Կարուսել

Ոչ վե՛րջ կա, ոչ ըսկի՛զբ այս երգում

Հյուսիսափայլ

Տարիներ առաջ մի տղայի հետ որոշել էինք հյուսիսափայլը տեսնել։ Դրա համար աշխարհի բոլոր հաշվարկները կատարեցինք ու Իսլանդիա հասանք։ Իսլանդիան տեսանք, հյուսիսափայլը՝ չէ։

Երբ Մորթենի հետ ծանոթացա, ասացի, որ փնտրում եմ մեկին, որ հետը հյուսիսափայլ տեսնեմ։ Այսօր հյուսիսափայլ տեսա, իսկ Մորթենը հետս չէր։

Կանգնել էի իմ փողոցի ծայրին, որտեղ քաղաքի լույսերը վերջանում էին ու նայում էի կանաչավուն փայլին։ Նայում էի մեն-մենակ։

Հյուսիսափայլ տեսնելն իմ կյանքի ամենամիայնակ փորձառությունն էր։

 

Advertisements
7 Comments »

Աշխատանքային պայմաններ․ Դանիա և Ֆինլանդիա

Այս առավոտ, երբ արթնացա, ու աչքերս դեռ չբացած ձեռք գցեցի գիտական հոդվածին, որը հոգելեզվաբանության դասի ժամանակ քննարկելու էինք, չէի պատկերացնում, որ այս շաբաթ բլոգումս գրառում կանեմ։

Այս առավոտ, երբ նախաճաշիս հետ արագ-արագ վերընթերցում էի հոդվածը, որ համոզվեմ՝ ոչինչ բաց չեմ թողել, գիտեի, որ կյանքիս ամենազբաղված շաբաթն է սկսվել։ Ու դեռ չգիտեմ՝ ոնց եմ դիմանալու։ Անգամ բժշկականում սովորելիս էսպիսի զբաղվածություն չեմ ունեցել։ Ճիշտ է՝ պատահել են քննություններ, որոնց պատրաստվելիս օրը երեք հարյուր էջ կարդալու կարիք է եղել։ Բայց դրանք եղել են զբաղված օրեր, ոչ թե զբաղված շաբաթներ։

Այս շաբաթ ես պիտի հասցնեմ տասը ժամ դասավանդել (ու այդ տասը ժամին պատրաստվել), երկու քննություն անցկացնել, որոնցից մեկը՝ ինքս ստուգել, մյուսը՝ ֆոտո անել, ուղարկել դասախոսին, տեղի լաբերից մեկն այցելություն կազմակերպել ու ուղեկցել ուսանողներին, դասացուցակն էնպես հետուառաջ անել, որ լաբի էքսկուրսիայի հետ կոնֆլիկտ չլինի, դեպի Հելսինկի կատարվելիք գիտական ճամփորդությունը կազմակերպել և երկու գիտական հոդված խմբագրել, որովհետև քոմենթները եկել են, ու համահեղինակներից ոչ մեկը սպասել չի ուզում։ Չգիտեմ անգամ ֆիզիկապես ոնց եմ հասցնելու։

Ու թեև սա կիսամյակի ամենազբաղված շաբաթս է, Յոենսուում սովորական են դարձել վեցօրյա աշխատանքային շաբաթներն ու տասը ժամյա աշխատանքային օրերը։ Աշխատանքային պայմանագիրս ասում է՝ տարին 1624 ժամ աշխատանք, ինչպես ուզում ես, բաշխիր։ Իսկ իրականում այդ ժամերն իմ փոխարեն բաշխել են․ աշնանը ճռռա, իսկ գարնանը պարապ ման կգաս։

Անգամ PhD-իս ընթացքում ու անգամ վերջին շաբաթներին էսպիսի զբաղվածություն չեմ ունեցել։ Կոպենհագենում եթե հատուկ պատճառ չկար, աշխատանքս սկսում էի տասից հետո, տուն գնում վեցի կողմերը։ Քանի որ ես աշխատանքային օրս ուշ սկսողներից էի, սովորաբար տուն գնացող վերջին մարդն էի լինում ու տեսնում էի, որ շենքը դափ-դատարկ է․ բոլորը չորսի կողմերը տուն են գնում։ Վիքենդներին էլ էի հանգստանում՝ որոշ բացառություններ չհաշված, երբ պիտի լաբում էքսպերիմենտ անեի կամ երկուշաբթի օրը դաս ունեի, ու չէի հասցրել մինչև վերջ պատրաստվել: Հիվանդանոցի լաբում ոչ աշխատանքային օրերին ու ժամերին հազվադեպ կտեսնեիր մի երկու հոգու աշխատելիս, համալսարանում՝ երբեք։

Իսկ Յոենսուում էսպիսի գրաֆիկով աշխատող միակ մարդը չեմ։ Լինի դա երեկոյան ժամը ութը, թե կիրակի, ամբիոնում միշտ ինձնից բացի մարդ լինում է։ Ճիշտ է՝ իրենց համեմատ ես էլի ավելի շատ եմ աշխատում, բայց նրանք էլ Կոպենհագենի համալսարանի աշխատակիցների համեմատ են շատ աշխատում։ Երեկ օրինակ դասախոսներից մեկը տուն գնալիս ինձ ասաց, որ պետք է մի քիչ էլ վիքենդ ունենալ։ Իսկ այսօր, երբ արդեն երեկոյան ժամը յոթն էր, մեկ այլ դասախոս հարցրեց, թե արդյոք հոբբիներ չունեմ։

Դանիայում 37 ժամը շաբաթվա մեջ բաշխելը հնարավորություն էր տալիս աշխատանք-կյանք բալանսը պահպանել։ Դանիայում նաև ողջունելի չէր չափից շատ աշխատելը, ու եթե ղեկավարությունդ իմանար, անպայման դրա դեմ միջոցներ կձեռնարկեր։ Էստեղ դա նորմ է, բոլորի ապրելակերպը։ Ավելին՝ շատերը Յոենսուում չեն էլ ապրում, ու աշխատանքը մի տեղում, կյանքը մեկ այլ տեղում ունենալը բավական ձեռնտու լուծում է։ Իմ դեպքում էլ է էդպես․ էսպիսի ճռռիկ գրաֆիկի միակ մխիթարանքս այն է, որ ամբողջ դեկտեմբերին Կոպենհագենում եմ լինելու ավելի թեթև գրաֆիկով։

Էսօր կարդացի, որ Ֆինլանդիայի կառավարությունն ուզում է կրճատել համալսարանների ակադեմիական հաստիքները։ Ցնդել են լրիվ։ Առանց էդ էլ (գոնե մեր ամբիոնում հաստատ) աշխատուժի լուրջ պակաս կա։

Եթե ինձ հարցնեն, դանիական մոդելը՝ բալանսավորված աշխատանք-կյանքը, նախընտրում եմ Դանիայում, ֆիննական մոդելը՝ աշխատանքը մի տեղում ու ժամանակահատվածում, կյանքը՝ մի ուրիշ, Ֆինլանդիայում։ Բայց էս շաբաթվա ծանրաբեռնվածությունը չափից դուրս շատ է։ Էսօր 20:45 գործից դուրս եկա։ Չափից դուրս ուշ ժամ խանութների ու անգամ ֆասթֆուդի տեղերի բաց լինելու համար։ Ինչ արած, էսօր տանը եղած մրգերով կկշտանամ։

Leave a comment »

Պրոֆեսորները ռոք անել չգիտեն

Թե ինչպես սոցիալիզացիայի ի սպառ բացակայությունն ընդամենը մի օրում վերածվեց սոցիալական գերծանրաբեռնվածության, ու ես սկսեցի վախենալ, որ աշխատանքս չեմ հասցնի, մի առանձին երկար պատմություն է, ու անպայման դրա մասին մոտ ժամանակներս կգրեմ։ Բայց հենց այդ թոհուբոհի ընթացքում էր, որ գնացի Քերուբի՝ պրոֆեսորների ռոքը լսելու։

Իսկ պրոֆեսորների ռոքն ամենամյա միջոցառում է, որին մասնակցում են ֆիննական համալսարանների դասախոսական անձնակազմից բաղկացած երաժշտական խմբեր։ Այս տարի Յոենսուն էր հյուրընկալում միջոցառումը։

Էնտեղ չէի հայտնվի, եթե Դինարան՝ մեր ամբիոնի PhD ուսանողներից մեկը չգրեր։ Իրականում հայտարարության էկրաններին վաղուց էի տեսել, որ այս շաբաթ Քերուբիում նման բան է սպասվում։ Բայց ականջի հետև էի գցել, որովհետև հետս գնացող չունեի, ու աշխատանքի մեջ էլ խեղդվում էի։

Թե ինչպես Դինարայի հետ ծանոթացա, վերևում նշված պատմության մի մաս է կազմում, ու այստեղ չեմ մանրամասնի։ Պարզապես ասեմ, որ առաջին անգամ պիտի Քերուբիում հանդիպեինք։

Քանի որ Դինարան վոլեյբոլի էր, իսկ ես երեկոյան ազատ էի, որոշեցի նրանից շուտ գնալ Քերուբի ու լսել նաև մեր համալսարանը ներկայացնող խմբին։ Այդ խմբով հատկապես հետաքրքրված էի, որովհետև նրանց մեներգչուհին Ֆինլանդիայի տաղանդի հաղթողներից էր։ Էդպես ուսապարկիցս հանեցի ամենակարևոր բաները, որ հետս վերցնեմ․ հեռախոս, կրեդիտ քարտ ու բանալիներ։ Մտածեցի՝ անձը հաստատող փաստաթղթի կարիք չի լինի, բայց դե մարդ ես, վերցրի հետս։

Ու ճիշտ արեցի, որովհետև Քերուբիի աշխատողն ինձնից անձը հաստատող փաստաթուղթ պահանջեց։

— Էդքան ջահե՞լ եմ երևում,- հարցրի։
— Որպես կոմպլիմենտ ընդունիր,- ասաց, մինչ ես կհանեի նույնականացման քարտս։ Երբ ցույց տվեցի, աչքերը թռան ճակատին, ծիծաղեց։ Իսկ ես ինձ հույս տվեցի, որ հավանաբար ցածր հասակս ու գունավոր գլխարկս էին պատճառը, որ ինձ անչափահասի տեղ դրեց։

Ներս մտնելուց հետո հաջորդը բանը, որ նկատեցի, շեֆս էր։ Այ քեզ բան․ ինքն էնտեղ է։ Մնում էր հուսալ՝ ուսանողներիցս էլ կլինեն, որ բալանսը պահպանվի։ Շեֆիս քեֆը լավ էր․ երևի արդեն մի երկու բաժակ գարեջուր հասցրել էր։ Մի քիչ դասեր-մասերից խոսեցինք, հետո ինձ մենակ թողեց։

Իսկ դահլիճում կատաստրոֆիկ վիճակ էր։ Ներկաները բոլորը պլպլան շորերով էին, ու ես իմ ջինսերի մեջ ինձ վատ զգացի։ Հետո մտածեցի՝ ռոք համերգ ո՞վ է պլպլան շորերով գնում։ Էստեղ սխալն իրենք են, ոչ թե ես։ Իսկ բեմի դիմացը լրիվ դատարկ էր․ մարդիկ խմբվել էին դահլիճի ծայրում ու մոտ չէին գալիս։

Երբ Ֆինլանդիայի տաղանդը սկսեց երգել, պլպլան շորերով մի քանի կանայք հայտնվեցին դահլիճի կենտրոնում ու սկսեցին տուտուզներն աջ ու ձախ շարժել․ պարում էին։ Ու էս դասարանի քեֆային վիճակները հակադրվում էին Էնսիֆերումի՝ երկու շաբաթ առաջվա համերգին, երբ բեմի դիմաց մարդիկ այնքան խիտ էին դասավորվել, որ անհնար էր շարժվել առանց կողքինիդ կպնելու։ Ու բոլորը միասին գլուխներն էին թափ տալիս։ Անկեղծ ու բաց մթնոլորտ էր։

Իսկ այսօր կենտրոնում հավաքված բոլոր մարդկանց վրայից կեղծիքը թափվում էր, ու դա մի տեսակ ծիծաղելի էր, բայց հետս մարդ չկար, որ ծիծաղեի։ Ֆինլանդիայի տաղանդի խումբն էլ ահավոր մի բան էր։ Այն աստիճանի, որ կեսից դուրս եկա միջանցք, որ չտեսնեմ ու չլսեմ նրան։

Դինարան եկավ մի ժամ անց։ Ասաց, որ ինքը պարել շատ է սիրում ու հույս ունի՝ երաժշտությունը լավը կլինի, ոչ թե մետալ, որի ժամանակ մարդիկ գլուխներն են թափ տալիս։ Նայեցի Դինարային, նայեցի բեմից հնչող երաժշտությանը ու հասկացա, որ երեկոն երկար է լինելու, շա՜տ երկար։

Ու քիչ անց Դինարան թևիցս քաշեց, բերեց դահլիճի կենտրոն՝ պարահրապարակ, ու մենք դարձանք այն պարողները, որոնք քիչ առաջ այնքա՜ն ծիծաղելի էին թվում։ Մի կերպ կաշկանդված շարժումներ էի անում՝ դահլիճի ծայրում շեֆիս հայացքը մեջքիս վրա զգալով և ուղղակի ամբողջ ինտրովերտ կողմս ջրի երես հանած՝ երազելով հարմարավետ բազմոցի ու տաք թեյի մասին։ Տեսնողը չէր հավատա, որ ընդամենը երկու շաբաթ առաջ ես էի Էնսիֆերումի համերգին էնպես տժժում, որ ամբողջ երկու օր վիզս բռնվել էր։

Հանկարծ հայտնվեց Ռիտա Սարգսյանի ճիշտ նմանակը ու նրա պես պարելով անցավ դահլիճի մի ծայրից մյուս ծայրը։ Ու ես հաստատ կմտածեի, թե Ռիտա Սարգսյանն է, եթե չգար ու ֆիններեն չհարցներ․ Kuka sinä olet? Քանի որ Ռիտա Սարգսյանի հետ ծանոթանալու ցանկություն բնավ չունեի, ինձ լրիվ էշի տեղ դրեցի ու ասացի, որ ֆիններեն չեմ հասկանում։

Իսկ այդ արտահայտությունը, որ նշանակում է «Ո՞վ ես դու», հանկարծ շատ կոպիտ թվաց։ Լսարանային տարածքում երբևէ հարցականի տակ չէի դրել արտահայտության քաղաքավարության աստիճանը ու երբեք չէի մտածել, որ այն իսկապես գործածում են ֆինները ծանոթանալիս։ Ու փաստորեն Ռիտա Սարգսյանը հայտնվել, հարցնում էր՝ «Ո՞վ ես դու»։

Դինարայի աչքից չվրիպեցին իմ անհավես պարային շարժումները, ու առաջարկեց նստել։ Ասաց, որ հոգնած եմ երևում։ Իսկապես հոգնած էի․ անտանելի ծանր շաբաթ էր, ու դեռ շաբաթ-կիրակի էլ պիտի հասցնեի, որ մյուս շաբաթվա դասավանդվելիք տասը ժամին հասցնեի։ Բայց եթե համերգը ձանձրալի չլիներ, դժվար երկու լոնկեռոյից հետո այդքան անհավես լինեի։

Տամպերեի համալսարանը ներկայացնող խումբը գոնե էսթետիկորեն նայվում էր․ խմբի բոլոր անդամները տարիքն առած սպիտակամազ պրոֆեսորներ էին, ու հավես էր նրանց բեմի վրա տեսնելը։ Բայց երաժշտական առումով նույն ախմախությունն էր։

Չէ, պրոֆեսորները հեչ չեն կարող ռոք նվագել։ Ավելի լավ է՝ իրենց գիտությամբ զբաղվեն։

6 Comments »

Իմ երազանքների աշխատանքը

Էսօր մի ուսանողից նամակ եմ ստացել։ Անծանոթ անուն-ազգանուն էր։ Ասում էր, որ իրենց ամբողջ ուսումնական ծրագրում մենակ իմ դասախոսությունն էր հասկացել, ու թեման իրեն ահագին հետաքրքրել էր։ Ուզում էր իմանալ, թե որ համալսարանում եմ PhD արել, որ ինքն էլ դիմի։ Նամակը կարդալուց հետո մի քանի վայրկյան պետք եղավ, որ տեղը բերեմ, թե ով էր, ինչ էր։

Ուրեմն անցյալ ձմեռ Կոպենհագենի համալսարանում մի պոստդոկի էի դիմել ու վեց ամիս անց մերժվել։ Հետագայում էդ ամբիոնում PhD արած ընկերներիցս մեկի՝ Սիգրիդի հետ խոսեցի։ Պարզվեց՝ էդ պոստդոկը Սիգրիդի համար էին հայտարարել, բայց ինքը չէր դիմել։ Ստիպված ուրիշի էին ընդունել։ Էդ ուրիշն էլ հրաժարվել էր պոստդոկից, իսկ դասավանդվելիք առարկան բաց էր մնացել։ Սիգրիդն էլ առաջարկել էր դասավանդել առարկան՝ որպես ժամավճարով դասախոս, մինչև մյուս տարի նոր պոստդոկ գործի ընդունեն։

Էս պատմությունը պատմելուց հետո Սիգրիդն առաջարկեց հյուր-դասախոս լինել իր առարկայից ու քառասունհինգ րոպե նյարդալեզվաբանությունից խոսել։ Ես էլ չմերժեցի։ Էդպես գտանք էնպիսի օր, որ ինքը դաս ուներ, ես էլ Կոպենհագնում էի լինելու, պայմանավորվեցինք, որ 45 րոպե ինձ է տրամադրելու։

Քանի որ էդ ընթացքում կյանքումս շատ բան էր կատարվում, դասախոսությանը պատրաստվելուն առանձնապես ժամանակ չտրամադրեցի։ Իմ պաշտպանության պրեզենտացիայից մի քանի սլայդ հանեցի, մի քանի կոնֆերանսային սլայդ էլ ավելի մարդավարժական սարքեցի ու որոշեցի էդպես ներկայանալ։

Լսարանում էլ սիրուն բացատրեցի լեզվական մոդելները, մի քիչ իմ էքսպերիմենտներից պատմեցի, պատասխանեցի ուսանողների հարցերին ու դուրս եկա։ Ինչպես ասում են, դասի մեջ էնքան սիրտ ու հոգի չէի դրել, ոնց որ Յոենսուում եմ անում։ Ու հիմա էսպիսի մեյլ եմ ստանում։ Ամենատարօրինակն էն է, որ էդ պոստդոկի թափուր տեղը նորից են հայտարարել։ Նորից առաջին երկրորդ փուլերն անցել եմ, երրորդը՝ ոնց որ չէ (չգիտեմ՝ ուշացնու՞մ են հարցազրույցի հրավերը, թե՞ էդպես էլ չեն կանչելու)։

Յոենսուում էլ ոնց որ ուսանողներս ինձնից գոհ են։ Առարկաներից մեկը դասավանդելիս, քանի որ ինքս ինձ վրա վստահ չէի, անանուն ֆիդբեք հավաքեցի։ Ահագին կոնստրուկտիվ փոփոխությունների հետ մեկտեղ լացելու աստիճանի դրական բաներ էին գրել, թե ինչքան գոհ են իմ դասավանդման մեթոդներից։

Իսկ ես իմ աշխատանքից մի այլ կարգի հաճույք եմ ստանում։ Էսպես շաբաթական հիսուն ժամից ավելի աշխատելու հիմնական մոտիվատորը հենց սերս է դասավանդման նկատմամբ։ Էն պահը, որ լսարանից դուրս եմ գալիս ու զգում եմ, որ ուսանողները դասից հեռանում են մի բան ավել իմացած։ Էն պահը, երբ նայում եմ ուսանողներին, ու աչքերը փայլում են, որովհետև գրքում գրած խրթին բաները վերջապես հասկանալի են դառնում։ Բա ո՜նց եմ սիրում, երբ իմ գրասենյակում նստած մտածում եմ, թե ոնց անհասկանալի տեքստը հասկանալի լեզվով բացատրեմ, ու վերջապես լուծումը գտնում եմ։

Ու ամենահետաքրքիր այն է, որ առավոտյան ժամը տասից գրասենյակումս եմ։ Իմ ամբողջ կյանքում չի եղել էսպիսի վիճակ, որ ամեն հաջորդ օրվան անհամբերությամբ սպասեմ ու ատեմ էն ժամերը, որոնք քնած պիտի անցկացնեմ՝ առանց աշխատելու։ Էսօր էլ նույնիսկ իննից առաջ էի աշխատանքի գնացել․ էսօրվա դասս չէի հասցրել լավ պատրաստել, օրս շուտ սկսեցի, որ ցերեկը պատրաստ մտնեմ լսարան։ Ուրիշ ժամանակ էսպիսի դեպքերում գլխառադ եմ անում։ Բայց երբ խոսքը դասի մասին է, պատասխանատվության զգացումը մի այլ կարգի մեծ է։

Ընդհանրապես, ես ինձ ահագին անամբիցիա ու աննպատակասլաց մարդ եմ համարում։ Երբեք մեջտեղից չեմ ճղվում ինչ-որ բանի հասնելու համար, այլ հոսքի հետ գնում եմ։ Երբեք չեմ կարողացել հասկանալ՝ ինչ աշխատանք եմ ուզում ու ինչ մասնագիտության մեջ եմ ուզում մնացած կյանքս անցկացնել։ Ու հենց էդպես հոսքի հետ գնալու արդյունքում եմ Յոենսուում հայտնվել։

Բայց հենց Յոենսուում հայտնվելս որոշիչ դարձավ, որ հասկանամ՝ ինչ եմ իրոք սիրում անել։ Ես գժվում եմ գիտելիքի շրջանառության՝ սովորելու ու սովորեցնելու համար։ Ընդ որում, սովորելու ամենասիրածս ձևը հենց սովորեցնելն է։ Դեռ ուսանողական տարիներիս հավաքում էի համակուրսեցիներիս ու կենսաքիմիա բացատրում։ Հո հենց էնպես չէի՞ անում։ Արդյունքում ես էլ էի սովորում, ու դրանից կայֆ բան չկար։ Հետագայում տարբեր համալսարաններում դասավանդելն էլ գերագույն հաճույք էր ինձ համար։ Իսկ հիմա էսպես մի ամբողջ կիսամյակ լրիվ դրույքով դասավանդման մեջ խրված լինելն ինձ համար կատարյալ երջանկություն է։

Էսօր էլ շեֆս պայմանագիրս երկարացնելու հեռավոր ակնարկ արեց։ Մի կողմից, էս տեսակ կատարյալ աշխատանքը շարունակելու երջանիկ հեռանկարը, մյուս կողմից՝ աշխատնաքից բացի մնացած ամեն ինչի բացակայությունը Յոենսուում։ Չգիտեմ։

Մտածում եմ՝ էս Յոենսուի շեֆս ինչ մեծ ռիսկ արեց, որ առանց հարցազրույցի, առանց բանի ինձ գործի ընդունեց։ Ճիշտ է՝ դեռ հինգ տարի առաջվանից ինձ գիտեր որպես պարտաճանաչ ուսանողի։ Բայց դա արդյոք հերի՞ք է մի մագիստրոսական ծրագրի ամբողջ կիսամյակի դասընթացների ուղիղ կեսը վստահելու համար։

Էսօր դասից հետո մի ուսանողի հետ իր առանձին գիտական պրոյեկտն էինք քննարկում։ Մեկ էլ բռնեց ու ասեց, որ լսարանում իրենք զգում են, թե ոնց եմ գործս սիրում, ու դա վարակիչ է։

Մինչև հիմա ուղեղիս մեջ չի տեղավորվում, թե ինչու Կոպենհագենի համալսարանից էդպես քշվեցի։ Մորթենին ասում եմ՝ ուզում եմ դանիական քոլեջներում դասավանդել։ Ասում է՝ բայց դրանք պրիստիժնի չեն։ Պրիստիժը կապ չունի։ Ես իրոք ուզում եմ դասավանդել մինչև կյանքիս վերջ, իսկ Յոենսուում հավերժ մնալ ուղղակի չեմ կարող։

25 Comments »

Սոցիալիզացիա (կամ դրա բացակայությունը)

Յոենսուում գրեթե երկու ամիս անցկացնելուց հետո ու սոցիալիզացիայի անիմաստ փորձերից հետո որոշեցի ուղղակի իրականությունը բաժանել երկու մասի ու հանգիստ ապրել․ Յոենսու, որտեղ աշխատանքն է, ու Կոպենհագեն, որտեղ սոցիալիզացիան է։

Իրականում ես չէի պատկերացնում, որ ամեն ինչ էս աստիճանի ահավոր կլինի։ Գիտեի, որ ինչ-որ դժվարության կհանդիպեմ, բայց երբևէ մտքովս չէր անցնում, որ որ կողմ նայեմ, խոչընդոտի եմ հանդիպելու։

Սկսենք հասակակիցների խնդրից, որոնց հետ սոցիալիզացվելն ամենախելքին մոտը կլիներ․ խոսելու շատ բան կունենայինք, նմանատիպ շատ խնդիրներ։ Ամեն դեպքում, ինչպես նախորդ գրառումներիցս մեկում նշել էի, էստեղ իմ սերունդը խիստ քչություն է անում, ով էլ կա, մի կողմ քաշված ընտանիք է պահում։ Տակը մնում է մի տասը-տասնհինգ հոգի, որոնց կարելի է քաղաքում հանդիպել։ Ու ինքս ինձ նվիրեցի նրանց հետ ծանոթանալու ու շփվելու գործին։

Իմ հասակակիցներին հնարավոր է հանդիպել Յոենսուի անգլախոսների խմբի հանդիպումների ժամանակ, ընդ որում՝ գալիս են թե՛ օտարերկրացիներ, թե՛ ֆիններ։ Թեև առաջին հանդիպումն առանձնապես հետաքրքիր չէր անցել, որոշեցի ամեն դեպքում երկրորդ հնարավորություն էլ տալ։

Երկրորդ անգամ երբ գնացի, սկզբում միայն ֆիններ էին, ու գարեջրի բաժակները ձեռքներին լուռ իրար էին նայում։ Արդեն մտածում էի՝ կա՛մ խոսակցություն սկսեմ, կա՛մ թողնեմ գնամ, երբ մարդիկ սկսեցին հոսքերով գալ։ Հիմնականում ուսանողներ էին, բայց սերնդակիցներիցս էլ եկան։ Չգիտեմ ոնց ստացվեց, բայց էդ ընթացքում մենակ ուսանողների հետ շփվեցի։ Ավելի ճիշտ, անընդհատ թեքվում էի դեպի իմ հասակակիցները, բայց նրանց զրույցներում ներգրավվելը շատ բարդ էր դառնում։ Իսկ ուսանողներն էլ․․․ հենց ձեռքս պարզում էի ու ծանոթանում, պարզվում էր՝ իրենց դաս եմ տալու։ Ինչքան էլ փորձեի անմիջական լինել հետները, միևնույն է, քաշվում էին։

Գնացի նաև երրորդ անգամ։ Այս անգամ ուսանողներ չկային, միայն իմ սերնդի մարդիկ էին։ Նստեցի երկու ժամ։ Երկու ժամ շարունակ ներքին կատակներ ու զրույցներ մարդկանց մասին, որոնց չեմ ճանաչում։ Մի երկու անգամ փորձեցի որևէ բան ասել, բայց կատակի էին տալիս ու վերադառնում իրենց թեմաներին։ Էնպիսի զգացողություն էր, որ իրենք ընկերախումբ են, ես էլ զոռով խցկվում եմ։ Էդպես ինքս ինձ համար որոշեցի, որ վերջին անգամ եմ իրենց հավաքին գնում։

Ու տակը մնացին ուսանողներն ու տարիքն առած մարդիկ։ Ուսանողների հետ սկզբում փորձում էի սոցիալիզացվել լեզվի կաֆեներում։ Ու ոնց որ վատ չէր։ Բայց հետո հանկարծ սկսեցին ժամերն իրենց հարմարացնել, իսկ դա նշանակում է օրվա մեջտեղում հանդիպել, երբ ես դեռ պիտի աշխատեմ։ Կանգնած լինելով ամենապրոդուկտիվ ժամերիս աշխատանքը հանուն սոցիալիզացիայի զոհելու ընտրության առջև՝ որոշեցի հրաժարվել նաև էդ տիպի սոցիալիզացիայից։

Ամբիոնի աշխատակիցների հետ շփվում եմ։ Մեկ-մեկ լանչի կամ սուրճի ենք իրար հետ գնում ու դեսից-դենից զրուցում։ Էս վերջին անգամ մի պրոֆեսորի հետ սուրճ էի խմում։ Հարցրեց, թե արդյոք ընկերներ ունեմ։ Հիշում եմ՝ Կոպենհագենում էլ էին էդ հարցը հաճախ տալիս, ու միշտ սկսում էի թվարկել բոլոր նոր ընկերներիս ու այն վայրերը, ուր գնում էի սոցիալիզացվելու։ Պրոֆեսորին պատասխանեցի, որ ոչ, չունեմ ընկերներ, բայց հաշտվել եմ էդ մտքի հետ։ Ասաց, որ Յոենսուում տարածված խնդիր է։

Դե հա, մեկ-մեկ Մանուի հետ եմ շփվում։ Անցյալ անգամ էլ Մանուի ու երկու այլ ուսանողների հետ Էնսիֆերումի համերգին էինք գնացել։ Բայց էստեղ իմ սոցիալիզացիան հյուրից հյուր է տեղի ունենում: Էս շաբաթ-կիրակին լավ անցավ․ Յուվասկուլայից Մանուի ընկերուհին էր էկել, երեքով գժանոց վիքենդ անցկացրինք։

Իսկ ընդհանուր առմամբ իմ հանգստի բոլոր ժամերն անցնում են թելերիս հետ։ Սիրուն շարֆ եմ գործում։ Գոնե ուրախ կլինի։ Ամբողջ դեկտեմբերին էլ Կոպենհագենում եմ լինելու։

27 Comments »

Հելունագործ

Մութ ու ցուրտ տարիներին մամաս մի խայտաբղետ ժակետ էր հագնում վերարկուի փոխարեն։ Ինքն էր գործել։ Էդ ժակետը շատ էի սիրում։ Երբ մի քիչ մեծացա, ես սկսեցի հագնել, բայց մենակ մի քանի անգամ։ Չեմ հիշում՝ իմ հագով չէ՞ր, թե՞ ուղղակի մորս էդ վատ տարիներն էին հիշեցնում, ու ինձ խնդրեց այլևս չհագնել այն։

Մեր ընտանիքում բոլորը ձեռքի աշխատանքից լավ են, չնայած այդ ձեռքի աշխատանքը հստակ գենդերային բաժանում ունի։ Պապիկս հյուսն է, ու փայտի ու տուն կառուցելու հետ կապված ամեն ինչից գլուխ հանում է։ Արհեստն իր հորից է ժառանգել։ Պապիկիս եղբայրներն էլ նույն կերպ ձեռքի աշխատանքի հետ կապված մասնագիտություն են ունեցել։

Պապիկիս մայրը ձեռագործի վարպետ էր, ու իր բոլոր դստրերին փոխանցել էր իր վարպետությունը։ Մորս էլ է գործել սովորեցրել, ու հերթը կամաց-կամաց ինձ էր հասնում։ Հիշում եմ՝ 90-ականների սկզբին քանի՜-քանի՜ ձմեռային երեկո եմ նստել մեծ տատիս կողքը, մինչ նա ձեռագործներն էր անում ու մեկումեջ ինձ խնդրում ասել, թե ժամացույցի մեծ ու փոքր սլաքները որ թվերի վրա են։ Մեծ տատս ինձ թվերն էր սովորեցրել, մեկ էլ կոճակ կարել։ Կվերցնեի նրա կոճակների հսկայական տոպրակն ու ամեն տեղ կկարեի։ Անհամբեր սպասում էի, թե երբ պիտի մեծանամ, որ հելունով գործել սովորեմ։

Բայց մեծ տատս կյանքից հեռացավ ավելի շուտ, քան ես կմեծանայի, ու ինձ հելունագործ սովորեցնելու դաժան պարտականությունն ընկավ մորս ուսերին։ Այդ ժամանակ Պրահայում էինք ապրում, ես էլ ինը-տասը տարեկան էի։ Մայրս որոշեց, որ ճիշտ ժամանակն է։ Համապատասխան պարագաներ գնեց, ու գործի անցանք։ Սկսեցինք շղթա գցելուց։ Հելունը բռնել չէի կարողանում։ Ներվայնացա, սկսեցի մատներով շղթա գցել։ Երբ մայրս տեսավ, որ ստացվում է, ասաց, որ գործելու ժամանակն է։ Ցույց տվեց՝ ոնց անել։ Չհասկացա։ Նորից ցույց տվեց։ Էլի չհասկացա։ Ու բռնեցի ու ամբողջ կծիկը շղթա գցեցի։ Մայրս մի լավ ջղայնացավ, բայց դե ես սովորող պտուղը չէի։ Ու դա եղավ ինձ հելունագործ սովորեցնելու առաջին ու միակ անհաջող փորձը։

Տարիներ անց համակուրսեցիներիցս մեկը շյուղերով գործելու խմբակ էր բացել։ Հավաքվել էինք աղջիկ-տղա, փորձեր էինք անում։ Էլի չստացվեց։ Ներվայնացա, դա էլ կիսատ թողեցի ու այլևս երբեք շյուղեր ձեռքս չվերցրի։

Իսկ վերջերս Յոենսուում երեկոյան զբաղմունք էր պետք գտնել։ Ամբողջ օրը մտավոր աշխատանքից հետո կարդալ չէր լինում։ Ոչ էլ կինո նայել էի ուզում։ Ու անիմաստ կոմպի մոտ նստելու այլընտրանք էր պետք գտնել։ Տատանվում էի գորգիկագործության ու ներկելու գրքերի միջև։ Բայց երբ ցրտերն ընկան, ու ես էլի սկսեցի տառապել իմ ուզած գլխարկի ու ձեռնոցի բացակայությունից, Մանուի հետ էլ խորհրդակցեցի՝ ինչ անել, ասաց՝ ինքը գործում է։ Խնդրեցի, որ ինձ սովորեցնի։ Նույն օրը վազեցի սուպերմարկետ, թել ու հելուն առա, եկա տուն։ Դե պատկերացրեք՝ գործելն ինչքան է սազում Յոենսուին, եթե հասարակ սուպերմարկետում զանազան-զարմանազան թելեր, շյուղեր ու հելուններ են վաճառում։

gortsats

Բայց դե ես Մանուին սպասողը չէի։ Յություբով մի երկու վիդեո նայեցի ու անցա գործի։ Մեկ էլ էն եմ նկատում, որ թեև մի քիչ ծուռ, բայց շարքը շարքի հետևից շարվում է։ Ու էն եմ նկատում, որ գրեթե ամեն երեկո մի երկու ժամ ամեն ինչից անջատվում եմ ու գործում։ Ֆոտո արեցի, մամայիս ուղարկեցի գործածս առաջին մի քանի շարքը։ Զարմացավ ու ուրախացավ, ասաց, որ մի օր պիտի սովորեի, որովհետև գենետիկ է։ Հետո արդեն ամեն օր հարցնում էր՝ ուր հասա։

Երեկ վերջապես որոշեցի էդ գործածս հատվածն առարկայացնել ու դարձրի երաժշտական փլեյերի պարկիկ։ Ամենազարմանալին այն է, որ գործվածքը յություբի վիդեոյին հեչ նման չէ։ Մտածում էի՝ երևի ինչ-որ բան սխալ եմ արել, բայց դե տեսքը լավն է, կարևորը դա է։ Պարկիկը ֆոտո արեցի, ուղարկեցի մամայիս։ Ասաց՝ դու էլ ինձ նման ես գործում, տատիկս հա զարմանում էր, թե ինչու է իմ գործվածքն ուրիշ կերպ ստացվում։

Իմ հորական տատիկն ու պապիկը պրոֆեսորներ են եղել։ Ու ես ամեն օր գնում եմ համալսարան, կատարում ակադեմիական աշխատանքս, գալիս տուն, նստում թելերի ու հելունի հետ։ Հեչ որ չէ, Յոենսուից էս նոր հմտությունը կմնա։

8 Comments »

Երեք տարի առաջ ու երեք տարի անց

Սրանից ուղիղ երեք տարի առաջ, երբ Կոպենհագենի բարերից մեկում գարեջուր էինք խմում, հեռախոսի մեջ նշում արեց, որ երեք տարի անց զանգի ու հարցնի, թե արդյոք Դանիայից զզվել եմ արդեն։ Գրազ եկանք։ Ինքն ասում էր՝ երեք տարի անց զզված եմ լինելու, ես ասում էի՝ չէ, ուզենալու եմ իմ ամբողջ մնացած կյանքն այնտեղ անցկացնել։ Այն ժամանակ դեռ Մորթենը չկար, իսկ PhD-ս նոր էի սկսել։

Ասաց, որ նշումը Գուգլի օրացույցում է ու սինխրոնիզացված է իր բոլոր սարքերի մեջ։ Ասաց, որ ինչ էլ լինի, հիշեցում կստանա ու կզանգի։ Հարցրեց՝ տարօրինակ չե՞մ համարի նման զանգը։ Զարմացա հարցից։ Ասացի, որ չէ։ Ասաց՝ նույնիսկ եթե այդ ժամանակ չշփվե՞նք միմյանց հետ։ Հարցրի՝ իսկ ինչու՞ պիտի չշփվենք։

Երեք տարի անց մենք իսկապես այլևս չենք շփվում։ Իսկ երեկ ամեն ինչ շատ սյուռ էր։ Իմ երկրորդ ծննդյան օրն էր Յոենսուում։ Հիշում եմ՝ անցյալ անգամ քննությունների մեջտեղում էի, ու հազիվ էի համոզել, որ մի քանի համակուրսեցի գոնե գա իմ տուն տորթ ուտելու։ Հիշում եմ նաև համակուրսեցիներիս նվերը․ մեր այցելած քաղաքներում մեր ֆոտոներից կոլաժ էին սարքել։ Մինչև հիմա հետս ման եմ տալիս էդ կոլաժը։ Բայց շաբաթ օրը գնացինք ծննդյանս առթիվ խմելու։ Հենց այդ ժամանակ էր, երբ կյանքիս մեջ առաջին անգամ լոնկեռո խմեցի, ու դա դարձավ իմ ֆիննական խմիչքը։ Բայց ինչքան հիշողությանս զոռ եմ տալիս, չեմ կարողանում հիշել՝ որ փաբում էր։ Գուցե էդ փաբը հիմա չկա, ինչպես շատ բաներ են վերջին հինգ տարիների ընթացքում փակվել Յոենսուում։

Լավ էր, որ Մորթենը եկել էր, որովհետև չգիտեմ՝ առանց նրա օրը ոնց էր անցնելու։ Ֆեյսբուքում մի անդեմ հրավեր գրեցի, որ ով հավես ունենա, երեկոյան գա խմելու։ Մոտիկներին առանձին էլ ասացի։ Այնպես էր ստացվել, որ իմ համակուրսեցի Թոյվոն ու մեզնից մի կուրս ցածր Նաստյան էլ էին այստեղ դասավանդելու։ Նրանց էլ կանչեցի։

Երբ սկսեցի ավանդական տորթը թխել, պարզվեց՝ ձվերը նեխած են։ Ժամկետի մեջ, սուպերմարկետից նույն օրը գնած, բայց մեջը սև ու ջրիկ։ Մորթենը վազեց նոր ձու բերելու։ Արագ-արագ սկսեցինք թխել։ Իսկ վերջում տորթը տարայից չէր պոկվում։ Գժվել էի արդեն։

Փաբում Նաստյան ու Թոյվոն մեզ դիմավորեցին։ Էլ ոչ ոք չեկավ։ Մտածում էի՝ բախտս մի լավ բերել է, որ էս շաբաթ նրանք էստեղ են։ Թե չէ ես ու Մորթենը նստելու էինք տորթի հետ ու իրար նայեինք։ Յոենսուում շրջապատ չունենալս բնավ պատրանք չէ, այլ դառնագույն իրականություն։

Երեկ ամեն ինչ շատ սյուռ էր, որովհետև պահից դուրս էի եկել ու հիշողությունների գիրկն ընկել։ Չգիտեմ ինչից էր, բայց երեկ շնորհավորանքների ճնշող մեծամասնությունն իմ կյանքի լավագույն դրվագներից հուշեր էին պարունակում։ Կարծես հիշեցում լիներ, որ ես մի ժամանակ տարբեր տեղերում տարբեր մարդկանց հետ երջանիկ պահեր եմ ունեցել, ու էդ տեղերը Յոենսուն չէին։

Առավոտյան Մորթենը գնաց։ Չգիտեմ ինչու էսօր որոշեցի ոտքով համալսարան գնալ։ Ցուրտ էր։ Միացրեցի Ջուլյա Սթոունի երգերը ու քայլեցի դեպի համալսարան։ Ջուլյա Սթոունին հինգ տարի առաջ Յոենսուում եմ հայտնաբերել։

Դասերին սովորաբար էներգիայով լիքն եմ լինում, բայց էսօր հոգնած էի շատ, ու դա զվարճալի էր։ Հոգելեզվաբանության դասին լեզվի սայթաքումների մասին խոսելիս ինքս էլ անընդհատ սայթաքում էի ու ծիծաղում․ հոդվածներում նկարագրված օրինակներից խոսել պետք չէր, ես կենդանի օրինակ էի էնտեղ կանգնած։

Դասից տուն եկա ու վերջացրի հելունով իմ առաջին աշխատանքը․ պարկիկ երաժշտական փլեյերիս համար։ Երեք տարի անց ես նորից ուզում եմ Դանիայում լինել։ Նա պարտվեց գրազը, ու երևի գիտի դրա մասին։ Դրա համար էլ չզանգեց։

 

9 Comments »

Սերը և օբյեկտիվությունը դասավանդման մեջ

Ընդհանրապես, որպես դասախոս այս կամ այն մոտեցումն ընտրելիս միշտ հիշում եմ իմ սեփական ուսանողական փորձը ու թե ինչպես էր այս կամ այն մոտեցումն ինձ վրա ազդում։ Իհարկե, ինձնով չափելը մի քիչ սահմանափակ է, որովհետև ուսանողներն էլ տարբեր են լինում ու տարբեր մոտեցումների կարիք ունեն, բայց ամեն դեպքում գոնե օգնում է խուսափել մի շարք սխալներից։

Երբ հետ եմ նայում իմ ուսանողական տարիներին, նկատում եմ, որ հատկապես այն դասախոսների առարկաներն եմ հատկապես լավ սովորել, որոնց սիրում էի։ Հիմա չգիտեմ՝ սիրո պատճառ-հետևանքային կապը․ արդյոք առարկայի նկատմամբ սե՞րն էր տարածվում դասախոսի վրա, թե՞ հակառակը։ Ամեն դեպքում, հաշվի առնելով, որ առարկաներ են եղել, որոնք մի կիսամյակ մի դասախոս է դասավանդել, երկրորդը՝ մի ուրիշ, կարելի է ասել, որ դասախոսն իր դերն ունեցել է։

Ամենացայտուն օրինակը կենսաքիմիան էր։ Առաջին կիսամյակում սովորել եմ էնքան որ «գերազանցի» հասնեմ։ Ինձ համար ամենաանհետաքրքիր ու ձանձրալի առարկան էր։ Իսկ երբ երկրորդ կիսամյակում ուրիշ դասախոս մտավ լսարան, որին անմիջապես սիրեցի, կենսաքիմիայի նկատմամբ հետաքրքրությունս կտրուկ աճեց, ու ահագին խորացա՝ լրացուցիչ աշխատանք կատարելով ու ի վերջո քննությունից «10» ստանալով (բժշկականում «9» սովորական «գերազանցն» էր, «10»-ը՝ բացառիկ):

Ինչ խոսք, դասախոսին սիրելը հենց էնպես չի լինում ու մի քանի հանգամանքներից է կախված․ ինչպե՞ս է դասախոսը դասավանդում, ինչպե՞ս է տրամադրված իր ուսանողների և առարկայի նկատմամբ։ Կոնկրետ ինձ համար սարսափելի վանող է դասախոսի անտարբերությունը դասավանդվող նյութի ու լսարանում ներկաների նկատմամբ։ Էդպես մաստերիս ընթացքում մի առարկայի քննական առաջադրանքը չէի կարողանում կատարել հենց մենակ դասախոսին չսիրելու պատճառով։ Ահռելի կամքի ուժ եմ գործադրել, որ ի վերջո մի բան հանձնեմ։

Բայց դասախոս-ուսանող հարաբերություններում միմյանց նկատմամբ լավ տրամադրված լինելը մեկ այլ վտանգավոր հետևանք ունի․ օբյեկտիվության կորուստ։ Անձամբ ինքս իմ անվերջանալի ուսանողական տարիների ընթացքում շատ եմ բախվել դասախոսների ոչ օբյեկտիվ վերաբերմունքին։ Ունեցել եմ դասախոսներ, որոնք ակնհայտորեն նախընտրել են տղա ուսանողներին, ու իմ պատասխանն ինչքան էլ կատարյալ է եղել, միշտ ցածր են նշանակել։ Ունեցել եմ դասախոսներ, որոնք ուսանողուհիներին բաց ծիծիկների համար են բարձր գնահատել, իսկ գիտելիքն իրենց մոտ հաշիվ չէր։ Եվ անգամ զարգացած Եվրոպայում ունեցել եմ դասախոսներ, որոնք իրենց ոլորտի գիգանտներ են եղել, բայց ուսանողներին գնահատական նշանակել են ոչ թե ըստ գիտելիքների, այլ ըստ նրանց նկատմամբ տրամադրվածության։

Բայց հանուն արդարության ասեմ, որ ունեցել եմ նաև դասախոսներ, որոնք ինձ են շատ սիրել։ Մի դեպք գոնե հիշում եմ, որ հյուսվածաբանության գնահատականս սուբյեկտիվ դրական վերաբերմունքի արդյունք է եղել։ Բայց դրանից ամոթից գետինն էի մտել, ու առարկայի մնացած 3/4-ն էնպես եմ սովորել, որ դասախոսս արդեն ամբիոնից ուրիշ դասախոսների էր կանչում, որ զմայլվեն գիտելիքներովս։

Ունեցել եմ նաև դասախոսներ, որոնք ինձ շատ սիրելով հանդերձ օբյեկտիվությունը չեն կորցրել ու պետք եղած դեպքում ցածր են նշանակել: Ու դասախոսական ամենակարևոր դասս հենց նրանցից եմ սովորել․ սիրել ուսանողներին, չկորցնել օբյեկտիվությունը։ Իսկ դա սարսափելի բարդ է։

Ամեն անգամ նոր առարկա դասավանդելիս փորձում եմ նախ ինքս ինձ տրամադրել ու սիրել այն։ Առայժմ մենակ ձևաբանություն-շարահյուսություն առարկայի դեպքում դա չէր ստացվում, բայց երրորդ դասից սկսած ոնց որ դա էլ հաղթահարեցի ու սկսեցի սիրով լսարան մտնել։ Հետո փորձում եմ ուսանողներին սիրել։ Ցավոք, դա ոչ բոլորի դեպքում է ստացվում։ Բայց նույնիսկ այդ դեպքում աշխատում եմ որևէ մեկի նկատմամբ անտարբեր չլինել ու չատել, ինչպես անում էին մաստերիս ընթացքում ինձ դասավանդած գրեթե բոլոր դասախոսները։ Ու արդյունքը շատ արագ եմ տեսնում։ Շատ արագ տեսնում եմ տեղ հասած գիտելիք, հետաքրքրվածություն առարկայի նկատմամբ, սովորելու ծարավ։

Իսկ երեկ առաջին քննությունն էր։ Ուսանողներիցս երեք հոգու կտրեցի։ Իրականում եթե շատ ուզեի, կարող էի «անցողիկ» նշանակել։ Բայց կարդալով իրենց պատասխանները՝ հասկացա, որ մեթոդաբանության որոշ ֆունդամենտալ հարցեր լավ չեն հասկացել, իսկ դա իրենց շատ կխանգարի մաստերի հետագա ընթացքում։ Դրա համար լավ կլինի՝ էդ բոլորը մի անգամ էլ բացատրեմ, վերաքննություն հանձնեն ու տեղը տեղին գիտելիք ցուցադրեն։

Կտրվողներից մեկն էլ իմ սիրելի ուսանողներից էր։ Երևի նաև շատ սիրելուց կտրեցի, որովհետև գիտեմ, որ եթե էս ամենը հիմա լավ չիմանա, հետագայում մագիստրոսական թեզի որակի վրա ահագին վատ կանդրադառնա։ Չգիտեմ, երևի ինքը դա չի հասկանա։ Երևի ես էլ սխալ եմ անում վերաքննության ավելորդ սթրեսի ենթարկելով։ Բայց իմ սերն ուսանողներիս նկատմամբ հենց էդպես է դրսևորվում․ ինչքան շատ սեր, էնքան մեծ ցանկություն գիտելիքն ամբողջությամբ տեղ հասցնելու։

6 Comments »

#metoo

Այսօր համացանցը ողողված է #metoo հեշթեգով, որով կանայք (և տղամարդիկ) խոստովանում են, որ աշխատավայրում կամ այլուր սեռական ոտնձգության են ենթարկվել։ Հեշթեգի տարածվածությունը ցույց է տալիս, թե սեռական ոտնձգություններն ընդհանրապես ինչքան տարածված են աշխարհով մեկ։ Ֆեյսբուքի ֆիդովս անցնելիս նկատեցի, որ հեշթեգով շատ ավելի շատ կիսվում են Դանիայում բնակվող կանայք։ Սա իհարկե չի նշանակում, որ սեռական ոտնձգությունները Դանիայում ավելի տարածված են, այլ կարող է նշանակել, որ Դանիայում բնակվող կանայք որոշակի վախ կամ ամոթ հաղթահարել են՝ կարողանալով կիսվել հեշթեգով։

Իսկ ես մի քանի ժամ գցում-բռնում էի, մինչև ինքս էլ ի վերջո կիսվեցի։ Իմ անձնական փորձից կարող եմ ասել, որ Հայաստանում շատ ավելի շատ եմ սեռական ոտնձգությունների ենթարկվել Դանիայի համեմատ։ Ու թեև Կոպենհագենի համալսարանի մեր ամբիոնում շշուկներ էին պտտվում, ու մի անգամ նույնիսկ ամբիոնի վարիչը բոլորին նամակ ուղարկեց՝ նշելով, որ ոտնձգությունների մասին բողոքներ կան, անձամբ իմ նկատմամբ երբևէ որևէ ոտնձգություն չի եղել։

Այնուամենայնիվ, այս գրառմամբ ուզում եմ պատմել սեռական ոտնձգության ենթարկվելու առաջին փորձիս մասին, որը երբևէ որևէ մեկի չեմ պատմել ու չգիտեմ՝ ինչու չեմ պատմել։

Հինգերո՞րդ, թե՞ վեցերորդ դասարան էի։ Չգիտեմ՝ որ մանկավարժական օրենքով է հիմնավորված կամ կա ընդհանրապես հիմնավորում, թե ոչ, բայց դասարանում ամեն նստարանի մոտ մի տղա ու մի աղջիկ էր նստում։ Դրան էլ ավելացնենք, որ մեր դասղեկի միտքը փայլատակել էր ու որոշել էր, որ վատ սովորող տղաներին լավ սովորող աղջիկների կողքին նստացնելով առաջինների առաջադիմությունը կլավանա։

Առաջադիմության մասին չգիտեմ, բայց իմ կողքը նստող տղան ամբողջ կիսամյակ «խանգարում» էր ինձ։ Համենայնդեպս, էդպես էի պատճառաբանում, երբ դասղեկին խնդրում-աղաչում էի ինձ տեղափոխել։ Իսկ իրականում կողքիս նստող տղան դասերի ժամանակ ձեռնաշարժությամբ էր զբաղվում։ Հիմա որ հետ եմ նայում էդ ժամանակներին, մտածում եմ՝ անհնար է, որ ուսուցիչները նկատած չլինեին։ Բայց ոչ ոք, փաստորեն, որևէ բան չէր ձեռնարկում։

Մեր դասարանում ոտնձգության մյուս դեպքն ավելի ցայտուն էր։ Մեզնից մի դասարան բարձր մի տղա մնացել էր մի տարի, հայտնվել մեր դասարանում։ Նրան նստացրել էին մի վատ սովորող աղջկա կողքին, որը բացի վատ սովորելուց նաև անասելի լուռումունջ էր։ Երբ դաս էին հարցնում, կկանգներ գրատախտակի մոտ, շուրթերը կշարժեր ու ոչինչ չէր ասի։ Դասատուներն աշխարհի վերջին վիրավորանքները կհասցնեին, ոմանք անգամ կհարվածեին չսովորելու համար, բայց, միևնույն է, ինքը ձայն չէր հանում։

Բայց մի անգամ դասի ժամանակ նույն լուռումունջ աղջիկը հանկարծ գոռգոռոցը դրեց։ Կողքը նստած տղային ձեռքերով հարվածում էր, հրում ու ինչ-որ բան ասում։ Ես շատ լավ գիտեի՝ ինչ էր կատարվել։ Գիտեի, որովհետև այդ նույն տղան մի անգամ դասամիջոցին ձեռք էր գցել հետույքիս, բայց ես լռել էի։ Լռել էի մինչև այս պահը, երբ դրա մասին գրում եմ բլոգումս։

Իսկ այդ տղան անընդհատ, պարբերաբար իր կողքը նստող աղջկան ձեռք էր գցում։ Այդ գոռգոռոցը նրա համբերության բաժակի լցվելն էր, ինքնապաշտպանությունը, երբ դասարանում ոչ ոք չկար, որ իրեն պաշտպան կանգներ։ Այդ գոռգոռոցին ներկա էր նաև ուսուցիչը։ Իսկ տղան շարունակեց նստել այդ աղջկա կողքը այնքան, մինչև նոր դասարան տեղափոխվեցինք, ու նստարանները վերադասավորվեցին։

Ու չգիտեմ՝ արդյոք այսօր #metoo գրող կանանց թիվն ավելի փոքր կլիներ, եթե գոնե դպրոցում բոլորի աչքի առաջ տեղի ունեցող դեպքերը կանխվեին ու դատապարտվեին։

 

32 Comments »

Հայալեզու ակտիվ բլոգներ

Վերջին ժամանակներս հայկական բլոգոլորտն ահագին ակտիվացել է թե՛ գրառումներով, թե՛ քննարկումներով։ Այստեղ կտեղադրեմ և պարբերաբար կթարմացնեմ հայերեն ակտիվ բլոգների հասցեները: Եթե գիտեք ակտիվ բլոգներ, որոնք այստեղ հիշատակված չեն, կարող եք մեկնաբանություն թողնել կամ այլ միջոցով ինձ տեղեկացնել, ու ես կթարմացնեմ ցուցակը։

Մարիօլենդ

Արևիկ Բադալյանի բլոգը

Մատեան ծլնգութեան․ լաչառ հեռախոսի ծլնգոցներ

Անուկապատում․ մի նապի օրագիր

Ուրիշ բաներ․ my alternative blog

Chaotic insomniac. Ա՜խ, թե նորից գտնեմ ճամփան դեպի էնտե՜ղ, դեպի տու՜ն

iparika

Մի օր․ մի օրվա կամ մի կյանքի պատմություն

Ոմն թափառական

Կարուսել․ ոչ վե՛րջ կա, ոչ ըսկի՛զբ այս երգում

7 Comments »