Կարուսել

Ոչ վե՛րջ կա, ոչ ըսկի՛զբ այս երգում

Կոպենհագենի պոեզիայի ակումբը

Ալդոն մեզ հետ չեկավ։ Մեքսիկա է վերադառնալու։ Ասաց, որ լիքը գործեր ունի մինչև մեկնելը։ Ջեսն էլ չեկավ․ Լա ֆոնտենը Կոպենհագենի ծխոտ տեղերից մեկն է, իսկ ինքը հղի է։ Ես ու Մարկը միասին գնացինք։

needles

Երեք տարի առաջ պոեզիայի ակումբում

Երեք տարի առաջ էր։ Հենց դեկտեմբերի ակումբն էր։ Մարկը, Ալդոն, Ջեսը, Դարիլը, ես ու մյուսներն էնտեղ էինք։ Մարկի ու Ջեսի հետ հետո պիտի ծանոթանայի։ Պիտի հիշեինք, որ այնտեղ պոեզիա ենք կարդացել։ Իսկ Ալդոն հետո պիտի միանար գրողների մեր ակումբին։ Կոպենհագենը փոքր է, գրողների շրջանակը՝ է՛լ ավելի։ Բոլորս իրար ճանաչում ենք։

Երեք տարի անց ես ու Մարկը միասին ենք գնացել ու փորձում ենք հիշել բոլոր մանրամասները։

Կոպենհագենի պոեզիայի ակումբում վերջին անգամ մոտ երեք տարի առաջ եմ եղել։ Փետրվա՞րն էր, թե՞ մարտն էր։ Մայայի հետ ուշացած ներս խցկվեցինք։ Տեղ չկար։ Դարիլը շանթահար նայեց դեմքիս։ Ես ու Մայան արագ դուրս եկանք։ Հետագայում այդ փոքրիկ դրվագը ոգեշնչեց, որ մի ամբողջ պատմվածք գրեմ։

Մայան մեկուկես տարի առաջ է գնացել Կոպենհագենից։ Սկզբում Մոսկվա, իսկ հիմա՝ Հաագա։ Մայային շատ եմ կարոտում վերջերս, ինչպես կարոտում եմ Կոպենհագենի իմ բոլոր ընկերներին։ Յոենսուում գտնվելիս հատիկ-հատիկ հիշում էի Կոպենհագենի կյանքիս բոլոր դրվագները, ու թեև դրանց մի մասն անվերադարձ մնացել էին անցյալում, ու կրկնելու հավանականությունը հասնում էր զրոյի, միևնույն է, կարոտում էի։

Մարկը ցերեկը նոր բանաստեղծություն էր գրել։ Ասաց, որ կարդալու է։ Ինձ էլ բզեց, որ մի բան կարդամ։ Հեռախոսս փորփրեցի, լիքը գործեր գտա երեք տարի առաջվանից։ Այն մեկը, որը կարդացել էի, այդ շարքի առաջին գործն էր։ Քիչ էր մնում՝ ընտրեի մեկը, բայց տեսա, որ կոլեգաներիցս Նիկոլասն այնտեղ է ու ամաչեցի․ իմ աշխատանքային ու ստեղծագործական կյանքերը խիստ անջատ են միմյանցից, ու չեմ կարող կոլեգայիս առաջ որևէ բան կարդալ։ Երևի ճիշտ էր, որովհետև Նիկոլասը նկատեց, որ երեկոյի բանաստեղծություններն ընդհանուր առմամբ շատ անձնական էին։

Երբ պոեզիայի ակումբից դուրս եկանք, թաքնվեցի մի անկյունում ու սկսեցի լացել։ Չգիտեմ՝ տարիներ առաջվա հիշողություննե՞րս ջրի երես դուրս եկան, թե՞ Յոենսուի տրավման էր դեռ շարունակում ինձ անհանգստացնել։

Տանը Մորթենն ինձ հոտոտեց ու ասաց, որ երևում է՝ Լա ֆոնտենում ես եղել։ Երևանում բոլոր տեղերից է Լա ֆոնտենի հոտ գալիս։

Advertisements
8 Comments »

Պառակտված իրականություններ

Կոպենհագենի պատուհանիցս այն կողմ արևը փայլում է։ Հազվագյուտ մի բան Սկանդինավիայի դեկտեմբերի համար։ Նստած եմ մեր բնակարանի լռության մեջ ու դանդաղ, շա՜տ դանդաղ փորձում եմ վերականգնվել։ Երկու ժամից Սիլվիային պիտի հանդիպեմ սուրճ խմելու, իսկ ավելի ուշ Շոնի պաշտպանությունն է։ Երեկոյան մեր գրողների խմբի հանդիպումն է, որից հետո բոլորս միասին կգնանք Կոպենհագենի պոեզիայի ակումբ։ Ալդոն գուցե մի երկու բան կկարդա։ Պոեզիայի ակումբում մի երեք տարի չեմ եղել։

Կարծես վերադարձել եմ իմ իրականություն։

Ուրբաթ օրն օդանավակայանից ուղիղ կոկտեյլ բար գնացի, որտեղ պիտի Մառլենին հանդիպեի՝ Կոպենհագենի իմ լավագույն ընկերներից մեկին։ Մենք գրեթե միաժամանակ հեռացանք։ Ակադեմիայում մշտական աշխատանք ստանալուց ընդամենը կես տարի առաջ Մառլենը թողեց ամեն ինչ ու մեկնեց Ավստրիայի մի փոքրիկ քաղաք՝ կենդանիների իրավունքների պաշտպան աշխատելու։

Մառլենին պինդ գրկեցի։ Մի քանի անգամ։ Ինքն իմ PhD-ի ընթացքում իմ լավագույն հենարաններից էր։ Երբ ասում եմ իրեն, զարմանում է։

Ավստրիայի իր աշխատանքից դժգոհ էր։ Ուզում էր Կոպենհագեն վերադառնալ։

-Արի միասին վերադառնանք,- ասում եմ,- ես էլ երևի մարտից էստեղ կլինեմ։

Մի ամսվա անքնությու՞նն էր պատճառը, թե՞ ինձ ուժասպառ արած Հելսինկիի ճամփորդությունը։ Բայց երբ տուն մտանք, ես հանգեցի մահճակալին։ Հանգեցի մինչև առավոտ։ Իսկ առավոտյան դժվարանում էի ընկալել, թե որ իրականությանն եմ պատկանում։

Ամբողջ շաբաթ օրն անկողնում անցկացրի։ Յոենսուում ուսանողներս հավաքվել էին ու ուրախանում էին։ Գրեցին, որ կուզեին՝ ես էլ էնտեղ լինեի։ Նկարներ ու վիդեոներ ուղարկեցին։ Ես էլ ուզեցի էնտեղ լինել։ Պիտի որ երջանիկ լինեի, որ վերջապես դեկտեմբերը եկավ, ու ես Կոպենհագենում եմ։ Բայց անկողնում ուժասպառ պառկած միայն անհետանալու մասին էի երազում։

Շաբաթ երեկոյան Մորթենի հետ նորաբաց մեքսիկական ռեստորանը գնացինք։ Կոպենհագենի շունչը շատ ուժեղ էր էնտեղ․ օդում դանիերեն ու անգլերեն, զուսպ ու սիրուն տղամարդիկ ու կանայք ու կենդանություն, որն այնքա՜ն պակասում էր Յոենսուում։ Իսկ ես դեռ անհետանալ էի ուզում։

Երեկ Մարի-Լուիզենց տանը Ծննդյան տոների հավաքույթ էր։ Լինեն էլ էր էնտեղ։ Մարի-Լուիզն էլ, Լինեն էլ ասացին, որ ինձ կարոտում են ամբիոնում։ Մարի-Լուիզի հետ առավոտները սուրճ էինք խմում ու իրար բզում, որ շուտ գործի գնանք։ Չասացի, որ Յոենսուում առանց որևէ տեսակի ջանքի առավոտյան յոթ-ութից ոտքի վրա եմ։ Բայց ահագին ազդվեցի, մտածում էի՝ մենակ ես եմ կարոտում կոպենհագենցիներին։

Իսկ իմ իրականությունները պառակտված են, ու այլևս չգիտեմ՝ որտեղ եմ ուզում լինել։ Յոենսուի հետ լրիվ սեր-ատելություն հարաբերության մեջ եմ․ երբ էնտեղ եմ, չեմ ուզում էնտեղ լինել, իսկ երբ Կոպենհագենում եմ, կարոտում եմ։ Չգիտեմ ինչն եմ կարոտում, որովհետև դժվար ամիսներ էին ինձ համար։

Յոենսուի ղեկավարս վերջերս առաջարկեց պայմանագիրս երկարացնել ու ակնարկեց, որ մշտական աշխատանքի բավական լուրջ հեռանկար կա։ Ակադեմիական կարիերայում առաջին քայլերն անողին ուրիշ ի՞նչ է պետք։ Բայց կուզենա՞մ արդյոք մնացած ամբողջ կյանքս Յոենսուում անցկացնել։ Երևի չէ։ Իմ տունը, այնուամենայնիվ, Կոպենհագենում է, ու ուզում եմ այստեղ մնալ։ Իսկ մինչ այդ պիտի պառակտվեմ երեք իրականությունների միջև․ քաղաք, որտեղ ապրում եմ, քաղաք, որտեղ աշխատում եմ, ու քաղաք, որտեղ մեծացել եմ ու որն այցելում եմ միայն պարտականությունից դրդված։

 

2 Comments »

Նոյեմբեր

Այս նոյեմբերը երկար ամիս էր, ու հենց առաջին օրվանից ականջիս մեջ էին Հենրիկ Նորբրանտի տողերը. «Նոյեմբեր, նոյեմբեր, նոյեմբեր, նոյեմբեր»։ Այս նոյեմբերը մի երկար հուզական ճամփորդություն էր, որի ընթացքում ամեն տեղ եղա, ամեն ինչ ճաշակեցի ու ինձ բազմաթիվ տարբեր կողմերից տեսա։

Այս նոյեմբերին էնպիսի զգացողություններ ունեցա, որ նախկինում երբեք չեմ ունեցել։ Մոտիկից զգացի, թե բըրնաութն ինչ տեսք կարող է ունենալ, ու եթե ժամանակին դադար չտայի, երևի պատգարակով Կոպենհագեն հասնեի։

DSC_1148.jpg

Այս նոյեմբերին իմ աշխատանքը խիստ ծանրաբեռնված էր ու է՛լ ավելի ծանրաբեռնվեց, երբ ղեկավարս վիրահատվեց, ու նրա գործի մի մասն էլ սկսեցի ես անել։ Ամսվա սկզբին դրան գումարվել էր սոցիալական մեկուսացվածությունը, իսկ ամսվա վերջին, ինչպես մի անգամ Ուլուանան էր ասել իմ մասին, մազերիցս բռնած ջրից դուրս էի քաշում ինձ, որ չխեղդվեմ։

Ամսվա վերջին է՛լ ավելի ուժասպառ էի եղել։ Սուպերմարկետներում չէի կարողանում մթերք գնել։ Ժամերով թափառում էի շարքից շարք՝ մոռանալով, թե ինչի համար եմ այնտեղ։ Ու հենց էս պատճառով չէի կարողանում նորմալ սնվել․ նախաճաշի ու ընթրիքի մթերք տանը չէր լինում, իսկ համալսարանի ճաշարանի ճաշը կիսատ էի թողնում։ Սարսափելի անքնություն էր սկսվել (ու դեռ շարունակվում է), և նույնիսկ հինգ գիշեր իրար վրայից չքնելուց հետո աչքս չէր կպնում: Լսարանում դա զգացվեց միայն ամենավերջին դասի վերջին երեսուն վայրկյանների ընթացքում, երբ նախադասությունը սկսեցի ու չկարողացա ավարտել։ Իսկ դրա մասին իմացա, որովհետև դասից հետո ուսանողներիցս մի քանիսը գրեցին ու հարցրին, թե արդյոք ամեն ինչ կարգին է։

Հենց այդ վերջին դասի օրն էր, որ ցերեկը ժամը երկուսին ամեն ինչ թողեցի ու տուն գնացի՝ վճռականորեն որոշելով, որ այդ օրը չէի աշխատելու։ Այդ օրն էր, որ դաշնամուրը բացեցի ու սկսեցի նվագել սովորել։ Հետո երաժշտությունը բարձր միացրի ու սկսեցի գժավարի պարել։ Ու հասկացա, որ արդեն ժամանակն էր։ Շունչ քաշելու ժամանակն էր։ Ու խո՜րը շունչ քաշեցի՝ բաց թողնելով հոդվածիս դեդլայնը։

Էմոցիոնալ էր նոյեմբերը, անտանելի էմոցիոնալ։ Մի կողմից միայնությունն էր, լքվածությունն ու հուսահատությունը, մյուս կոմից մարդիկ էին, որոնք իմ մասին հոգ էին տանում։ Լինում էին առավոտներ, երբ արթնանում էի, ու թվում էր՝ ամբողջ աշխարհին, ողջ մարդկությանը սիրում եմ։ Լինում էին երեկոներ, երբ միայնությունից կծկվում էի Ու չես հասկանում ինչու են բոլոր հույզերը կուտակվում մի տեղում ու դուրս ժայթքում միանգամից։ Այն աստիճանի, որ անգամ կարծում էի՝ երկբևեռ եմ։

Այս նոյեմբերին հյուսիսափայլը տեսա ու կտոր-կտոր եղա։ Միայնությունի՞ց էր, հոգնածությունի՞ց, թե՞ հյուսիսափայլի հետ կապածս հույսերից։ Բայց էդ օրը լրիվ տակնուվրա էի եղել, հոգեկանս լրիվ խանգարվել էր, ու հաջորդ օրվա դասը ստիպված քենսըլեցի։ Հյուսիսափայլը չէր մենակ, զբաղվածությունն էր նաև ու տարբեր մարդկանց հետ անընդհատ աշխատելու անհարմարությունը։ Քամվել էի, ինձ ոչինչ չէր մնացել։

Այս նոյեմբերին բլոգումս բազմաթիվ գրառումներ սկսեցի, ու դրանք բոլորը կուտակված են սևագրերում։ Չգիտեմ՝ երբևէ կավարտե՞մ, թե՞ ոչ։ Չգիտեմ՝ երբևէ կավարտե՞մ այս գրառումը, թե՞ ոչ։ Այս նոյեմբերին անգամ հելունագործս կիսատ թողեցի։ Գիրք կարդալ չէի կարողանում․ երկու-երեք էջ, և ուշադրությունս մարում էր։ Միայն շփվել էի կարողանում, մարդկանց հետ շփվել, ու դա լավ էր։

Այս նոյեմբերին իմ մասին նոր բաներ իմացա ու զարմացա, որովհետև անսպասելի էր, անակնկալ, «ե՞ս, երբե՛ք» շարքից։ Ինքս ինձ նորովի բացահայտեցի ու սիրեցի մարդկությանը, սիրեցի կյանքը, սիրեցի կենդանի լինելու զգացողությունը։

Այս նոյեմբերին սովորեցի համարձակ լինել։ Երբ սուզվում ես ջրում, ու արդեն մոտ է խեղդվելուդ պահը, ձեռքդ մազերիդ տանելու ու դուրս քաշելու համար համարձակություն է պետք։

Նոյեմբերի վերջին շաբաթ-կիրակին Կոպենհագենում անցկացրի։ Մեկուկես ամիս այնտեղ չէի եղել։ Ու նորովի բացահայտեցի սերս քաղաքի նկատմամբ։ Էնքա՜ն տաքուկ էր, էնքա՜ն հարազատ։ Անգամ անձրևի տակ քայլելը տհաճ չէր։ Այս նոյեմբերին ավելի քան երբևէ հասկացա, որ Կոպենհագենն իմ տունն է։

Նոյեմբերը լավ ամիս է․ Մորթենը նոյեմբերին է ծնվել։

Leave a comment »

Protected: Ուսանողներս

This content is password protected. To view it please enter your password below:

Enter your password to view comments.

Մի երեկո Յոենսուում

Թե ինչպես Յոենսուում սոցիալիզացիայի խնդիրը լուծեցի, մի առանձին երկար պատմություն է, որին նվիրված առանձին գրառում կա սևագրերիս մեջ, ու դեռ չեմ վերջացրել։ Բայց թե ինչպես այս երեկոն ինքն իրեն կազմակերպվեց, մի կողմից շա՜տ տխուր պատճառ ունի, մյուս կողմից էլ վերջին երկու-երեք շաբաթների ընթացքում նախաձեռնելու ունակությունս մարզելու արդյունք է։

Մենք չորս կանայք էինք ու ընթրում էինք իմ խոհանոցում։ Երկուսս մի երկրից, մյուս երկուսը՝ մի ուրիշ։ Զանազան հանգամանքների բերումով չորսով հայտնվել էին այս կորած ֆիննական քաղաքում։ Ու զրուցում էինք, ժամերով զրուցում։ Մի տեսակ ջերմություն ու ներդաշնակություն կար էդ ամենի մեջ։ Ու հասկանում ես՝ այս մարդիկ քո հետագա կյանքում կարևոր դեր են ունենալու։ Հասկանում ես՝ նրանք այն հազվագյուտ մարդկանցից են, որոնք իսկը քո տիպի են, քո կտորից կարված, քո մտածելակերպին այնքա՜ն մոտ, որ մտածում ես՝ ախր ո՞նց մինչև հիմա չէինք հանդիպել։

Հիշում եմ՝ ամիսներ առաջ ինչպես էի դժգոհում, որ չեմ կարողանում մարդկանց հետ ընկերանալ, որովհետև չեմ կարողանում բաց ու անկեղծ լինել հետները։ Հետ նայելով էդ բոլորին՝ մտածում եմ, որ ուղղակի ճիշտ մարդկանց չէի հանդիպում։ Ճիշտ մարդիկ հազվագյուտ են, կյանքում ընդամենը մի քանիսը։ Ու այս երեկոն այդ ճիշտ մարդկանց հետ հանդիպումն էր։

Ու գիտես, որ նրանք շարունակելու են քո կյանքում լինել։ Գիտես, որովհետև էդպես էր նաև տարիներ առաջ նոյեմբերյան այն ուրբաթ օրը, երբ ես ու Մանուն ամբողջ Երևանը ոտքի տակ տվեցինք։ Դեռ այն ժամանակ գիտեի, որ Մանուն հենց այդ հազվագյուտ մարդկանցից էր։ Եվ այս երեկո նստած էինք չորսով՝ ես ու Մանուն ու նրանք։

Leave a comment »

Քննություններ և գնահատականներ․ ինչի՞ համար են դրանք

Ձևաբանության ու շարահյուսության քննության լսարանը չգիտեի, թե որտեղ է։ Դեռ հինգ տարի առաջվանից աղոտ հիշում էի, որ ինչ-որ խուճուճ տեղում է։ Երբ դուրս եկա մեր մասնաշենքից, որ գնամ լսարանի մասնաշենք, տեսա էդ ուղղությամբ գնացող իմ ուսանողներից մեկին, որը նույնպես քննության էր գնում։ Հարցրի, թե արդյոք գիտի լսարանի տեղը։ Ասաց, որ գիտի։ Խնդրեցի, որ ուղեկցի ինձ։ Ասաց՝ լավ։ Բայց նրա հետ քայլելը բավական անհարմար էր, որովհետև ուսանողուհին միայն քննության փաստից արդեն ահագին լարված էր, իսկ իմ ներկայությունն այդ լարվածությունը մեծացրեց։

Երբ մտա լսարան, այդ նույն ուսանողուհու նման ևս տասը հոգի կար՝ ահավոր սթրեսված, ահավոր անհանգիստ։ Հարցաթերթիկները բաժանեցի, քննությունը սկսվեց։ Հետս գիտական հոդված էի բերել, որ քննությանը նստած ժամանակ չձանձրանամ։ Բայց կարդալ չկարողացա․ տասնմեկ ուսանողների սթրեսը լրիվ ինձ էր փոխանցվել, ու անհանգիստ նստած րոպեներն էի հաշվում, որ երկու ժամը լրանա, գնամ։

Ֆիննական կրթական համակարգում թույլ է տրվում նույն քննությունը ուզածի չափ հանձնել, մինչև ուզածդ գնահատականը ստանաս։ Հետևաբար, պիտի որ քննությունը պակաս սթրեսային լինի։ Բայց փաստորեն չէ․ շատ ուսանողներ նույնիսկ չեն էլ ներկայանում քննության առաջին փորձին, չնայած կորցնելու ոչինչ չունեն․ կտրվեցի՞ն կամ ցա՞ծր ստացան։ Ոչինչ, կարող են վերահանձնել։

Քննության առաջացրած սթրեսային պայմաններում ես վստահ չեմ, որ ուսանողն իր գիտելիքը լավագույնս ցուցադրում է։ Ավելին՝ վստահ եմ, որ չի ցուցադրում։ Մեկ անգամ չէ, որ նկատել եմ դասերին նմանատիպ հարցերին հեշտությամբ պատասխանող, գիտելիքներով հարուստ ու վերլուծող ուսանողները  քննության գրավորի մեջ լուրջ սայթաքումներ են թույլ տալիս ու առավելագույն գնահատական չեն ստանում։ Այսպիսով, քննությունը դառնում է ոչ թե գիտելիքները, այլ սթրեսադիմացկունությունը ստուգող հարթակ։

Ինքս էլ ուսանող եղած ժամանակ քննությունների ընթացքում հաճախ անհանգստությունից ինձ կորցրել եմ ու չեմ կարողացել գիտելիքներս ըստ արժանվույն ցուցադրել։ Իհարկե, դա հիմնականում բանավոր քննությունների ժամանակ էր, իսկ գրավորներին համեմատաբար հանգիստ էի։ Բայց քննություններին նայելով մյուս՝ դասախոսի կողմից, հասկանում եմ, որ ես միակ մարդը չէի, որ քննությունները ծանր էր տանում։

Փաստորեն, մի կողմից անտեղի սթրես, մյուս կողմից՝ դրա հետևանքով գիտելիքների ոչ ճիշտ ցուցադրություն։ Այդ դեպքում պե՞տք են մեզ քննությունները։ Իսկ ինչպե՞ս ստուգել գիտելիքները։

Էստեղ կարևոր է հասկանալ, թե ինչ է գիտելիքը։ Առարկայի բովանդակությունն իր բոլոր խրթին տերմիններով ու սահմանումներով գլխում ման տալն ինձ համար գիտելիք չէ։ Ավելին՝ ինտերնետի հասանելիությունն այսօր հնարավորություն է տալիս մոռացած տերմինը մի քանի վայրկյանում գտնել։ Քննությունների ժամանակ ընդհանրապես ես դնում եմ էնպիսի հարցեր, որոնք ստուգում են ուսանողի՝ առարկայի բովանդակությունը պրակտիկ խնդիներ լուծելու համար գործածելու ունակությունը և սովորած նյութի հանդեպ քննադատական մոտեցումը։ Հարցերին պատասխանելու համար առարկայից միայն նվազագույն ինֆորմացիա է պետք, բայց պետք է կարողանալ այդ ինֆորմացիան կիրառել հարցերին պատասխանելու համար։

Կախված ինչ կրթական համակարգից են՝ ուսանողներիս մի մասը դժվարանում է դասագրքում գրվածը վերաշարադրելուց ավելին գրել քննության ժամանակ։ Երբեմն նույնիսկ ուղղակի զարմանում եմ, թե ինչպիսի հաջողությամբ են կարողացել բավական խրթին տեքստն անգիր անել, ու մի քիչ տխրում, որ ցածր գնահատական եմ դնելու, որովհետև իմ հարցին, ըստ էության, չեն պատասխանել։

Բայց էսպիսի հարցերին պատասխանելու համար բնավ պետք չէ, որ ուսանողը երկու ժամով բերվի լսարան։ Ավելին՝ ուսանողին ավելի երկար ժամանակ ու տան հարմարավետությունը տալով՝ հնարավորություն է ստեղծվում սթրեսի բաղադրիչը հասցնել նվազագույնի, իսկ մտածելու, վերլուծելու, համեմատելու ու համադրելու բաղադրիչը՝ առավելագույնի։ Էստեղ կշահեն նաև այնy ուսանողները, որոնք էնպիսի կրթական համակարգերից են, որտեղ դասագրքի տեքստ անգիր անելը խրախուսվում է․ այլևս ժամանակ չեն ծախսի անգիր անելու վրա, այլ կկենտրոնանան քննության հարցերին պատասխանելու վրա։ Այս դեպքում կարող եմ նաև ավելի ծավալուն հարցեր տալ ու ավելի լավ պատկերացում կազմել ուսանողի գիտելիքների մասին։ Ավելին՝ գիտելիքների ստուգման պրոցեսը դառնում է նաև սովորելու պրոցես․ առաջադրանքը կատարելիս ուսանողը կարդում է լրացուցիչ գրականություն, ժամանակ ունենում մտածելու դրա մասին, գրածը կարող է ուզածի չափ խմբագրել, հետևաբար նաև ակադեմիական տեքստ գրելու հմտություններն են զարգանում։

Էսպիսի առաջադրանքների դեպքում, այնուամենայնիվ, էսպես կոչված վերահանձնումը դժվարանում է, ու ստացած գնահատականն ուսանողին ուղեկցում է ողջ կյանքում՝ հաճախ նաև ճակատագրական լինելով (օրինակ, ասում են՝  որևէ առարկայից C ստացած ուսանողը PhD-ի շանս գրեթե չունի): Ու այստեղ գալիս է գնահատականի հարցի կարևորությունը․ ինչու՞ ուսանողին գնահատել։ Ի վերջո, ինչքան էլ գնահատման էսպես կոչված օբյեկտիվ չափանիշներ լինեն, գնահատող դասախոսը մարդ է իր սուբյեկտիվությամբ, ու ինչ-ինչ պատճառներով դրած ցածր գնահատականը կարող է ուսանողի ապագայի հետ խաղալ։

Չնայած ինքս գնահատման շատ խիստ չափանիշներ եմ սահմանել ինձ համար, ամեն անգամ գրավորներ ստուգելիս սուբյեկտիվության դեմ կռիվ եմ տալիս։ Հատկապես երբ ըստ չափանիշների, աշխատանքը սահմանային է, բավական դժվար է որոշելը վերև՞, թե՞ ներքև գնալ։ Կարող եմ իհարկե առաջնորդվել նրանով, թե ուսանողը դասերի ժամանակ ինչ գիտելիքներ էր ցուցադրում, ըստ այդմ էլ ավելի բարձր կամ ցածր գնահատական դնել։ Բայց այդ դեպքում գնահատականը հետևողական չի լինի. նույն որակի աշխատանքների մի մասը բարձր, իսկ մյուսները ցածր գնահատական կստանան։ Գնահատելիս մաքսիմալ օբյեկտիվության հասնելու համար կարելի է գրավորներն անանուն դարձնել։ Գրավոր քննությունների ժամանակ դա չի օգնում․ ուսանողներիս ձեռագրերն արդեն անգիր գիտեմ։ Տանը կատարած առաջադրանքների դեպքում կարող է որոշ չափով օգնել, հատկապես որ աշխատանքը տպագիր հանձնելու հնարավորություն կա։

Դանիայում դասախոսի սուբյեկտիվությունը նվազեցնելու համար կա ցենզորի ինստիտուտը․ ցանկացած քննության գնահատման պրոցեսին մասնակցում է ոլորտի մեկ այլ մասնագետ, որը դասավանդման հետ կապ չի ունեցել, ու գնահատականները դասախոսը համաձայնեցնում է ցենզորի հետ։ Բայց նույնիսկ այս լուծումը կատարյալ չէ․ հաճախ ոլորտի մասնագետն ավելի նեղ առարկան այնքան էլ լավ չի պատկերացնում։ Օրինակ, հայերենի քննության ժամանակ ցենզորը իրանագետ էր ու չէր կարող օբյետիվորեն դատել, թե ուսանողն ինչպես է պատասխանում քննությունը։

Եվ ի վերջո, գնահատականներն ինչի՞ համար են։ Ուսանողներին դասակարգելու՞։ Ըստ ինչի՞։ Ինչու՞ է այդքան կարևոր ուսանողներին դասակարգելը։ Արդյոք ավելի կարևոր չէ՞ գիտելիքի փոխանցման պրոցեսի վրա կենտրոնանալն ու անել առավելագույնը, որ ուսանողը գիտելիք ստանա։ Այդ դեպքու մի՞թե ավելի լավ չի լինի վերացնել բոլոր տեսակի լսարանային քննությունները, գիտելիքների ստուգման համար տնային առաջադրանքներ տալ, իսկ դրանք գնահատել միայն «ստուգված/չստուգված»։

 

15 Comments »

Ընտրություններ․ Հայաստան և Դանիա

Հայաստանում չեմ հիշում վերջին անգամ երբ եմ որևէ ընտրությունների մասնակցել։ Երևի 2008-ին կամ 2009-ին։ Ինչ դրսում գտնվող ՀՀ քաղաքացիներին զրկել են ընտրելու հնարավորությունից, որևէ ընտրության չեմ մասնակցել։

Անցյալ տարի փորձեցինք վերականգնել ընտրելու մեր իրավունքը։ Բոլոր պատգամավորներին հատ-հատ նամակներ գրեցինք։ Միայն Նաիրա Զոհրաբյանը պատասխանեց՝ խոստանալով հարցին անպայման անդրադառնալ, բայց էդպես էլ չանդրադարձավ։ Ֆեյսբուքում էլ մի քիչ շուխուռ անելուց հետո ահագին լուրջ դիմադրության հանդիպեցինք հենց ընտրություններով որևէ բան փոխել ցանկացող ակտիվիստների կողմից, թե՝ ես չեմ ուզում, որ իմ ապագան դրսում ապրողները որոշեն։

Ու նորից Հայաստանի քաղաքացիները բաժանվեցին «մենք» ու «նրանքի», որտեղ «նրանքի»՝ դրսում ապրող ՀՀ քաղաքացիների իրավունքները ստորադասվեցին ՀՀ տարածքում ապրողների իրավունքներին։ Ակտիվիստների մտքով չանցավ, որ դրսում ապրող ընտրողների մեծ մասը Հայաստանում որևէ մեկից ֆինանսական կախում չունեն, հետևաբար դժվար ՀՀԿ-ի օգտին քվեարկեին։ Ավելին՝ շատ հնարավոր է, որ դրսից լիքը ձայներ իրենց համակրած կուսակցությունների օգտին գային։

Նրանց մտքով չանցավ նաև, որ իրենց սիրելի եվրոպական պետություններում ամեն ինչ անում են, որ երկրի տարածքից դուրս գտնվող ընտրելու իրավունք ունեցողը մասնակցի ընտրություններին թե՛ էսպես կոչված նամակով քվեարկությամբ, թե՛ գտվնելու վայրից քվեարկելու հնարավորությամբ։

Այս տարի որպես ավելի քան երեք տարի Դանիայում բնակվող օտարերկրացի ես էլ ՏԻՄ ընտրություններին մասնակցելու իրավունք ունեի, բայց ընտրությունների օրը Յոենսուում էի լինելու։ Դրա համար երբ վերջին անգամ Կոպենհագենում էի, գնացի քաղաքապետարան ու նամակով քվեարկեցի։ Ո՛չ մատնահետք ստուգել, ո՛չ անձնագիր։ Միայն բժշկական քարտս ցույց տալը հերիք էր (քարտի վրա նկար չկա, միայն անուն-ազգանուն, հասցե ու սոցապահովագրության համար), որ քվեաթերթիկ տային, որտեղ ձեռագիր գրեցի այն կուսակցության անունը, որի օգտին քվեարկում էի (դեռ ամբողջական քվեաթերթիկները չէին տպել), քվեաթերթիկները դրվեցին ծրարի մեջ, որ ուղարկվեն այնտեղ, որտեղ քվեները հաշվվելու են մյուս շաբաթ։

Դանիայում էլ Հայաստանի պես կուսակցություններ շատ կան։ Ու ինձ համար բավական բարդ ընտրություն էր, որովհետև անգամ բոլոր աջ ու վերջին տարիներին հակաիմիգրանտային քաղաքականություն վարած կուսակցություններին բացառելուց հետո տակը երեք կուսակցություն էր մնացել։ Ի վերջո, ձայնս տվեցի ամենածայրահեղ ձախ կուսակցությանը, որը խոստանում է, որ Կոպենհագենը կփրկի հարուստների գեթո դառնալուց, կխթանի քաղաքի բազմազանությունը, կպայքարի օդի աղտոտվածության դեմ, մասնավորապես քաղաքն է՛լ ավելի հեծանվային դարձնելով։ Այս կուսակցությունն աչքի է ընկնում նաև անելով այն, ինչ խոստանում է։ Օրինակ, վերջին տարիներին Կոպենհագենի տրանսպորտային քաղաքապետը հենց այս կուսակցությունից էր, ու աչքներիս առաջ էինք տեսնում, թե ոնց էին հեծանվային ուղիները լայնանում, մեքենաների ճանապարհները նեղանում։

Մտածում եմ՝ ամեն դեպքում լավ է, որ Հայաստանի ընտրություններին չեմ կարող մասնակցել․ չէի իմանա՝ ում ընտրել։ Ձևի համար մի ձախ կուսակցություն չկա։

4 Comments »

Շարֆ

Էն օրը մի ֆիննուհու հետ էի խոսում։ Ինքը համալսարանում հայտնի է իր ձեռագործներով։ Էս պահին տաք ձեռնոցներ է գործում։ Ցույց տվեց ինձ։ Դեղին ու սև էին։ Ասաց, որ հայրը տեսավ, զարմացավ, թե՝ սրանք ամառային գույներ են, ինչու՞ ես սրանք ընտրել։ Ֆիննուհին ինձ բացատրեց, որ մտքով չէր անցել, որ դրանք ամառային գույներ են, բայց դե որ սկսել էր, որոշեց վերջացնել։

Ընդհանրապես, ես սիրում եմ գունավոր հագնվել։ Բայց գույները հատկապես կարևորում եմ ձմռանը․ երբ դրսում ամեն ինչ գորշ ու տխուր է, հաճելի է վառվռուն գույների մեջ լինել։ Դրա համար էլ էսպիսի շարֆ գործեցի․

Ահագին գոհ եմ աշխատանքիցս։ Լավ տաք է ու սիրուն։ Ճիշտ է՝ եզրերին տեղ-տեղ անհավասարություններ կան (դե հաշվի էլի շարքերդ), բայց հագած վիճակում ընդհանրապես չեն երևում էդ անհավասարությունները։

2 Comments »

Հյուսիսափայլ

Տարիներ առաջ մի տղայի հետ որոշել էինք հյուսիսափայլը տեսնել։ Դրա համար աշխարհի բոլոր հաշվարկները կատարեցինք ու Իսլանդիա հասանք։ Իսլանդիան տեսանք, հյուսիսափայլը՝ չէ։

Երբ Մորթենի հետ ծանոթացա, ասացի, որ փնտրում եմ մեկին, որ հետը հյուսիսափայլ տեսնեմ։ Այսօր հյուսիսափայլ տեսա, իսկ Մորթենը հետս չէր։

Կանգնել էի իմ փողոցի ծայրին, որտեղ քաղաքի լույսերը վերջանում էին ու նայում էի կանաչավուն փայլին։ Նայում էի մեն-մենակ։

Հյուսիսափայլ տեսնելն իմ կյանքի ամենամիայնակ փորձառությունն էր։

 

7 Comments »

Աշխատանքային պայմաններ․ Դանիա և Ֆինլանդիա

Այս առավոտ, երբ արթնացա, ու աչքերս դեռ չբացած ձեռք գցեցի գիտական հոդվածին, որը հոգելեզվաբանության դասի ժամանակ քննարկելու էինք, չէի պատկերացնում, որ այս շաբաթ բլոգումս գրառում կանեմ։

Այս առավոտ, երբ նախաճաշիս հետ արագ-արագ վերընթերցում էի հոդվածը, որ համոզվեմ՝ ոչինչ բաց չեմ թողել, գիտեի, որ կյանքիս ամենազբաղված շաբաթն է սկսվել։ Ու դեռ չգիտեմ՝ ոնց եմ դիմանալու։ Անգամ բժշկականում սովորելիս էսպիսի զբաղվածություն չեմ ունեցել։ Ճիշտ է՝ պատահել են քննություններ, որոնց պատրաստվելիս օրը երեք հարյուր էջ կարդալու կարիք է եղել։ Բայց դրանք եղել են զբաղված օրեր, ոչ թե զբաղված շաբաթներ։

Այս շաբաթ ես պիտի հասցնեմ տասը ժամ դասավանդել (ու այդ տասը ժամին պատրաստվել), երկու քննություն անցկացնել, որոնցից մեկը՝ ինքս ստուգել, մյուսը՝ ֆոտո անել, ուղարկել դասախոսին, տեղի լաբերից մեկն այցելություն կազմակերպել ու ուղեկցել ուսանողներին, դասացուցակն էնպես հետուառաջ անել, որ լաբի էքսկուրսիայի հետ կոնֆլիկտ չլինի, դեպի Հելսինկի կատարվելիք գիտական ճամփորդությունը կազմակերպել և երկու գիտական հոդված խմբագրել, որովհետև քոմենթները եկել են, ու համահեղինակներից ոչ մեկը սպասել չի ուզում։ Չգիտեմ անգամ ֆիզիկապես ոնց եմ հասցնելու։

Ու թեև սա կիսամյակի ամենազբաղված շաբաթս է, Յոենսուում սովորական են դարձել վեցօրյա աշխատանքային շաբաթներն ու տասը ժամյա աշխատանքային օրերը։ Աշխատանքային պայմանագիրս ասում է՝ տարին 1624 ժամ աշխատանք, ինչպես ուզում ես, բաշխիր։ Իսկ իրականում այդ ժամերն իմ փոխարեն բաշխել են․ աշնանը ճռռա, իսկ գարնանը պարապ ման կգաս։

Անգամ PhD-իս ընթացքում ու անգամ վերջին շաբաթներին էսպիսի զբաղվածություն չեմ ունեցել։ Կոպենհագենում եթե հատուկ պատճառ չկար, աշխատանքս սկսում էի տասից հետո, տուն գնում վեցի կողմերը։ Քանի որ ես աշխատանքային օրս ուշ սկսողներից էի, սովորաբար տուն գնացող վերջին մարդն էի լինում ու տեսնում էի, որ շենքը դափ-դատարկ է․ բոլորը չորսի կողմերը տուն են գնում։ Վիքենդներին էլ էի հանգստանում՝ որոշ բացառություններ չհաշված, երբ պիտի լաբում էքսպերիմենտ անեի կամ երկուշաբթի օրը դաս ունեի, ու չէի հասցրել մինչև վերջ պատրաստվել: Հիվանդանոցի լաբում ոչ աշխատանքային օրերին ու ժամերին հազվադեպ կտեսնեիր մի երկու հոգու աշխատելիս, համալսարանում՝ երբեք։

Իսկ Յոենսուում էսպիսի գրաֆիկով աշխատող միակ մարդը չեմ։ Լինի դա երեկոյան ժամը ութը, թե կիրակի, ամբիոնում միշտ ինձնից բացի մարդ լինում է։ Ճիշտ է՝ իրենց համեմատ ես էլի ավելի շատ եմ աշխատում, բայց նրանք էլ Կոպենհագենի համալսարանի աշխատակիցների համեմատ են շատ աշխատում։ Երեկ օրինակ դասախոսներից մեկը տուն գնալիս ինձ ասաց, որ պետք է մի քիչ էլ վիքենդ ունենալ։ Իսկ այսօր, երբ արդեն երեկոյան ժամը յոթն էր, մեկ այլ դասախոս հարցրեց, թե արդյոք հոբբիներ չունեմ։

Դանիայում 37 ժամը շաբաթվա մեջ բաշխելը հնարավորություն էր տալիս աշխատանք-կյանք բալանսը պահպանել։ Դանիայում նաև ողջունելի չէր չափից շատ աշխատելը, ու եթե ղեկավարությունդ իմանար, անպայման դրա դեմ միջոցներ կձեռնարկեր։ Էստեղ դա նորմ է, բոլորի ապրելակերպը։ Ավելին՝ շատերը Յոենսուում չեն էլ ապրում, ու աշխատանքը մի տեղում, կյանքը մեկ այլ տեղում ունենալը բավական ձեռնտու լուծում է։ Իմ դեպքում էլ է էդպես․ էսպիսի ճռռիկ գրաֆիկի միակ մխիթարանքս այն է, որ ամբողջ դեկտեմբերին Կոպենհագենում եմ լինելու ավելի թեթև գրաֆիկով։

Էսօր կարդացի, որ Ֆինլանդիայի կառավարությունն ուզում է կրճատել համալսարանների ակադեմիական հաստիքները։ Ցնդել են լրիվ։ Առանց էդ էլ (գոնե մեր ամբիոնում հաստատ) աշխատուժի լուրջ պակաս կա։

Եթե ինձ հարցնեն, դանիական մոդելը՝ բալանսավորված աշխատանք-կյանքը, նախընտրում եմ Դանիայում, ֆիննական մոդելը՝ աշխատանքը մի տեղում ու ժամանակահատվածում, կյանքը՝ մի ուրիշ, Ֆինլանդիայում։ Բայց էս շաբաթվա ծանրաբեռնվածությունը չափից դուրս շատ է։ Էսօր 20:45 գործից դուրս եկա։ Չափից դուրս ուշ ժամ խանութների ու անգամ ֆասթֆուդի տեղերի բաց լինելու համար։ Ինչ արած, էսօր տանը եղած մրգերով կկշտանամ։

Leave a comment »