Ամառները

Էս քանի օրը ֆեյսբուքում ստատուսներ են պտտվում սեպտեմբերի մեկի մասին: Ոմանք իրենց առաջին դասարան գնացող երեխաների ֆոտոներն են դնում, ոմանք հիշում են իրենց առաջին սեպտեմբերը: Ու էդպես զանազան պատմություններ են հյուսվում, երկխոսություններ ծավալվում, մարդիկ ընկնում են հիշողությունների գիրկը:

Ես էլ ինչ-որ բաներ հիշեցի իմ առաջին սեպտեմբերի մեկից, բայց որոշեցի դա պահել մյուս տարվա համար, իսկ էսօր խոսել ամառվանից: Որովհետև էս քանի օրը ում հանդիպում եմ, միշտ առաջին հարցը լինում է.

-Ամառդ ո՞նց անցավ:

Մեկ ուզում ես ասել՝ ու՞ր էր էնտեղ ամառ, մեկ՝ հրաշալի էր, վաղուց էսքան լավ ամառ չէի ունեցել:

2000 թվականի ամառն իմ կյանքի լավագույն ամառն էր: Մինչև էդ հայրս կարճ ժամանակով ԱՄՆ էր մեկնել: Էնտեղից մամայիս համար մի քանի բաժնով, գրիչի տեղով ու գրպանիկներով բլոկնոտ էր բերել: Ծնողներս վաղուց արդեն բաժանված էին: Դրա համար հայրս չտեսավ, թե ինչպես մայրս էդ բլոկնոտն ինձ տվեց: Չեմ հիշում՝ ե՞ս ուզեցի, թե՞ տեսավ չի օգտագործում, որոշեց ինձ տալ: Բայց որոշ ժամանակ անց տատիկիս տանը հայրս պիտի տեսներ էդ բլոկնոտն ու ջղայնանար, որ մայրս ինձ է տվել:

-Հատուկ ժուռնալիստի բլոկնոտ ա,- պիտի ասեր:

Հետո պիտի բացեր ու առաջին էջին մեծ-մեծ տառերով կարդար. «Իմ ամառային արձակուրդը. 2000»: Ու պիտի թույլ չտայի մնացած էջերը թերթեր:

Էդ բլոկնոտում օր առ օր գրանցված է իմ 2000 թվի ամառային արձակուրդը: Էդ տարի Երևանում եմ մնացել, ոչ մի տեղ չեմ գնացել: Ու գրանցել եմ բոլոր մանրամասները, որովհետև դեռ առաջին շաբաթներից համոզված էի, որ իմ կյանքի լավագույն արձակուրդն է, ու որովհետև պարզապես այն ժամանակ ամեն օր օրագիր գրելու սովորություն ունեի:

Էն ժամանակ Անահիտը կար ու առողջ էր: Գրեթե ամեն երեկո գնում էինք Օղակաձև զբոսայգի, նստում շատրվանների մոտ ու բարձրաձայն մեր օրագրերը կարդում միմյանց համար: Ցերեկները ռադիո էինք լսում, զանգում, երգեր պատվիրում, մրցույթների մասնակցում, բանաստեղծություններ ու սերիալներ գրում: Գնում էինք ռադիոներ ու պատերին խզբզում: Մեկ-մեկ էլ, եթե ռոք համերգներ էին լինում, հագնում էինք մեր ճղած ջինսերը, բանդանաները կապում ու համերգ գնում: 2000-ի ամառը լրիվ Երևանն էր ու Անահիտն էր:

2000-ից հետո շատ ամառներ գնացին-եկան, բայց ոչ մեկն էդքան լավը չէր: Մտածում էի՝ երևի մեծանում եմ, ու թինեյջերական լավագույն ու վատագույնը փոխարինվում է «էս տարի էլ էր լավով»: Մտածում էի՝ գուցե Անահիտի բացակայությունից էր. 2001-ին արդեն քիչ էր երևում, որովհետև ընդունելության քննություններին էր պատրաստվում, 2002-ին հիվանդ էր, իսկ 2003-ին չկար: Համենայնդեպս, այլևս երբեք որևէ ամառվա մասին չասացի. «Սա իմ կյանքի լավագույնն էր»:

