Երեկոյան Մանին փարթի գնաց։ Ես կարող էի տանը նստել ու ոչնչով չզբաղվել։ Բայց որոշեցի դուրս գալ ու քայլել․ կուսումնասիրեմ, թե ինչպես են ֆիններն անցկացնում շաբաթ գիշերը։ Գիրքս էլ հետս վերցրի․ կկարդամ, եթե հանկարծ այդ ժամին բաց սրճարան գտնեմ։

Տնից դուրս եկա ու ականջակալներով միացրի Թորի Էյմոսի նոր ալբոմից Bang երգը։ Հենց երգը միացավ, ու հետանձրևային սառը օդը փչեց երեսիս, հիշեցի, թե ինչու էի Յոենսուն սիրում․ էստեղ երգերն ու ես մենակ ենք մնում։ Վերջին օրերին երևի երեսուներորդ անգամ եմ Bang-ը լսում, ու երևի այն դառնալու է Յոենսուն խորհրդանշող բազմաթիվ երգերից մեկը։ Հինգ տարի առաջ էդպես 144 անգամ Անգուս ու Ջուլյա Սթոունների Sadder Than You-ն էի լսում։ Տարիներ անց այդ նույն երգը պիտի հնչեր իմ ու Մորթենի երկրորդ ժամադրության ժամանակ, ու ես զարմանալու էի, որովհետև դա դուոյի ամենահայտնի երգերից չէ։

Կենտրոնով քայլելիս կարաոկե բարի կողքով անցա։ Քաղաքում կարաոկե, հարևանների տան կարաոկեն․ ահա թե ինչով են ֆինները զբաղված շաբաթ երեկոյան։ Իսկ կարաոկեի մասին մտածելիս առաջինը Հելսինկիում Թորի Էյմոսի համերգն եմ հիշում։ Իմ բոլոր ֆիննական հիշողությունները ջերմ են, իսկ ներկան՝ սառը ու ձանձրալի։

Չորրորս շոկս ամեն առավոտ ժամը ութին ոտքի վրա լինելն է։ Մորթենը տեսնի, չի հավատա․ Կոպենհագենում միայն կրակելով էր հնարավոր իննից շուտ ինձ արթնացնել։ Բայց քանի որ տասից առաջ ոչ ոք համալսարանում ինձ չի սպասում, իսկ ճանապարհն էլ շատ կարճ է, առավոտվա այդ երկու ժամերն օրվա իմ սիրած պահն են, երբ նախաճաշիս հետ բլոգներ եմ փորփրում, կարդում ու քոմենթում կամ ինքս գրում։

Այսօր կիրակի է, ու անգամ կիրակի օրով ինձ չկարողացա անկողնում երկար պահել։ Բայց որովհետև կիրակի է, ու համալսարան չեմ գնալու, կարող եմ հանգիստ ամբողջ առավոտը խոհանոցում անցկացնել գրելով։ Մանին արթուն է, բայց անկողնուց դուրս չի գալիս։

24 Comments »

Մարկ յոենսուցին

Յոենսուում տունս քաղաքի կենտրոնում է․ ոտքով կենտրոնական հրապարակ յոթ րոպեում, իսկ համալսարան՝ հինգ րոպեում կարելի է հասնել։ Հետևաբար, հեծանիվ ձեռք բերելն առաջնահերթություն չէր։ Բայց կյանքիս վերջին վեց տարիների ընթացքում հեծանիվն էնպիսի անբաժանելի մաս է կազմել, որ նույնիսկ քաղաք հասնելուց առաջ բոլոր ֆեյսբուքյան խմբերով մեկ շուխուռ էի դրել, թե հեծանիվ եմ փնտրում։

Նախորդ այցելությունիցս հիշում էի, որ Յոենսուում օգտագործած հեծանիվ գտնելն այնքան էլ հեշտ չէ։ Իրականում հիմա ուսանողի բյուջեով չեմ ու կարող եմ նորը առնել, բայց Յոենսուին ամեն կերպ ժամանակավոր կարգավիճակ եմ տվել, ու չեմ ուզում որևէ մշտական տեսակի ներդրում անել․ նոր հեծանիվ Կոպենհագենում կառնեմ։ Ու քանի որ նախորդ փորձիցս գիտեի, որ Մարկը ոչ միայն որակյալ օգտագործած հեծանիվներ է վաճառում, այլև սպասարկում ու օգնում հուսալի կողպեք գտնել, որոշեցի հենց նրանից սկսել։

Ֆեյսբուքում Յոենսուի անգլախոսների խմբում գրեցի, որ փնտրում եմ Մարկ անունով մեկին, ով ժամանակին հեծանիվներ էր վաճառում, տեղյա՞կ են արդյոք իրենից։ Մեկը գրեց, թե՝ հա, վերջերս տեսել է քաղաքում։ Ֆեյք պրոֆիլով մեկն անձնական նամակով գրեց, որ ճանաչում է հեծանիվների գիժ մեկին, մեյլի հասցեն էլ տվեց։ Մի երկարաշունչ մեյլ գրեցի, թե ինչ հեծանիվ եմ փնտրում ու մեկ էլ պատասխան ստացա, թե՝ էս ունեմ, էն ունեմ, բայց խնդրում եմ՝ ֆեյսբուքի պոստդ ջնջի, որովհետև դուրս չի գալիս, թե ոնց է մեր անձնական ինֆորմացիան կոմերցիոն նպատակներով գործածվում։

Պոստը ջնջեցի։ Մեկ էլ ֆեյք պրոֆիլը նորից գրեց ու մի հեծանիվի նկար ուղարկեց։ Էստեղ ջոկեցի, որ էդ նույն ինքը Մարկն էր որ կար։ Պայմանավորվեցինք, երեկոյան հանդիպեցինք, որ հեծանիվը փորձեմ։ Մանուն էլ հետս էկավ։

Մարկը հայտնվեց՝ ինչպես միշտ ուշացումով։ Չնայած ցրտին, շորտերով էր ու գլխին մի հետաքրքիր կանաչ գլխարկ էր։ Առաջվա պես շատախոս էր ու առաջվա պես մենակ հեծանիվներից էր խոսում։

Հեծանիվ մի ասա, մի խաղալիք ասա։ Ընդհանրապես, հեծանիվ փնտրելիս միշտ գրում եմ, որ ցածրահասակ եմ, որովհետև շատ է պատահել, որ իզուր ժամանակ եմ վատնել ինձնից բոյով հեծանիվներ փորձելու վրա։ Բայց փաստորեն էնքան էլ լավ չեն հասկանում, որ իմ հասակի մարդը կարող է հանգիստ 28” համարի անիվով հեծանիվ քշել, ու դեմ են տալիս տասը տարեկանի հեծանիվներ։

Էդ մեկից կտրուկ հրաժարվեցի ու հարցրի, թե արդյոք ուրիշն ունի։ Ասաց, որ կարող է ինձ համար հավաքել, եթե պարամետրերն ասեմ։ Անգամ գույնը նշեցի․ վարդագույն չլինի, ինչ ուզում է, լինի։ Ասաց, որ գրեթե պատրաստ 28” անիվներով հեծանիվ ունի, որը իմ կարճ բոյին հարմար կլինի։ Հարցրեց, թե ինչ արգելակներ ու արագություններ եմ ուզում։ Էդպես, նշեցի բոլոր նախընտրություններս ու գնացի տուն՝ սպասելով, որ մի երկու օրից պատրաստ կլինի իմ երազանքների հեծանիվը։

Հաջորդ օրը փողոցում Մարկին փողոցում տեսա։ Նույն խաղալիք հեծանիվը ձեռքին գնում էր։ Ինձ տեսավ, ասաց, որ փորձում է ազատվել էդ հեծանիվից։

Չնայած որևէ հեռու տեղ գնալու կարիք չէի ունենում, հեծանիվ չունենալուց գնալով գժվում էի։ Էդպես Մարկին մի անգամ էլ բզեցի, հարցրի, թե երբ կլինի։ Ասաց, որ չի նեղանա, եթե ուրիշից առնեմ, բայց երկու-երեք օր կտևի։ Որոշեցի սպասել, քանի որ առանձնապես լավ առաջարկներ չէին լինում։

Մեկ էլ Յոենսուի առքուվաճառքի խմբում կարճ բոյին հարմար մի նոր հեծանիվ հայտնվեց, որը մի քիչ խելքին մոտ երևաց։ Գրեցի վաճառողին, որը հետագայում պարզվեց, որ ուսանողուհիս է։ Աղջիկն ասաց, որ էդ օրը հեծանիվը մասնագետը նայել է, ասել է, որ երկու ամսից լուրջ վերանորոգման կարիք կունենա ու որ վաճառում է, որովհետև այդ նույն մասնագետն իրեն նորն է խոստացել։ Էստեղ ֆայմեցի ու հարցրի, թե մասնագետն ով է։ Ինձ տվեց ֆեյք պրոֆիլի հասցեն։ Փաստորեն, Մարկն էր։

Րոպեներ անց Մարկն ինձ գրեց, որ ինչ-ինչ գործերի պատճառով ձգձգվում է աշխատանքը, որ հեծանիվը մի շաբաթից շուտ չի լինի, էնպես որ լավ կլինի՝ իմ ճարը տեսնեմ։ Ախմախի մեկը։ Փաստորեն էն, ինչն ինձ էր խոստացել, որոշել է ուրիշին վաճառել։ Հետո էլ գրեց, որ էդ հեծանիվը, որն ուզում էի էդ աղջկանից առնել, նայել է, լավ վիճակում չէ։ Էդպես Մարկից հույսս լրիվ կտրեցի։

Ու Յոենսուցի Մարկի պատմությունն էստեղ չի ավարտվում։ Մանուն թեյնիկ էր փնտրում։ Տեսա՝ ֆեյք պրոֆիլը ֆեյսբուքի խմբում թեյնիկ է վաճառում, Մանուին թեգ արեցի։ Հետո Մանուն պատմում է, որ շատ խորհրդավոր կերպով հայտնվեց Մարկը ու թաքուն փոխանցեց թեյնիկը։ Մանուն ահագին զարմացել էր, որ Մարկն էր ֆեյք պրոֆիլի հետևում։ Հետո, երբ ինձ պատմում էր էս բոլորը, ասաց, որ Մարկը լրիվ պատմվածքի թեմա է։ Պատմվածք չգիտեմ, բայց որոշեցի բլոգումս գրել նրա մասին։

Իսկ երեկ վերջապես հեծանիվ գնեցի։ Էլի փոքր էր հագովս։ Անընդհատ խնդրում էի, որ նստատեղն ավելի բարձրացնի։ Վաճառողը Մարկի ֆին տարբերակն էր ու անգլերեն չէր խոսում։ Էսօր քանի որ հանդիպումից ուշանում էի, որոշեցի հեծանիվով համալսարան գնալ։ Անտանելի փոքր էր․ ոտքերս ծալվում էին։ Կոպենհագենի հեծանիվս եմ ուզում՝ իր նախշուն թիթեռնիկներով ու սև զամբյուղով։ Հետո ի՞նչ, որ ահագին ծանր է։ Կորչի Յոենսուցի Մարկը ու կորչեն մանկական հեծանիվները մեծի տեղ նաղդող բոլոր մարդիկ։

Թարմացում։ Գրեցի պոստս ու Մանուի հետ դուրս եկա՝ Յոենսուի անգլախոսների հանդիպմանը գնալու։ Մոտ տասը հոգի կար։ Ձեռքս մեկնեցի, հերթով բոլորի հետ ծանոթացա։ Ու մեկ էլ նրանցից մեկը՝ քաչալ ու կարմիր մորուքով, ասաց, որ ինձ գիտի։ Յոենսուցի Մարկն էր։

6 Comments »

Բյուրոկրատական կծիկ

Երկու շաբաթ առաջ եկել էի Յոենսուում բոլոր տեսակի բյուրոկրատական հարցերը լուծելու։ Հարկայինում եղա, բանկային հաշիվ բացեցի, աշխատանքային ու տան վարձակալման պայմանագիր ստորագրեցի ու մոտ տասնհինգ տարբեր ֆորմաներ լրացրեցի։ Իհարկե, էստեղ հերթականությունը կարևոր է, որովհետև եթե տան պայմանագիրն առաջինը ստորագրեի, երևի կյանքս ավելի հեշտանար։

Մնացել էր բնակիչների ռեգիստերում գրանցվելն ու մի քանի մանր-մունր բան։ Մտածեցի՝ սեպտեմբերի սկզբին կանեմ։ Իսկ սեպտեմբերի սկզբին նստած եմ բյուրոկրատական կծիկում, չգիտեմ՝ որ ծայրից բռնեմ, որ ամեն ինչ տեղն ընկնի։

Ընդհանրապես, լսել եմ, որ շատերը Հայաստանի բյուրոկրատիայից են բողոքում։ Բայց պիտի ասեմ, որ ժամանակակից աշխարհում բոլոր պետություններն էլ բյուրոկրատական հրեշներ են։ Համենայնդեպս, այն պետությունները, որտեղ երբևէ բնակվել եմ։ Իսկ հիմա, երբ փորձում եմ միաժամանակ երկու պետության բնակիչ լինել՝ դրանցից ոչ մեկի քաղաքացին չլինելով, ամեն ինչ ավելի է խառնվում։

Երբ երկու շաբաթ առաջ բանկային հաշիվ էի բացում, ֆիննական հասցե դեռ չունեի։ Անկեղծ ասած, մտադրություն էլ չունեի այն ժամանակ բացելու, բայց համալսարանը պարտադրեց։ Ասացին, որ եթե ժամանակին ֆիննական հաշվեհամար չտամ իրենց, աշխատավարձս ուշացնելու են ու 60% հարկ պահեն։ Ո՞վ կուզենա իրեն հասանելիքի կեսից ավելին կորցնել։ Էդպես, բանկային հաշիվ բացեցի, դանիական հասցես նշեցի, բայց քարտ չէի կարող պատվիրել, ոչ էլ օնլայն բանկինգ։ Ու էստեղից էլ սկսվեցին խնդիրները։

Երեկ զանգեցի բանկ, որ քարտ ու օնլայն բանկինգ պատվիրեմ։ Ասացին, որ հասցես չեն կարող փոխել, քանի որ ռեգիստերում դեռ գրանցված չեմ։ Փորփրեցի ռեգիստերում գրանցվելու միջոցների մասին։ Կարելի է օնլայն անել։ Հրա՜շք։ Բայց օնլայն անելու համար օնլայն բանկինգի տվյալներ են պետք։ Մյուս տարբերակը Կուոպիո հասնելն է, բայց ոնց որ երեք օր Յոենսուում հնարավորություն են տալու գրանցվել։ Ուղղակի ամեն ինչ ձգձգվում է, իսկ ես շտապում եմ։

Գրանցման կայքում տեսա, որ Նորդիկ պետությունների միջև համաձայնագիր կա, ու մի պետությունից տեղեկացնում են մյուսին, երբ բնակիչ է տեղափոխվում։ Ես փորձում եմ դանիական հասցես պահել, որովհետև իրոք փաստացիորեն երկու տեղ եմ բնակվում, երկու տան վարձ եմ վճարում։ Բայց եթե Ֆինլանդիան տեղեկացնի Դանիային, որ էստեղ էլ բնակավայր ունեմ, արդյոք թույլ կտա՞ն էնտեղի հասցես պահել։

Եվրոպական բյուրոկրատիայում ամենաբարդ բաներից մեկն է կրկնակի բնակավայր ունենալը։ Ամեն երկու պետության միջև տարբեր կերպ է կարգավորվում, ընդ որում՝ կախված նրանից, թե որի քաղաքացի ես կամ ոչ մեկի քաղաքացի ես, կախված կյանքիդ այլ հանգամանքներից տարբեր հարկային որոշումներ կարող են կայացնել քո նկատմամբ։ Իսկ ես ոչ մեկի քաղաքացի չեմ, ոչ մեկն իմ շահերը չի պաշտպանելու։

Մեկ-մեկ մտածում եմ՝ պե՞տք էր ինձ։ Մնայի Կոպենհագենում, ապրեի հանգիստ։ Հետո ի՞նչ, որ գործազուրկ էի լինելու։

 

8 Comments »