Բայց էս ամառն ուրիշ էր: Ուրիշ էր նրանով, որ մայիսի վերջին մի անծանոթ սենյակում արթնանալուց հետո որոշեցի վերջ տալ կյանքիս խառնաշփոթին: Ու սթրեսների միջով խարխափելով մի կերպ հասա արձակուրդի առաջին օրվան:

Էս ամառ մատների վրա հաշված օրեր են եղել, երբ երեսունից բարձր ջերմաստիճան եմ տեսել: Գումարային երևի հազիվ մի ամիս է եղել, որ ընդհանրապես քսան աստիճանից բարձր է եղել: Ծիրանից չեմ հագեցել: Լիքը թրջվել եմ անձրևների տակ: Բայց էս ամառն ուրիշ էր:

Միշտ հիշելու եմ 2015-ի ամռանը կարդացածս բոլոր գրքերը, որոնք մեկը մյուսից սարեր-ձորեր տարբեր էին: Հիշելու եմ գնացածս համերգները՝ թե՛ մենակ, թե՛ ընկերներիս հետ: Հիշելու եմ ընկերներիս՝ Կոպենհագենում, Երևանում (ու հատկապես Բաղրամյանում), Վիեննայում ու Նյուքասըլում: Հիշելու եմ բոլոր առումներով ոչ ստանդարտ ճամփորդությունս դեպի Իռլանդիա: Հիշելու եմ Լուիզիանայի գրական փառատոնը: Հիշելու եմ պարբերաբար ծովափ գնալս ու ինքնաթիռներին նայելս: Հիշելու եմ իմ անձնական ճամփորդությունն ու աճը:

Երևի ափսոս, որ 2015-ին ամեն օր օրագիր չէի գրում, իսկ բլոգումս ամեն ինչ շատ կցկտուր է: Ու չգիտեմ՝ այս ամառն էր լավը, թե 2000-ինը, բայց մի բան հաստատ կարող եմ ասել. վերջին տասնհինգ տարվա մեջ կյանքիս լավագույն ամառն էր: Ու լավագույն ամառն էր, որովհետև 2015-ի գարունն ամենավատն էր:

Ամառային շաբաթ օրը Խրոնինգենում

Հետևում թողեցի տրանսպորտի թանկացման հետ կապված զարգացումները Երևանում. երեկոյան կնայեմ վիդեոները, կկարդամ հոդվածները: Հագա ջինսից յուբկաս, որովհետև շոգ էր, շալվարով կշոգեի: Դեմ գնալով քյառթուական բոլոր օրենքներին՝ հագա նաև սպորտային կոշիկներս, որպեզի երեկոյան տուն գալիս չսառեմ ու տանից դուրս եկա: Նստեցի իմ անվճար փոխադրամիջոցը, որը միշտ էլ անվճար է լինում անկախ տրանսպորտի թանկացումներից, իսկ տրանսպորտը, ասում են, այս տարի թանկացել է էստեղ: Չգիտեմ, չեմ օգտվում: Եվ ուղևորվեցի դեպի քաղաքի կենտրոնում:

Խրոնինգենում մարդ չի մնացել: Ուսանողներն էլ, մշտական բնակիչներն էլ, մի խոսքով՝ բոլոր-բոլորը, բացառությամբ մագիստրոսական թեզ գրող դժբախտներից ու նրանց դժբախտությանը ծառայող գրադարանի աշխատակիցներից, գնացել են քաղաքից: Վերադարձել են իրենց տները կամ մեկնել են այնտեղ, որտեղ իսկական արև կա: Քաղաքը թողել են տուրիստներին:

Հենց մտա կենտրոն, նկատեցի, որ ինչ-որ շատ են քարտեզները ձեռքին դեսուդեն նայող տուրիստները: Ու կապ չունի՝ նրանք հոլանդերեն, գերմաներեն, անգլերեն, թե մեկ այլ լեզվով են խոսում: Խրոնինգենը տուրիստական քաղա՞ք: Երևի աշխարհում էլ տեղ չի մնացել, որոշել են էստեղ գալ:

DSCF4576Կենտրոնը, այնուամենայնիվ, մարդաշատ է: Եղանակն էլ կապ ունի, շաբաթվա օրն էլ: Մոտերքից երաժշտություն է լսվում: Փնտրում եմ, որ գտնեմ աղբյուրը: Տանգո: Մի քանի զույգ տանգո են պարում: Հայտարարությունն ասում է՝ ամեն շաբաթ օր մինչև օգոստոսի եսիմքանիսը, այս ժամից այս ժամն այսինչ տեղում: Հոլանդացի զույգերը եկել էին տանգո պարելու: Առաջին անգամ էր, որ հոլանդուհու կանացիությունն ու նրբությունը տեսա: Պարզ զգեստի մեջ գծագրվում էին հսկայական մարմնի նուրբ ուրվագծերը: Ու ճոճվում էր հոլանդուհի իր զույգի ձեռքերում, ծալվում, ճկվում: Բարձրակրունկների մեջ ոտքերը նրբորեն բարձրանում էին, թեքվում, առաջ գալիս, հետ գնում: Կյանքիս մեջ առաջին անգամ տեսա բարձրակրունկների հմայքը, որոնք այդքան փչացրել է մեր հասարակությունը՝ դարձնելով ամենօրյա հանդերձանքի բաղադրամաս:

DSCF4578Թողեցի պարողներին, առաջ գնացի: Մի հեծանիվ էր կանգնած, վրան՝ լիքը իրեր: Գրությունը՝ աշխարհի շուրջ արդեն երեք տարի, կողքը՝ մի ջահել տղա: Սկսեցի զրուցել հետը: Լավ անգլերեն էր խոսում: Հարցրեց՝ որտեղից եմ: Հայաստա՞ն, ես ուզում եմ գալ ձեր երկիրը: Չէ՜, վա՜յ, դա Վրաստանն էր, բայց Հայաստան էլ եմ ուզում գալ: Ձեր բոլորի ազգանունները նույն վերջավորությունն ունեն, չէ՞: Ասաց, որ առայժմ միայն Եվրոպայով է ճամփորդում ու սովորում, սովորում, սովորում: Ինքը Հունգարիայից է՝ գնչու: Հարցրի, թե արդյոք հեծանիվով է ուզում Հայաստան գալ: Ուղտով, նավով, փղով, ինչով պատահի,- պատասխանեց:

 

DSCF4580

Մի քիչ էլ առաջ, ու մտա Հերեստրատ՝ քաղաքի ամենակենտրոնական փողոցը, որտեղ նույնիսկ հեծանիվների մուտքն է արգելված: Գետնին նստած էր փողոցային արտիստը ու տեղում արվեստ էր ստեղծում, որը վաղն արդեն հաստատ չէր լինելու, որովհետև նրան էլի եմ տեսել նույն գործի վրա ուրիշ պատկերներ ստեղծելիս:

 

Մի քիչ զբոսանք, հետո վերադարձ դեպի Խրոտը մարկտ, «Երեք քույրեր» սրճարան-փաբ-ռեստորան կամ ինչ անուն ուզում եք, տվեք: Բացօթյա տարածքում հազիվ մի սեղան գտա ու սառույցով բիթեր լեմոն պատվիրեցի: Մատուցողուհին ժպտում էր: Զարմանալիորեն: «Երեք քույրերում» ու ընդհանրապես Խրոնինգենում մենք սովորել էինք սպասարկման ոլորտի ներկայացուցիչների վատ վերաբերմունքին: Հետո հասկացա. ինձ տուրիստի տեղ է դրել: Մի քիչ կարդացի, մի քիչ գրեցի՝ հայացքս Մարտինի աշտարակի ժամացույցին, որ չուշանամ:

Երբ ժամը եկավ, ուղևորվեցի դեպի Պինտելիեր, որտեղ Սրջանին էի հանդիպելու գարեջուր խմելու: Արևը հեռացել էր Պինտելիերի բակից, մի քիչ ցրտոտ էր: Ամեն դեպքում, դրսում նստեցինք: Մատուցողուհին ասաց, որ շատ սիրուն մազեր ունեմ: Սրջանը թե՝ իմ մազերին էլ կոմպլիմենտ արա: Հա, լավն է,- ասաց աղջիկը,- ոնց որ դաշնակահարը լինես: Լավ աղջիկ է,- վրա բերեց Սրջանը,- ոնց որ հոլանդացի չէ: Բելգիացի կլինի, բայց Խրոնինգենի առոգանություն ունի: