Թովե Դիթլևսենն ու նրա մանկության փողոցը

Թովե Դիթլևսենը

Մեր դիմացի մայթին մի մանկապարտեզ կա, որ կոչվում է «Մանկության փողոց»։ Մոտակա փողոցներից մեկի մայթին սալիկներ կան՝ բանաստեղծական տողերով։ Դրա դիմացի հրապարակում նստարաններ են տեղադրված, նույնպես բանաստեղծությունից տողերով։ Իսկ ընդհանրապես Կոպենհագենի Վեստերբրո թաղամասի մեր հատվածում կա Թովե Դիթլևսենի անվան հրապարակ, դպրոց և այգի։ Տուն-թանգարան չկա։

Ditlevsen, Tove Irma Margit - Nordic Women's Literature

Թովե Դիթլևսենը Դանիայի՝ 20-րդ դարի ամենակարկառուն գրողներից է, գրել է թե՛ չափածո, թե՛ արձակ։ Մեծացել է աշխատավոր դասի ընտանիքում՝ Կոպենհագենի Վեստերբրո թաղամասի Հեդեբյուգեյդ 30Ա հասցեում։ Դա հենց մեր կողքի փողոցն է՝ մանկության փողոցը, «Մանկության փողոցը» վեպի փողոցը։ Բայց այդ հասցեն սովորական մի բնակարան է, տուն թանգարան չի դարձել։

Չնայած հեղինակի հայտնիությանը, գրականագետները Դիթլևսենին միանշանակ գնահատականի չեն արժանացրել։ Վերջին տարիներին անգամ, երբ Դանիայի աջ իշխանությունների հրահանգով դանիական գրականության կանոնն էր ստեղծվում, ըստ որի նաև պետք է դպրոցներում գրականություն դասավանդվեր, Թովե Դիթլևսենի անունը վերջին վայրկյանին պարտադիր ցանկից դուրս մնաց, հայտնվեց ընտրովի ցանկում։ Աշխատավոր դասից լինե՞լն էր պատճառը, կին լինե՞լը, թե՞ ինքնասպանություն գործելը։ Չգիտեմ։ Միայն կարող եմ ասել, որ Թովե Դիթլևսենը դանիական գրականությունից կարդացածս լավագույն հեղինակներից է, որը նաև հայտնի է դառնում անգլախոս աշխարհում․ «Կոպենհագենի եռագրությունը» վերջերս անգլերեն է թարգմանվել ու մեծ հաջողության հասել։ Անգամ Պատի Սմիթն է անդրադարձել Թովե Դիթլևսենին՝ նրան անվանելով մոնումենտալ գրող։

Կարծես Թովե Դիթլևսենն արժանանում է հին ու նոր դանիացի հեղինակների բախտին (Հանս Քրիստիան Անդերսեն, Կարեն Բլիքսեն, Դորթե Նորս և այլն)՝ Դանիայից դուրս գնահատվելով ավելի շատ, քան Դանիայի ներսում։

Մանկության փողոց

«Մանկության փողոցը» Դիթլևսենի երկրորդ վեպն է, լույս է տեսել 1943 թվականին։ Գլխավոր հերոսուհին՝ տասներկուամյա Էսթերը, բնակվում է Կոպենհագենի Վեստերբրո թաղամասի Հեդեբյուգեյդի հետնատանը եղբոր ու աշխատավոր խավի ծնողների հետ։ 20-րդ դարի 30-ականներին փողոցի այդ հատվածում փողոցին նայող շենքում բնակվում էին հարուստները, իսկ բակի ներսի շենքում՝ աշխատավոր խավը։

Վեպի գլխավոր հերոսուհին Էսթերն է, որ բնակվում է 30Ա հասցեում։ Գիրքը պատկերում է նրա մանկությունն ու պատանեկությունը, անցում դեպի հասունություն։ Աղքատների նիստուկացը հակադրվում է նաև փողոցի վրա ապրող հարուստներինով։ Էդպիսի մի ընտանիքի երեխա է Էլենը։ Էլենի կողքին Էսթերի «եղունգները կրկնակի սեւ են դառնում, գուլպաները՝ կրկնակի ծակ»։

Մանկության փողոցը․ Հեդեբյուգեյդ, 30Ա հասցեն ձախ կողմում է

Էսթերն իր ընկերուհի Լիզայի հետ Վեստերբրոյի փողոցներն է չափչփում, միասին նաև շոկոլադ են գողանում։ Վեստերբրոյի ամբողջ անցուդարձին ծանոթանում ես Էսթերի մանկական աչքերով։ Թովե Դիթլևսենը վարպետությամբ է գրում երեխայի տեսանկյունից։ Երևի իզուր չէ, որ ավելի ուշ գրել է «Իմ ներսում մի փոքրիկ աղջիկ է ապրում, որ մեռնել չի ուզում» բանաստեղծությունը։

Ծանոթանում ես նաև ժամանակի դանիական ավանդույթներին։ Օրինակ, մի դրվագում Էսթերին կշռում են դպրոցում։ Պարզվում է՝ քաշը թեթև է։ Դպրոցում որոշում են ամռանն ուղարկել «արձակուրդի երեխա» դառնալու, ինչը նշանակում է, որ ամառային արձակուրդին Էսթերը մեկնելու է քաղաքից դուրս, ապրի մի հարուստ ընտանիքում, որտեղ նրան լավ կսնեն, կվերադառնա։

Էսթերն իր տեղը չի գտնում, անընդհատ միայնակ է զգում իրեն։ Նա մի «անտուն սեր» ունի իր ներսում, որ չգիտի՝ ում տա։ Սիրահարվում է իր երիտասարդ ուսուցչուհուն։ Հետո դպրոցն ավարտում է, բայց ժամանակ առ ժամանակ հիշում է նրան։ Դեռ 40-ականներին Դիթլևսենը համարձակվում է նույնասեռական սիրո մասին գրել։

30-ականների Կոպենհագենում նաև սոցիալ-դեմոկրատական շարժումն է մեծ թափ առած լինում։ Աշխատավոր խավը հավաքվում է «Ժողովրդի տուն» կոչվող վայրում, որտեղ ոչ միայն կուսակցական հանդիպումներն են տեղի ունենում, այլև ջահելների ժամանցն է կազմակերպվում։ «Ժողովրդի տունը» մինչև հիմա կանգուն է, բայց վերափոխվել է «Վեգա» համերգասրահի, որտեղ գոնե մինչև համավարակը հաճախ էինք համերգների գնում։

«Վեգա» համերգասրահ դարձած «Ժողովրդի տունը»

Էսթերը և հասակակիցները նաև քաղաքականացված են։ Տասնվեց տարեկան աղջիկը, որին ծնողներն արդեն ուղարկել են աշխատելու, ընդմիջումներին կապիտալիզմը վերացնելուց ու գործադուլ անելուց է խոսում։ Երևի դրանից է, որ Դանիայում սոցիալ-դեմոկրատիան ամուր հիմքեր ունի, ու դասակարգային տարբերություններն այդքան նկատելի չեն։

Մի հետաքրքիր առանձնահատկություն է նաև, որ չնայած լինելով աղքատ ընտանիքից, Էսթերն էլ, իր եղբայր Կառլն էլ շուտով հեռանում են ծնողների տնից ու վարձով ապրում։ Էսթերի վարձած սենյակը խայտառակ փոքր է․ հազիվ մի մահճակալ է էնտեղ տեղավորվում։ Ամսվա վերջին էլ հաճախ կիսասոված է մնում։ Ծնողներին հյուր գնալիս ընթրիքի համար վճարում են կամ հրաժարվում են ընթրիքից։ Այստեղ հասկանում ես, որ հայրական տնից գնալ-չգնալը ոչ թե ֆինանսատնտեսական հարց է, այլ մշակութային, ու մեր օրերում պետության ստեղծած հնարավորություններն ու ծնողների՝ բարեկեցիկ լինելը պարզապես ավելի է հեշտացնում այդ գործընթացը։

Վեպի հետաքրքիր առանձնահատկություններից է, որ ամբողջությամբ ներկա ժամանակով է գրված, հնարք, որ ժամանակակից դանիացի գրողները շատ են գործածում, բայց 40-ականներին հեղափոխական էր։ Դիթլևսենը տեքստի միջոցով նաև փորձում է փոխանցել ժամանակի ողջ լեզվական կոլորիտը՝ երկխոսությունները գրելով այնպես, ինչպես դրանք արտասանվում են (իսկ դանիերեն իմացողը կիմանա, որ գրավոր լեզուն ահագին հեռու է բանավորից), նույնն անելով նաև հարավ-յուլանդական բարբառի հետ, որն ինչպես բանավոր, այնպես էլ գրավոր գրեթե անհասկանալի է Կոպենհագենի դանիերենով խոսողի համար։

Համավարակի ժամանակ, երբ ամիսներով տներում փակված ենք ու չենք կարող ճամփորդել, գրքերն են հենց, որ մեզ տարբեր տեղեր են տանում։ Դրա համար տարօրինակ էր կարդալ մի գիրք, որի գլխավոր իրադարձությունները տեղի էին ունենում մեր տնից 200 մետր հեռավորության վրա։ Բայց հենց «Մանկության փողոցն» էր, որ ինձ հաշտեցրեց Վեստերբրոյի հետ, որ այսօր ջենտրիֆիկացիայի էի ենթարկվել, ու որտեղ ինձ օտար եմ զգում բոլոր դանիական միջին խավի անհոգ ապրող ընտանիքների կողքին։ «Մանկության փողոցն» էր, որ ինձ կապեց Վեստերբրոյի հետ էնպես, ինչպես ոչինչ մինչև հիմա չի կարողացել։ Թաղամասի ամեն մի փողոցով անցնելիս գրքից մի դրվագ եմ հիշում, ու դա ահագին հարազատ է։

«Մանկության փողոցի» անգլերեն թարգմանություն չկա, բայց լրջորեն մտածում եմ հայերեն թարգմանելու մասին։

Դասավանդումը կորոնայի օրերին

Նախկինում անդրադարձել եմ, թե Օրհուսի համալսարանում ինչպես էի պատրաստվում կորոնակիսամյակին։ Այս գրառմամբ կկենտրոնամ բուն դասավանդման մեթոդիկայի ու արդյունքների վրա։

Կիսամյակի երրորդ շաբաթն այսօր ավարտվեց։ Այսօրվանից ամբողջ պետությունն է անցնում «փափուկ» լոքդաունի (բոլորը հնարավորության դեպքում տնից են աշխատում), բայց հավանաբար համալսարաններում դասերը կշարունակվեն։ Համենայնդեպս, վերևներից պնդում են, որ վարակը ջահելների շրջանում գիշերային կյանքի, ոչ թե համալսարանում դասի նստելու արդյունքում է տարածվում։

Քանի որ դեռ ամբողջովին հեռավար ուսուցման չենք անցել, հիբրիդային ուսուցումը շարունակվում է։ Ու քանի որ հիբրիդային ուսուցում կիրառում եմ դասավանդածս առարկաներից միայն մեկի՝ էքսպերիմենտալ մեթոդներ 3֊ի համար, հենց դրան էլ կանդրադառնամ այստեղ։

Study finds completing a 10-minute activity at the beginning of a MOOC can  lead to significantly improv… | Online teaching, Advanced learning, Learn  web development

Մեր համալսարանում բոլոր առարկաների համար Բլեքբորդ կոչվող առցանց համակարգ կա։ Սովորական պայմաններում այս համակարգը դասախոսները գործածում են միայն առարկայական պլանը, կարդալու նյութերի ցանկն ու դասախոսությունների սլայդները տեղադրելու համար։ Բայց կորոնայի ժամանակներում կոնկրետ ես այս հարթակը վերածել եմ մի յուրահատուկ լսարանի։

Ամեն շաբաթվա ուսումնական նյութն առանձին մոդուլների եմ բաժանել։ Եթե կիսամյակը տասներեք շաբաթ է, ընդհանուր տասներեք մոդուլներ են լինելու։ Յուրաքանչյուր մոդուլ սկսվում է ընթերցանության նյութով. հերթով բոլոր հոդվածների հղումներն են նշված, որ ուսանողը սեղմելով բացում է հոդվածը։ Հետո գալիս են վիդեո դասախոսությունները, որոնք յուրաքանչյուր մոդուլում երկուսից չորսն են, տևում են 10-20 րոպե։ Դասախոսությունները թեմատիկ բաժանում ունեն։ Յուրաքանչյուր դասախոսության մեջ կենտրոնանում եմ մի թեմայի վրա՝ բացատրելով մեքենայական ուսուցման որևէ կոնցեպտ կամ կոդ գրելով ու հատ֊հատ ամեն տողը մեկնաբանելով։ Իսկ Մորթենի թեթև ձեռքով դասախոսություններն արտակարգ որակի են ստացվում. դասախոսությունների արտադրությունը լրիվ պրոֆեսիոնալ մակարդակով է արվում։

Վիդեո դասախոսությունների արանքում փոքր վարժություն է կամ հարց, որին ուսանողները պիտի խմբով պատասխանեն։ Այստեղ տեղին են ասելը, որ դանիական կրթական համակարգին հատուկ են ուսումնական խմբերը, որտեղ կոնկրետ թվով ուսանողներ ամբողջ կիսամյակը միասին են աշխատում, տնայինները միասին են անում, անգամ քննական առաջադրանքները միասին են կատարում։ Կրթական համակարգն էստեղ մեծ շեշտ է դնում համագործակցային հմտություններ զարգացնելու վրա։ Առիթից օգտվելով՝ ուսանողներին քաջալերում եմ նաև դասախոսությունները միասին դիտել։ Իսկ քանի որ տնային առաջադրանքը նաև քննարկման տարր ունի, ուսանողները դասախոսությունը միասին դիտելու արանքում նաև քննարկում են։ Տնային առաջադրանքը դեդլային ավարտից հետո ուղարկվում է համակուրսեցիներին, որ միմյանց աշխատանքը գնահատեն ու ֆիդբեք տան։ Մոդուլը պարունակում է նաև վիդեո դասախոսությունների սլայդները, իսկ շուտով նաև կոդերը (ուսանողների խնդրանքով)։

Ուսումնական մոդուլներից դուրս Բլեքբորդում նաև փադլեթ եմ ներդրել։ Էստեղ ուսանողները կարող են գրել իրենց անունը, մի քանի խոսք իրենց մասին ու տեղադրել նկարը։ Քանի որ էս կիսամյակում ուսանողներին ավելի հազվադեպ եմ տեսնում, բոլոր հիսունի անունները սովորելը դժվարանում է։ Իսկ նկարներն ու անունները մի տեղում ունենալն օգնում է, որ երեք շաբաթվա ընթացքում գրեթե բոլորի անուններն իմանամ։

Բլեքբորդում նաև ֆորում եմ ներդրել, որտեղ ուսանողները կարող են (իրենց նախընտրությամբ նաև անանուն) հարցեր տալ։ Ո՞վ է ասում, թե ֆորումների դարաշրջանն անցել է։ Ուսանողները շատ ակտիվ կերպով թեմաներ են բացում, հարցեր են տալիս, քննարկումներ ծավալում, ու էս բոլորն առարկայի շրջանակներում։

Առարկան ավարտվում է էսպես կոչված պորտֆոլիո քննությամբ։ Սա նշանակում է, որ կիսամյակի ընթացքում ուսանողները պիտի հինգ առաջադրանք հանձնեն, ֆիդբեք ստանան, վերջում բոլորը միասին հանձնեն։ Գործնական աշխատանքները, որ տեղի են ունենում դեմառդեմ, հենց առաջադրանքները կատարելիս ուղղություն տալու ու ֆիդբեք ստանալու համար են, որտեղ ուսանողները կարող են լիքը հարցեր տալ։

Ֆորումից ու գործնականի ընթացքում հարցերից բացի ուսանողները կարող են նաև մեյլ գրել կամ դասամիջոցին ինձ մոտենալ։ Էսպիսով, հարցեր տալու տարբեր հարթակներ եմ ստեղծել, որ ամեն ուսանող իր անձին հարմար տարբերակն ընտրի ու չքաշվի։

Թեև շատ էի վախենում, որ հիբրիդային ուսուցումը չի ստացվի, քանի որ առաջին անգամ եմ անում, այնուամենայնիվ, նույն ուսանողները, որ ընդամենը երեք շաբաթ առաջ ստիպում էին, որ դասախոսությունները լսարանում տեղի ունենան, հիմա հերթով գրում են ինձ, որ դասընթացի առցանց հատվածը շատ հաճելի պրոցես է, շատ հեշտությամբ գիտելիք են կուտակում։ Դրանից ես ավելի եմ մոտիվացվում ու դասախոսությունները նույնիսկ ավելի մեծ հաճույքով նկարահանում։

Մի խոսքով, պարզվում է՝ ճիշտ կազմակերպված առցանց/հիբրիդային ուսուցումը կարող է աշխատել։ Ուղղակի դրա համար ժամանակ, նվիրում ու տեխնիկական հնարավորություններ են պետք։

Դանիան կորոնակիսամյակին ընդառաջ

Այս տողերը սկսում եմ գրել Դանիայի Օրհուս քաղաքի «փափուկ լոքդաունի» պայմաններում, երբ մեզ՝ Օրհուսի համալսարանի աշխատողներիս, երկու շաբաթով, հետո ևս երկու շաբաթով տուն ուղարկեցին՝ էդպիսով կիսամյակի սկիզբն անորոշության մատնելով։ Ու տողերս գրելու ընթացքում Օրհուսի քաղաքապետը հայտարարում է ռիսկի նվազման մասին ու նախատեսվածից մեկ շաբաթ շուտ մեզ թույլ տալիս աշխատավայր վերադառնալ. ուրեմն կիսամյակը նորմալ սկիզբ կունենա։

Վերևում նկարագրածն այս տարվա աշնանային կիսամյակի անորոշության ու շիլաշփոթի ընդամենը մի փոքր մասն է ներկայացնում։ Դեռ հունիսից ամեն օր մի նոր հրահանգ, նոր որոշում է գալիս, ու դասախոսներս պիտի անընդհատ փոփոխենք մեր ծրագրերը, հարմարվենք նորին։ Իսկ ինձ նման աշխատավայրից 200 կմ այն կողմ ապրողի համար էսպիսի անորոշությունը լրացուցիչ բարդություն է. ես պետք է հստակ ծրագրեմ, թե որ օրերին որ գնացքով եմ գնալու Օրհուս, քանի գիշեր եմ այնտեղ մնալու ու երբ եմ վերադառնալու։

Nobelparken Arts | Aarhus Universitet: Arts

Սկզբում խոսակցություններ էին պտտվում, թե ամբողջ կիսամյակն առցանց է լինելու։ Ավելի ուշ մեզ լղոզված հրահանգ եկավ, որ պատրաստվենք սոցիալական հեռավորություն պահպանելու պահանջի պայմաններում դասավանդելուն՝ պատրաստ լինելով, որ սահմանափակումները կարող են լրիվ հանվել կամ ուսուցումը կարող է լրիվ առցանց դառնալ։ Հետո նաև ստացվեցին լսարանների տվյալները, թե սոցիալական հեռավորություն պահպանելու դեպքում որ լսարանը քանի ուսանողի կարող է ընդունել։ Իսկ որ ամենավատն էր, լսարան ամրագրող կառույցը կտրականապես մերժում էր լսարանային որևէ փոփոխություն. առարկայիդ համար այս օրն ու ժամն է տրված, կա՛մ պիտի հարմարվես, կա՛մ ուրիշ լուծում գտնես։ Հարմարվել կնշանակի, որ ուսանողներիդ թիվը լսարանի տարողունակության չափ է կամ դրանից քիչ։ Ուրիշ լուծումն առցանցն է, որովհետև այլ դասախոսների հետ պայմանավորվել, լսարաններով փոխանակվել չի թույլատրվում։ Մի ուրիշ լուծում է մեկուկես ժամանոց դասախոսությունը կրճատել, քառասունհինգ րոպեանոց դարձնել և կարդալ երկու անգամ՝ սկզբում կուրսի մի կեսի, հետո մյուս կեսի համար։ Բակալավրի և մագիստրատուրայի առաջին կուրսի ուսանողներին առավելություն է տրվելու, ու նրանց ուսումը հնարավորինս առկա է կազմակերպվելու։

Այս պայմաններում բավական քիչ էին այնպիսի լսարանները, որտեղ ուսանողները տեղավորվում էին սոցիալական հեռավորության պայմաններում, հետևաբար փաստացիորեն լիարժեք առկա ուսուցում կազմակերպելն ահնար էր դառնում։ Ուսանողների ու դասախոսների բազմաթիվ բողոքներից հետո մինչև 30 հոգանոց կուրսերի դեպքում սոցիալական հեռավորության կանոնը չի գործելու, այսինքն՝ մինչև 30 հոգանոց կուրսերը կարող են հանգիստ իրենց դասերն անցկացնել նախատեսված լսարաններում, բայց եթե կուրսում թեկուզ 31 հոգի կա, ուրեմն պետք է հաշվի առնել սոցիալական հեռավորությունը։

Այս կիսամյակ երկու առարկա եմ դասավանդելու. ճանաչողական սեմիոտիկայի (cognitive semiotics) մագիստրատուրայի առաջին կուրսում սոցիալական ճանաչողություն (social cognition) և ճանաչողական գիտության (cognitive science) բակալավրի երկրորդ կուրսում էքսպերիմենտալ մեթոդներ 3։ Առաջին առարկայի դեպքում ամեն ինչ շատ սիրուն տեղավորվում է պահանջների մեջ. 14 ուսանողի տարողությամբ լսարան, կուրսում 14 հոգի, ոչ մի խնդիր։ Երկրորդի դեպքում կուրսում 53 ուսանող է գրանցված։ Դասախոսության լսարանն ավելի փոքր տարողություն ուներ։ Բոլորի կյանքը հեշտացնելու համար առաջարկեցի նախապես տեսագրված կարճ դասախոսություններ ու դրանց հետ զուգակցված առցանց վարժություններ՝ Զումով կենդանի դասախոսությունների փոխարեն։ Տեսագրված դասախոսությունները, ի դեպ, երկար ծանրութեթև արած մանկավարժական ընտրություն է, որ թեև իմ աշխատանքը մի քիչ բարդացնելու է, բայց օգնելու է ուսանողներին. նրանցից շատերը չունեն արագ ինտերնետ, ու Զումով չեն կարող կտրտված ձայնով հետևել։ Երկար առցանց դասախոսության դեպքում ուշադրությունը կարող է շեղվել, կարևոր մասերը բաց թողնեն։ Իսկ տեսագրված կարճ դասախոսությունը կարող են ուզածի չափ դիտել, դադարներ տալ, լրացուցիչ ժամանակն օգտագործել առաջադրանքները կատարելու համար։

Էքսպերիմենտալ մեթոդաբանություն 3֊ը նաև գործնականներ ունի, որտեղ ուսանողները կիսվում են երկու մասի։ Այս դեպքում ունենում ենք 30֊ից փոքր խմբեր 27 հոգի տարողունակությամբ լսարանում, հետևաբար նորից խնդիր չի լինում։ Գործնականները հատկապես կարևոր են լսարանում կազմակերպելը, որովհետև առարկան լրիվ կոդ գրելու վրա է հիմնված, ու ուղղություն ցույց տալն ու խնդիրներ հայտնաբերելն ավելի հեշտ է, երբ ուսանողի հետ անձամբ ես հաղորդակցվում։

Թվում է՝ կիսամյակն ինձ համար գոնե կազմակերպված է, ամբիոնի վարիչը հաստատել է որոշումներս, ու մնում է միայն դասերը պատրաստելը։ Բայց Օրհուսը դառնում է Դանիայում կորոնավիրուսի նոր օջախ, նոր սահմանափակումներ են մտցվում՝էդպիսով ամեն ինչ շատ անորոշ դարձնելով։ Մյուս կողմից, ճանաչողական գիտության երկրորդ կուրսի ուսանողները բողոքում են առցանց ուսուցման դեմ, որ թե նախորդ կիսամյակ ոչինչ չեն սովորել, որ առցանցը կրթություն չէ և այլն։ Ու նորից ընկնում ենք, սկսում լուծումներ փնտրել՝ վերադառնալով հենց սկզբնական մոդելին, որովհետև, միևնույն է, լսարաններ ամրագրող կառույցն անսասան է, ու ավելի մեծ լսարան մեզ չի առաջարկի։

Չնայած սահամնափակումներին, հայտարարվում է, որ մենք կարող ենք աշխատանքի գնալ միայն դասավանդելու նպատակով։ Էջերով նորանոր նամակներ ու կանոններ ենք ստանում համալսարանի ղեկավարությունից. ամեն դասից առաջ ու հետո պետք է լսարանն օդափոխել, պետք է հետևել, որ ուսանողները ձեռքերը և իրենց շրջապատը մաքրեն մաքրող հեղուկով։ Դասախոսների պատասխանատվությունն է նաև հետևելը, որ լսարաններում մաքրող հեղուկ կա։ Հիվանդ ուսանողները տանն են մնում (ինչպես նաև մեկուսացվում է նրանց 30 հոգանոց խումբը)։ Հաճախումները որպես պարտադիր պայման վերացվում է։ Մեզ նաև կորոնավիրուսի ժամանակ լսարանում ճիշտ վարքի սլայդներ են ուղարկում, որ դասի ժամանակ ուսանողներին ցույց տանք։

Այս պահին, երբ գրում եմ այս տողերը, նախատեսում եմ, որ վաղը կնկարահանեմ առաջին դասախոսությունս ու կտեղադրեմ մեր առցանց հարթակում, հինգշաբթի դիմակս կդնեմ, կնստեմ գնացք, կհասնեմ Օրհուս ու երկու խմբերին էքսպերիմենտալ մեթոդներ 3֊ի գործնականը կդասավանդեմ, ուրբաթ առավոտյան՝ սոցիալական ճանաչողությունը։ Օրվա երկրորդ կեսին կմիանամ գործընկերներիս հետ գրելու ակումբին, որտեղ մի երեք ժամ գիտությամբ կզբաղվեմ, հետո դիմակս կդնեմ, կնստեմ գնացք, կվերադառնամ Կոպենհագեն։ Բայց հաշվի առնելով, թե ինչքան արագ է ամեն ինչ փոխվում վերջին ամիսներին՝ չգիտեմ, թե առաջիկա շաբաթվա ընթացքում ծրագրածիս որ մասն իրականություն կդառնա։

Երկրորդ ալիք․ Օրհուսը կորոնայի ժամանակ

Վերջին հինգ ամսվա մեջ առաջին անգամ մտնում եմ գրասենյակս, որ աշխատեմ։ Ոչինչ չի փոխվել. գրասեղանիս մի անկյունում կարդացված֊չկարդացված հոդվածներն են, սուրճի բաժակս ուղիղ էկրանի դիմաց, ասես հինգ րոպե առաջ էի դուրս եկել, գունավոր գրիչներս գրասեղանով մեկ շաղ տված։ Շոգ է։ Բացում եմ պատուհանը։ Այս հինգ ամիսների ընթացքում երևի ոչ ոք չի օդափոխել գրասենյակը։ Մինչև ուրբաթ կաշխատեմ գրասենյակումս, կվերադառնամ Կոպենհագեն ու հաջորդ անգամ Օրհուս ոտք կդնեմ մեկ էլ սեպտեմբերի 3֊ին՝ «էքսպերիմենտալ մեթոդներ 3» դասընթացի առաջին գործնական պարապմունքն անցկացնելու։

Կոլեգաներիս եմ տեսնում։ Միասին լանչ, սուրճ։ Ամիսների ընթացքում առաջին անգամ էս բոլորն օնլայն չէ։ Ինչ հունիսի սկզբից համալսարանը բացվել էր, նրանք բոլորը վերադարձել էին իրենց գրասենյակներ, սուրճը տեղափոխվել է իրական կյանք, իսկ ես շարունակում էի տնից աշխատել՝ զրկվելով սուրճի ընդմիջումներից։ Առաջվա պես զավզակում ենք, ու դա ավելի շատ հիշեցնում է մարտի մեր աշխատանքային վերջին օրը, երբ կորոնավիրուսի մասին սև կատակներ էինք անում, որ ճնշող մթնոլորտը ցրենք։

Իսկ Օրհուսում կյանքը եռում է։ Դանիայում վերջապես ամառ է եկել, ու բոլորը դրսում են՝ այգիներում, սրճարաններում կամ ջրանցքի ափին, իրար գլխի լցված, ասես ոչինչ չի պատահել։ Միայն ժամանակ առ ժամանակ դիմակներով անցորդների կտեսնես. մի բան, որ Կոպենհագենում խիստ հազվադեպ է հանդիպում։ Դանիայում դիմակ կրելը պարտադիր չէ, խորհուրդ է տրվում միայն հասարակական տրանսպորտում, միայն այն դեպքում, երբ մեկ մետր հեռավորություն պահպանելը հնարավոր չէ։ Դրա համար Կոպենհագեն֊Օրհուս լեփ֊լեցուն գնացքի մեր վագոնում միայն երկու հոգով էինք դիմակով։

Իսկ թվերն աճում են։

Երեկոյան Ագաթայի հետ գնում ենք գինի խմելու։ Հունվարից էս կողմ չէինք հանդիպել։ Արմունկով բարևում ենք իրար. Դանիայում բարևելու նոր ձև է գրկախառնվելու ու ձեռքսեղմման փոխարեն։ Արմունկը ֆիզիկապես լինելով ձեռքի ու ուսի արանքում՝ ֆորմալության առումով նույնպես ընկերականի ու գործնականի արանքում է։ Ընկերների հետ խիստ պաշտոնական է թվում, աշխատավայրում նոր ծանոթությունների դեպքում՝ խիստ մտերմիկ։

Նարնջագույն լուսին

Ես ու Ագաթան նստում ենք ջրի ափին՝ մեր միջև մեկ մետր հեռավորություն, մի շիշ սպիտակ գինի, թղթե բաժակներ, ձեռքերն ախտահանելու հեղուկ ու դիմակներ։ Զրուցում ենք ժամերով կորոնայի ժամանակներից, ինքնամեկուսացումից, մեր կյանքի նոր դրամաներից, որոնցից երկուսս էլ զերծ չէինք մնացել, դանիացիներից ու արձակուրդից։ Մեր աչքի առաջ մութը կամաց֊կամաց ընկնում է։ Երբեմն֊երբեմն նավեր են մոտենում, ու ափին զարկվող ալիքներ են առաջանում։ Հետո հայտնվում է նարնջագույն լուսինը ու դիմացի վերամբարձ կռունկների լույսերին խառնվում։ Լուսինն աչքներիս առաջ բարձրանում է վեր, ցրտում է։ Կուրտկաների մեջ կծկված՝ ես ու Ագաթան քայլում ենք դեպի քաղաք։ Ինքը նույն տանն է ապրում, ես՝ նախկինից մի քիչ վերև, մաթեմատիկայի ամբիոնի տանիքի տակ։

Դանիայում թվերն աճում են։ Թվերն է՛լ ավելի արագ աճում են Օրհուսում։ Մարդիկ մեղավորներ են փնտրում. ֆուտբոլ, համալսարանի քաղաքագիտության ամբիոնի քեֆ, սոմալի հայտնի մեկի թաղում։ Իսկ քաղաքում կյանքը շարունակվում է, ասես ոչինչ չի եղել։ Երկաթուղային ընկերությունը որոշում է նստատեղի տոմսի պահանջը հանել, ինչը նշանակում է, որ գնացքում կարող են լինել ավելի մեծ թվով մարդիկ, քան նստատեղ կա։ Մյուս շաբաթվանից ուժի մեջ էր մտնելու նաև վերաբացման չորրորդ փուլը, ինչը նշանակելու էր, որ համալսարանները լիարժեք բացվում են, գիշերային ակումբներն ու բարերը կեսգիշերից հետո աշխատելու են, հարյուրից ավելի մարդկանցով հավաքները թույլատրվելու են։

Ես ամեն օր գնում եմ աշխատանքի ու նկատում, թե ինչպես ենք մենք բոլորով կանոնները խախտում՝ հավաքվելով սենյակներում, որտեղ չպետք է լինենք, նստում աթոռների, որոնց չպետք է նստենք, թույլ տալիս, որ վերելակով մեզ հետ ևս մի հոգի բարձրանա։ Անընդհատ ստուգում եմ լուրերը՝ վախենալով, որ ուր որ է Օրհուսը կփակեն, կմնամ այստեղ։ Ճիշտ այնպես, ինչպես հինգ ամիս առաջ էի վախենում ու աշխատանքի գնում այնպես, որ կարողանայի վերջին հնարավոր գնացքը նստել ու հասնել Կոպենհագեն։

Չորեքշաբթի օրը գնում եմ լողավազան, հետո հանդիպում կին գրողների խմբին. հունիսից էս կողմ չէինք տեսնվել։ Գլուխս անտանելի ցավում է։ Վերագրում եմ շոգին ու ջրազրկմանը։ Հասնում եմ մաթեմատիկայի ամբիոնի իմ սենյակ, պառկում բազմոցին ու մինչև առավոտ քնում՝ընթացքում մտածելով, որ եթե կորոնավիրուսից լինի, ի՞նչ եմ անելու, ո՞նց եմ Օրհուսում երկու շաբաթ մեկուսանալու, երբ ընդամենը չորս օրվա պատրաստությամբ եմ եկել ու սենյակը միայն չորս օրով վարձել։ Առավոտյան գլխացավս անցած է լինում։

Հինգշաբթի օրը Օրհուսի քաղաքապետը մամլո ասուլիս է տալիս ու հայտնում, որ քաղաքում երեք տարածք, որտեղ մարդիկ սիրում են հավաքվել արևոտ եղանակին, ոստիկանության միջամտությանն են ենթարկվելու։ Թվերը շարունակում են աճել։ Հայտարարվում է, որ սեպտեմբերից համալսարանների կամպուսներում դասեր լինելու են անկախ ամեն ինչից։

Մաթեմատիկայի ամբիոնի տանիքի տակ

Ուրբաթ օրը Դանիայի կառավարությունը հատուկ Օրհուսի համար սահմանափակումների խորհուրդ է տալիս. գիմնազիաների դասերը երկու շաբաթով հետաձգել, հասարակական տրանսպորտում դիմակ կրելը պարտադիր, առաջիկա երկու շաբաթների ընթացքում հնարավորինս տանից աշխատել։ Մեզ նամակ է գալիս, որ սեպտեմբերից լսարաններում երեսունից պակաս ուսանողներից բաղկացած խմբերում սոցիալական հեռավորության կանոնը չի գործելու։

Երեկոյան արդեն Օրհուս֊Կոպենհագեն գնացքում եմ։ Գրեթե բոլորը դիմակով են։ Տոթ է։ Հազիվ ենք շնչում։ Երբեմն թվում է՝ օդի պակասից ուշքդ կգնա։ Տեսնես Հայաստանում ամբողջ ամառ ու ամեն տեղ դիմակով ո՞նց են դիմանում։ Համալսարանի ղեկավարությունից նամակ է գալիս, որ առաջիկա երկու շաբաթը տնից աշխատենք։ Իսկ ես տան ճամփին եմ, ես էդպես էլ նախատեսել էի։ Ուրեմն երկուշաբթի օրվանից նորից Զումում ենք սուրճ խմելու, եթե, իհարկե, գործընկերներս չորոշեն կանոնը խախտել։

Թվերն աճում ու աճում են։

Տեսնես սեպտեմբերի 3֊ին լսարան կմտնե՞մ։

Վայլե․ ամառային փաթեթ

Դեռ ամառվա սկզբին մենք իմացանք, որ մեծ մասամբ Դանիայում փակված ենք մնալու, ինչն անսպասելի չէր։ Կորոնավիրուսի համավարակը հաջողությամբ հաղթահարած Դանիայի կառավարությունն անցնում էր տնտեսությունն աշխուժացնելուն, ու փակ սահմանների պատճառն ավելի շատ ոչ թե վարակի տարածումը կանխելն էր, այլ դանիացիների՝ արձակուրդներին ծախսած փողերը Դանիայի ներսում պահելը։ Հետագայում, իհարկե, բացվեցին սահմանները, բայց դանիացիներից շատերն արդեն ծրագրել էին արձակուրդը երկրի ներսում անցկացնել։ Իսկ պետությունն աջակցում էր բնակիչներին ամառային փաթեթի տեսքով․ ուսանողներին, թոշակառուներին ու մնացած ցածր եկամուտ ունեցողներին միանվագ 1000 կրոն (մոտ 74 000 դրամ) «պաղպաղակի ու սուրճի» փող, հասարակական տրանսպորտի՝ մեկ շաբաթ անսահմանափակ ողջ պետության տարածքով մեկ կիրառելիությամբ էժան տոմսեր, թանգարանների ու այլ զվարճանքի վայրերի տոմսերի կես գին։

Վայլեի նավահանգիստը մայրամուտին

Մենք էլ որպես մեր չեղարկված չվերթներից հոգնած ու ամիսներ շարունակ տանը փակվածներ ձեռք բերեցինք տրանսպորտի տոմսերից ու հետո սկսեցինք մտածել՝ ուր գնանք։ Ես, որ քաղաքի մարդաշատությունից ու սարերի բացակայությունից անընդհատ նվնվում էի, դեմ չէի նորից Վայլե գնալ (առաջին անգամվա մասին՝ Կորոնաֆուտբոլում)։ Մորթենը, որ մինչև երկու տարեկան Վայլեում է ապրել ու անթիվ-անհամար ամառային արձակուրդներ անցկացրել այնտեղի տատիկ-պապիկի մոտ, նույնպես դեմ չէր Վայլե գնալ։ Իսկ խայտառակ եղանակի պատճառով նորից ու նորից Դանիայի ավելի հեռուները հասնելը հետաձգվեց մինչև հաջորդ առիթ։

Վայլեն Մորթենի հետ լրիվ ուրիշ էր՝ Օրհուսի գրող կանանց համեմատ։ Վերջինիս դեպքում մենք բոլորս օտար էինք այնտեղ ու քչփորում էինք քաղաքն իսկական տուրիստների պես, իսկ Մորթենը գիտեր քաղաքի ամեն ծակուծուկը, նրան քարտեզներ պետք չէին այս կամ այն տեղը հասնելու համար։ Ու թերևս Վայլե կատարած երկու ճամփորդություններին միավորում էր միայն մի բան․ այն տունը, որ էյրբիընբիով վարձել էինք գրող կանանցով, նույն շենքում էր, որտեղ Մորթենն ապրել էր ծնողների հետ մինչև երկու տարեկան։ Դա հասկացանք միայն այն ժամանակ, երբ Մորթենն ինձ այդ տան մոտ տարավ։ Զարմացած նայում էինք շենքին ու մտածում՝ հավանականությունն ինչքան էր, որ հենց այդ շենքում կհայտնվեինք գրող կանանցով։

Վայլեում, ինչպես և Կոպենհագենում, կորոնավիրուսը հիշեցնող միակ տարրերն ամեն խանութի ու սրճարանի պատուհաններին փակցված ցուցանակներն էին՝ հինգ կանոններով, որ արդեն անգիր գիտենք, ու մուտքերի մոտ տեղադրված ձեռքերի ախտահանիչ միջոցները, որ ամեն տեղ մտնելիս արդեն սովորություն է դարձել հայացքով գտնելն ու գործածելը։ Երբեմն-երբեմն դիմակներով հատուկենտ մարդիկ են անցնում, բայց առայժմ դիմակները հիմնականում դեղատներում են։

Մենք գնացինք Վայլեի բլուրն ի վեր, որտեղ Մորթենի տատիկ-պապիկի տունն էր։ Մորթենը մի ուղղաձիգ վերելք էր հիշում, որ բարձրանալիս «քիչ է մնում՝ մեջքի վրա ընկնես»։ Մորթենը մի հսկայական սար էր հիշում, որ բարձրանալիս անընդհատ կանգնում ու շունչ ես քաշում։ Ես ծիծաղում էի, որովհետև Դանիայի ամենաբարձր կետը 171 մետր է ու Վայլեում չէ։ Ծիծաղում էի ու պնդում, որ Դանիայում չկա բարձրություն, որ Բաղրամյանի դիքից դժվար լինի հաղթահարելը։

Երբ անցանք ուղղաձիգ ճանապարհով ու րոպեներ անց բլրի գագաթին էինք՝ առանց շնչակտուր լինելու ու մեջքի վրա ընկնելու, Մորթենը սկսեց պնդել, որ այն ժամանակ իսկապես մեծ էր բլուրը ու դժվար հաղթահարելի։ Մեր մանկական հիշողություններն են, որ պստիկ բլուրը որպես հսկայական սար է պահպանում, նեղլիկ առվակը՝ անանցանելի գետ։

Բլուրն ի վեր

Տունը նույնությամբ մնացել էր այնտեղ, բայց ուրիշ մարդիկ էին ապրում։ Մենք քայլեցինք անտառներով, հասանք մորու թփերին, որոնք այնքա՜ն պարզ էր Մորթենը հիշում։ Բայց սեզոնը չէր, ու միայն ծաղկած թփեր տեսանք, չկարողացանք տռզելու չափ մորի ուտել, ինչպես երեխա ժամանակ Մորթենն էր անում ամեն ամառ։ Չկային նաև անտառում ազատ վազվզող շներ․ հիմա արդեն շները տերերին կիպ կպած էին ու թոկով էին։

Տարիների ընթացքում Վայլեում նոր բաներ են ավելացել։ Օրինակ, 120 տարի նույն տեղում գտնված հացի փուռը տեղափոխվել է ուրիշ տեղ։ Կառուցվել է նաև դանիացի-իսլանդացի արվեստագետ Օլաֆուր Էլիասոնի նախագծած Ֆյորդատունը՝ ջրի մեջ վեր խոյացող մի կառույց, որի ստորին հարկում ջուրն ազատ ելումուտ է անում ու պատկերներ ստեղծում։ Կենտրոնական փողոցում բացվել է նաև մի սրճարան, որը հայտնի է իր բարձրորակ սուրճով ու պոեզիայի գործարանով։ Այնտեղից կարող ես ձեռագիր կամ մեքենագրված բանաստեղծություններ գնել կամ որոշակի ժամերի մոտենալ ու լսել Վայլեի պոետների կարդացած պոեզիան, որ այնքան բարձր է հնչում, որ լսվում է կենտրոնական փողոցի բոլոր հատվածներում։

Սրճարանում բանաստեղծություններ մեքենագրողները

Վայլեն փոքր քաղաք է։ Մեկ օրը լրիվ հերիք է ամեն ինչ տեսնելու համար։ Հիշողություններ ու պատմություններ են պետք այնտեղ ավելի երկար մնալու համար։ Մեկ էլ ամառային փաթեթ է պետք, որ այնտեղ կանգ առնես։ Ու մենք՝ որպես Դանիայի պարտաճանաչ բնակիչներ, օգտվում ենք ամառային փաթեթի նաև այլ բարիքներից՝ գնացքով այսուայնտեղ ուղևորվելով ու թանգարաններ գնալով ու ծախսելով մեր արձակուրդային փողերը, որ պիտի Հայաստանում ծախսվեին, եթե միայն կորոնան չլիներ։ Եթե միայն կորոնան չլիներ, գուցե Վայլե այս ամառ էլ չգնայինք։

Դրայոր

Կոպենհագենի մեծ մասը տեղակայված է Զելանդիա կղզու, իսկ մի փոքր մասը՝ Ամա կղզու վրա։ Աման ինքն իրենով փոքր կղզի չէ, ու Կոպենհագենից դուրս այլ բնակավայրեր էլ կան։ Ժամանակին մոտ մի տարի ապրել եմ կղզու հարավ֊արևմտյան մասում՝ Քեսթրուփում։ Հանգիստ թաղամաս էր՝ առանձնատներով, բաց դաշտերով ու անտառներով։ Երբեմն ձիավորների էլ կտեսնեիր փողոցներում։ Կյանք չկար ընդհանրապես։ Մի երկու սուպերմարկետ մոտակայքում ու վերջ։ Ծովն էլ հեծանիվով տասը րոպեի ճամփա էր։ Այդ կողմերում հիմնականում աշխատավոր խավն է ապրում։ Մարդկանց արտաքինից նույնիսկ կարելի է գուշակել, որ Ամայից են։

20160526_211752.jpg
Քեսթրուփում իմ տան մոտակայքում

Հիշում եմ՝ քաղաքը բավական հեռու էր, ու ամեն օր ամենաքիչը 30 կմ հեծանիվ էի քշում։ Ճամփեքին չձանձրանալու համար աուդիոգրքեր էի լսում։ Էդպես Տոլստոյի «Պատերազմ և խաղաղությունն» եմ ծայրից ծայր լսել։ Բայց ինչ Քեսթրուփից տեղափոխվել եմ Կոպենհագեն, հազվադեպ եմ Ամայի հարավային կողմերում հայտնվում՝ հիմնականում հեծանվարշավների շրջանակներում կամ ինքնաթիռ նստելիս (օդանավակայանն էլ է այնտեղ)։ Ու մի քիչ կարոտում եմ օրվա մեջ էդքան շատ հեծանիվ քշելը։ Հիմա հազիվ օրը 6-7 կմ եմ քշում լավագույն դեպքում։

DSC_0367.JPG
Դրայորն ու Ամայի հարավային ծայրը ինքնաթիռից

Ամայի հարավ֊արևելյան կողմում մի փոքրիկ քաղաք կա, անունը Դրայոր։ Քաղաքը բավական տարբեր է Ամայի ընդհանուր մթնոլորտից։ Նախ, բավական կոմպակտ է. սրճարաններն ու ռեստորանները, կինոթատրոնը, փոքր խանութներն ու սուպերմարկետներն ու բնակելի տները բոլորը մի տեղում են հավաքված։ Հետո, նաև ահագին հին է ու սիրուն, փողոցներն էլ սալաքարերով են։ Հայտնվելով այնտեղ՝ հեչ չես ասի, թե Ամայում ես։

Չնայած որ Դրայորը Քեսթրուփից շատ հեռու չէ (ընդամենը 7-8 կմ), այնտեղ ապրելու ընթացքում ընդամենը մի անգամ եմ Դրայորում եղել, այն էլ Մառլենի հետ Ամայի շուրջը հեծանվարշավ էինք կազմակերպել, ուզած֊չուզած պիտի նաև Դրայորի միջով անցնեինք։ Հիշում եմ՝ իջանք հեծանիվներից, ճաշեցինք, հետո պաղպաղակ կերանք, մի քիչ զբոսնեցինք ու նորից հեծանիվ նստեցինք՝ արևելյան ափով քշելով դեպի քաղաք։

Բայց միշտ ուզեցել եմ Մորթենի հետ վերադառնալ էդ պստլիկ քաղաքը։ Ու ամեն անգամ, երբ երկուսով կամ ուրիշների հետ հեծանվարշավների ենք գնացել, հիմնականում մնացել ենք Զելանդիայոմ ու էդպես էլ չենք հասել Դրայոր։ Միայն անցյալ տարի որոշեցինք Ամայի շուրջը պտտվել, հետևաբար նաև Դրայոր հասնել, բայց էնքան քամոտ էր, իսկ մենք՝ թեթև հագնված, որ հասանք Ամայի ամենահարավային ու կենտրոնական կետը ու հետ դարձանք։

img_20190713_144909
Դրայոր չհասած անսպասելի անձրև֊ամպրոպ

 

Ու էդպես Դրայոր գնալը հետաձգվեց մինչև էս տարի, երբ մեր արձակուրդի մի մասը Դանիայում ենք անցկացնում ու որոշել ենք գրեթե ամեն օր հեծանվարշավ գնալ։ Քանի որ Դրայորը եղածներից ամենամոտն է՝ 16 կմ մեր տնից, որոշեցինք որպես նախավարժանք հենց էնտեղ էլ գնալ։

img_20190713_165108

Էս անգամ ընտրեցի ամենակարճ ու անհետաքրքիր ճանապարհը, որ ուղիղ էնտեղ հասնենք։ Ու իրոք. քամու հարցում բախտներս լավ բերեց, բայց եղանակի տեսությամբ չկանխատեսված անձրև֊ամպրոպի տակ ընկանք։ Ամեն դեպքում, կտրեցինք֊անցանք ամբողջ Աման՝ իր դաշտերով ու առանձնատներով, հասանք Դրայոր։ Ամեն ինչ նույնն էր. պաղպաղականոցը, սուպերմարկետները, սրճարանը, բոլորը նույն տեղում էին։ Միակ տարբերությունն այն էր, որ քաղաքը լրիվ ծաղիկների մեջ էր։

img_20190713_171636

Մի լավ զբոսնեցինք նեղլիկ փողոցներով։ Ուսումնասիրեցինք դեղին տները։ Հեքիաթային տրամադրություն էր լրիվ։ Էնքան հավեսն էին, որ նույնիսկ մտածեցինք՝ կարող ենք էստեղ տեղափոխվել, եթե հարմար տուն գտնենք։ Դե ծովն էլ մյուս կողմում էր՝ նավերով ու բադերով։ Ճաշեցինք ծովափնյա ռեստորաններից մեկում։ Անհավատալի մի բան է, որ Ամայի անկյունում՝ օդանավակայանից այն կողմ, մի էսպիսի խաղաղ քաղաք կա։

img_20190713_170817

Աման կտրել անցնելով՝ մի քիչ էլ հիշողությունների գիրկն ընկա։ Այն անվերջանալի հեծանվային ճամփորդությունները, անհաղթահարելի քամին, մի երկու անգամ գիշերվա մեջ կորելը (իսկ էնտեղ անթափանց մութ է լինում գիշերները)։ Լավ ժամանակներ էին, բայց հիմա ավելի լավ ժամանակներ են, իսկ Կոպենհագենում Մորթենի հետ ապրելը՝ ավելի հաճելի։

Լավն էր Դրայորը։ Հաստատ էլի կգանք։ Եթե դուք էլ Կոպենհագենի կողմերում լինեք, անպայման գնացեք։

Վստահություն

Էս շաբաթ Օրհուսում սենյակ ճարելն ահագին բարդ գործ էր։ Ավելի ճիշտ, ուզում էի նաև շաբաթ֊կիրակի մնալ, ու Մորթենը գար մոտս, բայց որևէ խելքին մոտ տեղում գտնվող սենյակ էդ ընթացքում հասանելի չէր։ Վերջը որոշեցի գոնե երեք օր մնալ, Մորթենը հինգշաբթի կգա մոտս, ուրբաթ իրար հետ կվերադառնանք Կոպենհագեն։ Իսկ հինգշաբթի էստեղ գալու իմաստն էն էր, որ պիտի միասին լինելու մեր երրորդ տարեդարձը նշենք։

Էդպես ամրագրեցի ոչ այնքան հարմար մի սենյակ, որը մնացած անհարմարություններից բացի նաև խոհանոց ու վայֆայ չուներ ու որոշեցի, որ ամեն դեպքում Օրհուսում մշտական սենյակ ունենալու հարցը լուծել վերջապես. ամեն շաբաթ դեսուդեն չեմ ընկնի, ու շաբաթ֊կիրակի քաղաքում մնալն էլ խնդիր չի լինի։ Իրականում վերջին երեք ամիսների ընթացքում լիքը սենյակներ էի գնում նայելու, բայց ոչ մեկը չէի վերցնում. համալսարանից հեռու, կասկածելի տանտեր, ոչ հաճելի ռումմեյթ, անբավարար կահավորում և այլն, և այլն։ Այս ընթացքում միայն մի սենյակ էր եղել, որ ուզեցել եմ վերցնել, այն էլ տանտիրուհին գրել էր, թե լողարանի վերանորոգումը հունվարից տեղափոխվում է օգոստոս, ու սենյակը չի կարողանա վարձով տալ։

Այս շաբաթվա սենյակն ամրագրելիս նաև նորից փորփրեցի բնակարանային հայտարարությունները, չնայած հույս չունեի, որ մի բան կգտնեմ. ուսանողների սեզոնն էր։ Ամեն դեպքում, համալսարանի պորտալում հարմար գնով երկու սենյակ գտա ու կապվեցի տանտիրուհիների հետ։ Երկուսի հետ էլ պայմանավորվեցի այս շաբաթ հանդիպել։

Երեկ, երբ հասա այս շաբաթվա սենյակս, քիչ էր մնում՝ լացեի։ Սպասածիցս ահավոր էր. սենյակում մահճակալից բացի ուրիշ ոչինչ չկար, դարակները լիքն էին տանտիրոջ իրերով, հետևաբար ուսապարկիս պարունակությունը պիտի գետնին լցնեի։ Ու թեև գիտեի, որ խոհանոց չկար, բայց չէի պատկերացնում, թե որքան բառացի էր դա. որևէ տեսակի հարմարանք՝ թեյնիկ, գդալ, ափսե, բաժակ և այլն չկար, այսինքն՝ այս շաբաթ լրիվ դրսում եմ ուտելու։

Էս բոլորը հերիք չէ, առավոտյան պարզվեց, որ այսօր տաք ջուր չի լինելու։ Բարեբախտաբար, գործից հետո պիտի լողավազան գնայի, ու էնտեղ կարող էի ցնցուղ ընդունել։ Սառը ջրով մարմինս շփեցի ու հետո սուրճս սարքեցի. աչքաչափով մի քիչ սուրճ լցրեցի թերմոսիս մեջ, վրան սառը ջուր ավելացրի ու սկսեցի թափահարել։ Սովորաբար սառը սուրճ խմում եմ միայն շոգ ժամանակ, բայց այսօր կարծես այլընտրանք չկար։

Օրվա վերջին պիտի սենյակներից մեկը տեսնեի։ Ուրեմն այս շաբաթվա տեսնելիք երկու սենյակներն էլ քաղաքի կենտրոնում էին ու համալսարանից հեռու չէին։ Սա Օրհուսի համար բացառիկ համադրություն է. քանի որ համալսարանը բլրի վրա է, բլրի ստորոտում կամ մոտակա մեկ այլ բլրի վրա գտնվող բնակարաններից համալսարան հասնելն ահագին լուրջ տանջանք է։

Երկու տանտիրուհիներն էլ նույն անունն ունեին, ու երկու սենյակների գներն էլ նույնն էին։ Միակ տարբերությունն այն էր, որ նրանցից մեկը բավական ջերմ ու հետաքրքիր էր իր նամակներում, իսկ մյուսը չոր ու մի տեսակ վերևից նայողի տոնայնությամբ։ Առաջինի հետ հենց այսօր էի հանդիպելու, ու եթե ամեն ինչ լավ գնար, երկրորդի հետ հանդիպումս պիտի չեղարկեի։

Ուղիղ ժամը հինգին հասա բնակարան։ Բլուրն ի վար գնացող իմ սիրած փողոցի վրա էր։ Էդտեղից Օրհուսը հատկապես սիրուն է երևում, ու ի՜նչ հավես պիտի լիներ գործից տուն գնալիս ամեն օր հենց էդտեղով անցնել։ Տանտիրուհին տարիքն առած մի շատ հաճելի կին էր։ Տարածքը ցույց տվեց։ Տեսա, որ լիքը գրքեր ունի։ Ասաց, որ թոշակի անցած ուսուցիչ է, իսկ հիմա գրող է, ու իրեն լռություն է պետք, որ գրի։ Էստեղ պիտի ասեմ, որ ի տարբերություն Հայաստանի, Դանիայում ուսուցիչներն ամենազարգացած, լայնախոհ ու խելացի խավերից են։ Երբ նոր էի եկել Դանիա, Հայաստանի փորձից ելնելով՝ թերահավատությամբ էի լցված նրանց հանդեպ։ Բայց հետո տեսա, որ իմ ընկերներից շատերն իրենց PhD֊ն վերջացնելուց հետո դպրոցներում են աշխատանքի ընդունվում, շփվեցի նաև ուսուցիչների հետ, որոնք իրենց աշակերտների համար գիտությունը գովազդող ծրագրեր էին անցկացնում, ու համոզվեցի, որ քանի էսպիսի ուսուցիչներ կան էս երկրում, կարող ենք հանգիստ լինել, որ դեբիլ սերունդ չի մեծանա։

Մի խոսքով, այս տանտիրուհին էլ, սենյակն էլ անմիջապես դուրս եկան, ու դեռ էնտեղից դուրս չեկած ասացի, որ սենյակը վերցնում եմ։

֊ Էդքան արա՞գ։ Գուցե մտածե՞ս,֊ ասաց։
֊ Լիքը սենյակներ եմ տեսել։ Սրանից լավը չկա։ Ես սա եմ ուզում։
֊ Լավ,֊ ասաց,֊ ահա քեզ բանալին։

Ու միանգամից բանալին տվեց։ Վերցնելիս տատանվեցի.
֊ Ինձ էսքան վստահու՞մ ես։
֊ Դանիացիներս վստահող ազգ ենք,֊ ասաց,֊ միայն թե վարձը փոխանցիր։
Ես գիտեմ, որ դանիացիները վստահող ազգ են, բայց վստահում են միայն իրար, ու նրանցից շատերը իրենց երկրի հետ կատարվող ցանկացած վատ բան օտարերկրացիների վրա շառ անում։ Ու երևի հասկացավ մտքերիս ընթացքը, որովհետև անմիջապես ավելացրեց.
֊ Ես օտարեկրացիներին վստահում եմ։

Ու էստեղ հասկանում ես, որ էս երկրում մարդկայնությունը բնավ կորած չէ։ Երանի՜ բոլորն այս երկրում այս տիկնոջ նման լինեին։ ԴՖ֊ն այլևս երբեք քսան տոկոս չէր հավաքի։

Նրա տնից դուրս գալուց հետո հենց համակարգչովս նստեցի, վարձը փոխանցեցի, իսկ մյուս տանտիրուհուն գրեցի, որ չեմ գա սենյակը նայելու, որ արդեն գտել եմ սենյակ։

 

 

Սեր-ատելություն․ դանիերեն սովորելու իմ ուղին

Մի երկու խոսք դանիերենի մասին

Դանիերենը գերմանական լեզու է, ինչպես օրինակ անգլերեն ու շվեդերենը, բայց ունի որոշակի առանձնահատկություններ, որոնց պատճառով շատերը դժվարանում են այն սովորել։ Առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ բաղաձայնները գնալով վերանում են այս լեզվում, ինչը լեզուն դարձնում է բավական դժվար հասկանալի․ բաղաձայնները սովորաբար լեզվի իմաստային կրիչներն են։ Դանիերենը երեսուն ձայնավոր ունի, որոնցից ոչ բոլորն են մեր ականջին ընկալելի։

Մեկ այլ առանձնահատկություն է գրավոր ու բանավոր լեզուների կիլոմետրերով հեռու լինելը։ Ուղղագրական կոնկրետ կանոններ չկան։ Ու դրա պատճառով լեզուն սովորելիս ոչ թե գրավորն ու բանավորն իրար լրացնում են, այլ կարծես սովորում ես երկու առանձին լեզու։

Այս ամենին գումարենք նաև, որ դանիերենը համարվում է «անհյուրընկալ» լեզու․ լեզվակիրներն օտար առոգանությունները դժվարությամբ են հասկանում։

Առաջին տարի․ մոտիվացիա ու դրա կորուստը

Իմ PhD-ի հայտարարության մեջ բազմաթիվ պահանջներից մեկն այն էր, որ հարմար թեկնածուն կա՛մ պետք է դանիերեն իմանա, կա՛մ այն սովորելու պատրաստակամություն ունենա։ Լեզուն ի՞նչ է, որ չսովորեմ։ Հարցազրույցի ժամանակ էդպես էլ ասացի, պատմեցի բազմաթիվ լեզուներ սովորելու փորձիս մասին ու կարծես բոլորին համոզեցի, որ վաղ թե ուշ սահուն խոսելու եմ դանիերեն։

Չորս տարի առաջ, երբ ոտք դրեցի Կոպենհագեն, առաջին բաներից մեկը, որ արեցի, լեզվի դասերին գրանցվելն էր։ Պիտի մի ամիս սպասեի մինչև սկսնակների հաջորդ խումբը բացվեր։ Այն ժամանակ մի ամիսը հսկայական ժամանակ էր թվում․ դանիերեն սովորելս ամբողջ մի ամսով հետաձգվում էր։ Հետո էլ պիտի արանքում ամառային արձակուրդ լիներ․ երկու ամիս էլ էստեղ ենք կորցնում։ Իսկ ես սարսափելի անհամբեր էի․ միամտորեն հավատում էի, որ մի տարում սահուն խոսելու եմ, ու այդ ընդմիջումներն այդ մի տարուց խլված ժամանակ էին։

Billedresultat for learning danish funny

Սկզբում այնքան էլ վատ չէր։ Դանիերենիս դասախոսը Ջուլին էր՝ սոցիոլեզվաբանության ուսանողուհի, որի համար դանիերենը որպես օտար լեզու դասավանդելը ոչ միայն աշխատանք էր, այլև հետազոտական պրոյեկտ։ Իսկ քանի որ կոնկրետ այդ լեզվի դպրոցը համալսարանի կազմում էր ու համալսարանի աշխատակիցների համար, նյութերը հենց դրան էլ հարմարեցված էին ու նույնքան փորձարարական էին, որքան Ջուլիի դասավանդման մեթոդները։

Ջուլին քերականություն գրեթե չէր բացատրում։ Կարծեմ իմ խմբեցիներից շատերը միայն մի քանի ամիս անց իմացան, որ դանիերենում գոյականները երկու սեռ ունեն։ Մինչ այդ չէին հասկանում, թե ինչու է մեկ մի, մեկ մեկ այլ անորոշ հոդ գործածվում։

Հենց սկզբից լսելու վարժությունները իրական խոսակցություններ էին, իսկ սկսնակի համար դրանք հասկանալը տաժանակիր աշխատանք էր։ Տնայինների վրա տանջվելուց հետո ի վերջո լսարանում նստում էինք սղագրությունը ձեռքներիս, բառ առ բառ անցնում վրայով ու մի կերպ գաղափար կազմում, թե Կարեն-Մարգարեթն ինչի մասին է խոսում։

Չնայած դժվարությանը, մոտիվացիաս չէր իջնում։ Տնայինները միշտ անում էի։ Գործիս տեղն էլ կոլեգաներս ինձ ամեն օր մի նոր բարդ բառ էին սովորեցնում, ու էդպիսով ավարտած չլինելով սկսնակների մակարդակը, գիտեի այնպիսի բառեր, ինչպիսիք էին «նյութափոխանակությունը» կամ «մոծակի խայթոցը»։

Մի անգամ ղեկավարիս փորձեցի դանիերեն մի երկու բառ ասել։ Չհասկացավ։ Հետո ասաց, որ ավելի լավ է ակադեմիական հաղորդակցությունը թողնենք անգլերեն։ Ու էդպես էլ երբեք նրա հետ դանիերեն չխոսեցի ու չեմ էլ խոսի։

Հենց դրանից հետո եկավ մի պահ, երբ սկսեցի աստիճանաբար ավելի հազվադեպ տնայիններս անել։ Իսկ երբ պարզեցի, որ խմբում միակ տնային անողը ես եմ, ընդհանրապես դադարեցրի։ Մեր փորձարար ուսուցիչն էլ տեմպերը դանդաղեցնում էր, տնայինները լսարանում էր անել տալիս ու անսահման ներողամիտ էր մեր ծուլության նկատմամբ։ Էստեղ հարկ է նշել, որ տնային չանելն ու ծուլանալն ինձ վրա շատ ավելի թանկ էր նստում, քան մնացած խմբեցիներիս. մի քանի ամիս անց շատերը դժվարությունից նեղվելով թողել էին դանիերենը, ու մնացել էինք ես ու գերմանախոսները։ Գերմանախոսները, գործածելով գերմաներենի իրենց գիտելիքները, ամեն ինչի տակից մի կերպ դուրս էին գալիս, իսկ ես գնալով հետ էի ընկնում ու դեմոտիվացվում։

Իսկ մեր ամբիոնը Կոպենհագենի համալսարանի ամենադանիախոս ամբիոնն էր։ Ես երևի առաջին օտարերկրացին էի, որին առանց լեզվի իմացության ընդունել էին։ Ընդունել էին ու չգիտեին՝ ինչ անել, որովհետև ամբողջ պաշտոնական նամակագրությունը դանիերեն էր։ Քարտուղարուհին էլ անգլերեն չէր խոսում։ Դրա համար ստիպված միշտ հետս թարգմանիչ էի տանում նրա հետ հաղորդակցվելու համար։

Լեզվի դպրոցը, որ հաճախում էի, «լեզվի զուգահեռ գործածման» քաղաքականություն էր որդեգրել։ Այսինքն, ողջ նպատակն այն էր, որ Կոպենհագենի համալսարանում անգլերենն ու դանիերենը գործածվեն որպես զուգահեռ աշխատանքային լեզուներ՝ իրավիճակից ելնելով մեկից մյուսն անցնելով։ Բայց մեր ամբիոնի հեչ պետքը չէր։ Երբ դեռ ընդամենը չորս ամիս էր, ինչ էնտեղ էի, մի անգամ նույնիսկ խնդրեցի, որ PhD ուսանողների հետ հանդիպումն անգլերեն անցկացվի, բայց կազմակերպիչը պնդեց, որ դանիերեն է լինելու։ Ես էլ վեր կացա ու ցուցադրաբար դուրս եկա լսարանից։ Ու էսպիսի իրավիճակներն էին, որ պարբերաբար կոտրում էին դանիերեն սովորելուս մոտիվացիան ու թշնամանք ձևավորում լեզվի նկատմամբ։

Բայց երբ արդեն ութ ամիս էր անցել, ու դանիերենիս գիտելիքները սկսնակից առաջ չէին անցնում, սկսեցի անհանգստանալ։ Հիշում եմ` ֆրանսերեն սովորելիս նույն ժամանակահատվածում արդեն B1 մակարդակի էի հասել։ Դանիերենի դեպքում երկրում ապրելու առավելությունն ունեի, բայց նույնիսկ ութ ամիս անց, երբ պատահական մարդ դանիերեն հարցնում էր «Անունդ ի՞նչ է», հարցը չէի հասկանում։ Իհարկե, էստեղ հարկ է նշել դանիերենի հնչյունաբանական առանձնահատկությունների մասին ու որ դանիացիները մյուս ազգերի համեմատ էլ ավելի շատ են վանկեր կուլ տալիս։ Ամեն դեպքում, պետք էր միջոցներ ձեռնարկել։

Հիշեցի, որ ֆրանսերեն սովորելիս օրվա հսկայական հատված անց էի կացնում ֆրանսերեն ֆիլմեր նայելով, երգեր լսելով ու գրքեր կարդալով։ Մտածեցի` մշակույթի նկատմամբ հետաքրքրվածությունը կօգնի, որ լեզուն ավելի լավ սովորեմ։ Ցուցակագրեցի բազմաթիվ դանիերեն գրքեր ու ֆիլմեր, փորփրեցի մի քանի լավ կատարողի։ Բայց նրանց մեծ մասը թղթին մնացին, իսկ հայտնաբերածս միակ լսվող դանիացի կատարողին ուղղակի լսում էի` առանց բառերի մեջ նորմալ խորանալու։

Երկրորդ տարի․ նոր լեզվի դպրոց

Մի տարի անց դեռ դանիերեն չէի խոսում։ Մեր ամբիոնում ես երևի յուրահատուկ բացառություն էի, որովհետև միակ ոչ դանիացին էի, որը դանիերեն չէր խոսում։ Կողքի ամբիոնում էլի կային ինձ նմանները, բայց մի տարի անց բոլորը սկսել էին ազատ խոսել, իսկ ես տեղում դոփում էի։ Մի կոլեգա` ավստրալացի Դեյվիդը, որը մեր ամբիոնում հայտնվել էր միայն դանիերեն սովորելուց հետո, ասում էր, որ իրեն երկու տարի պետք եղավ դանիերեն վարժ խոսելու համար։ Ինքս ինձ հանգստացնում էի. մյուս տարի երևի կստացվի։ Կոլեգաներիցս ոմանք արդեն թարս էին նայում։ Իսկ ֆրանսիացի մի կոլեգա, որը վարժ դանիերեն է խոսում ու դանիացու հետ է ամուսնացած, խորհուրդ տվեց դանիացի ընկեր ճարել։ Երբ նրան հարցնում էի` ոնց է դանիերեն սովորել, ասում էր` գործի էր ընդունվել, որտեղ ստիպված էր խոսել, էդպես սովորել է։

Ամիսներ անց ծանոթացա Մորթենի հետ։ Մեր հարաբերությունները հենց առաջին օրվանից անգլերեն էին ու երկուսուկես տարի անց անգլերեն էլ շարունակվում են։ Նույն այդ ֆրանսիացի կոլեգաս խորհուրդ տվեց մի օր կտրուկ որոշել դանիերենի անցնել ու միայն դանիերեն խոսել. ինքն էդպես է արել ամուսնու հետ։ Մորթենի հետ հազար անգամ փորձել ենք դանիերենի անցնել, ու դա միշտ մի քանի րոպե է տևել։ Շատ արագ կա՛մ ինքը, կա՛մ ես նորից անցել ենք անգլերենի։

Հենց Մորթենի հետ ծանոթանալու օրերին էր, որ համալսարանին կից լեզվի դպրոցում հանձնեցինք վերջնական քննությունը, որ տեղափոխվենք լայլ դպրոց։ Բավական բարձր միավորներ հավաքած, պետական փաստաթուղթը ձեռքիս տեղափոխվեցի ամենահեղինակավոր դպրոցը, որ էնտեղից չորրորդ մակարդակից շարունակեմ։ Էնտեղ փաստաթղթիս ուշադրություն չդարձրին, առանձին քննություն նշանակեցին։

Քննությունն ընդունող կինը հսկայական մարմին ուներ ու դեմքի արտահայտություն, որը ոչ մի տեսակի հույզ չէր հաղորդում։ Նրա կողքին ինձ զգում էի որպես մի խեղճ ու անօգնական  ճնճղուկ։ Թարս նայեց գրավորիս թե` քերականություն չգիտես։ Բանավոր հարցազրույցից հետո թե` անցյալ ժամանակը չգիտես։ Էստեղ հարկ է նշել, որ թեև գրավոր դանիերենում անցյալն ու ներկան իրարից տարբերվում են, բանավորում տարբերությունն այնքան նուրբ է հնչում, որ ինձ նման օտարերկրացիները ո՛չ լսում են, ո՛չ կարողանում են արտաբերել։ Ու զարմանալի զուգադիպությամբ ներկայիս գիտափորձերիցս մեկը հենց անցյալի ու ներկայի միաձուլման մասին է։

Մի խոսքով, կինը փնթփնթաց, թե չորրորդ մակարդակի չեմ համապատասխանում, փաստաթղթիս թարս նայեց, բայց ի վերջո չորրորդում տեղավորեց (քանի որ փաստաթուղթս պետական էր, իրավունք չուներ այն արհամարհելու)։ Հետագայում իմացա, որ այդ կինն ուրիշ լեզվի դպրոցից եկած ցանկացած նոր ուսանողի ոնց կարողանում է, նվաստացնում է, ու դեռ ես լավ էի պրծել։

Բայց հենց այստեղից դանիերեն սովորելու մոտիվացիաս սկսեց գնալով ավելի ու ավելի իջնել։ Չնայած դրան, դասերին հաճախում էի ու տնայինները մեծ մասամբ անում էի։ Բայց դասից դուրս դանիերեն գործածելու որևէ տեսակի մոտիվացիա չունեի։

Երրորդ տարի․ քննությունը

Անցավ երկու տարի, ու ես դեռ դանիերեն չէի խոսում։ Կոլեգաներս է՛լ ավելի թարս էին նայում։ Մի քանիսը, որ համեմատաբար ավելի ըմբռնումով էին մոտենում իրավիճակին, հետս մի էսպիսի համաձայնության էին եկել. իրենք դանիերեն էին խոսում, ես անգլերեն էի պատասխանում։ Իմ դանիերենի հաղորդակցությունն իմ PhD֊ի ընթացքում հենց էդպես էլ շարունակվեց աշխատավայրում։

Աշնանը պիտի B2 մակարդակի պետական քննություն հանձնեի։ Այ քննությանն ահագին լավ պատրաստվեցի. հոդվածներ էր, որ կարդում էի, էսսեներ էր, որ գրում էի, պրեզենտացիաներ էր, որ սարքում էի։ Ահագին մոտիվացվել էի։ Մորթենն էլ ահագին օգնում էր։

Գրավոր քննությունից հետո երբ գնացի համալսարան, լանչի ժամանակ կոլեգաներիս հետ դանիերեն էի խոսում։ Ինձ լրիվ գերհերոս էի զգում։ Բայց դա կարճ տևեց, որովհետև կոլեգաներս պարզապես չէին հասկանում, թե ինչ եմ ասում։ Եվ երբ մի քանի փորձից հետո վերջապես բառի անգլերեն թարգմանությունն էի ասում, պատասխանում էին՝ հա՜, սա նկատի ունես՝ կրկնելով իմ ականջի համար գոնե նույն բառը, որը քիչ առաջ արտաբերել էի։ Ու դա վերջին անգամը եղավ, որ այդ միջավայրում դանիերեն խոսելու փորձ արեցի։

Կարդալու մասից ահագին բարձր ստացա, էսսեից` ցածր։ Շոկի մեջ էի, որովհետև գիտեի, որ ինչ֊ինչ, բայց իմ դանիերեն գրավոր խոսքն ահագին լավ էր, ու հենց գրավորի տնայինները երբեք բաց չէի թողնում, ու մի լավ աշխատել էի դրա վրա։ Որոշեցի բողոքարկել։ Բայց դրանից առաջ խոսեցի դանիերենիս ուսուցչի հետ։ Ասաց, որ կխոսի գրավորը ստուգողի հետ, հետո կվերցնի, կնայի։

Հաջորդ դասին եկավ դանիերենի ուսուցիչս, ասաց, որ խոսել է ստուգողի հետ, ու ստուգողն ասել է, որ պիտի գոհ լինեմ՝ ավելի ցածր չեմ ստացել։ Բայց հաջորդ օրը ուսուցիչս մեյլ գրեց, ասաց, որ կարդացել է գրավորս ու զարմացել, թե ինչու է ցածր նշանակել, ու որ անպայման բողոքարկեմ․ մի քանի քերականական սխալ կար, բայց շարադրանքը լավն էր, ու էսսեի պահանջը շատերից լավ բավարարել էի։ Որոշեցի բանավորից անմիջապես հետո բողոքարկել։

Բանավորը երկու մասից էր բաղկացած․ նախապես տրված թեմայով պրեզենտացիա ու անծանոթ թեմայի շուրջ զրույց։ Երբ մտա լսարան, քննողը դիմացս էր նստած, իսկ ցենզորն այնպիսի անկյան տակ էր, որ չէի տեսնում նրան, միայն ներկայությունն էի զգում ու ձայնը լսում, երբ հարցեր էր տալիս։ Դրանից լարվածությունս է՛լ ավելի մեծացավ։

Պրեզենտացիայիս թեման ուսուցիչս էր ընտրել։ Կոչվում էր բիզնես և կամավորություն, հետն էլ դանիացի բիզնեսմեն եղբայրների անուններ էին նշված, որոնց օրինակի մասին պիտի խոսեի։ Երբ խմբիս էրեխեքը տեսան էդ թեման, շշմել էին ու փառք էին տալիս աստվածներին, որ իրենց չի ընկել։ Բայց դե ես ընկել էի, պիտի քաշեի։ Մի ամբողջ շաբաթ ամբողջ դանիալեզու մեդիան փորփրել էի, ինչ հոդված ասես չէի գտել։ Տանջվելով պրեզենտացիա էի սարքել ու էնքան լավ պատրաստվել, որ կողքս ռումբ էլ պայթեր, անսխալ կներկայացնեի թեման։

Քննասենյակում էլ չնայած լարվածությանս, պրեզենտացիան բավական լավ արեցի, իրենց տված լրացուցիչ հարցերին էլ պատասխանեցի։ Բայց առանձին թեմայի զրույցի ժամանակ լեզուս լրիվ քարկապ ընկավ, ու բառերը հազիվ էին դուրս գալիս։ Այնուամենայնիվ, հիշում եմ՝ արտաբերածս յուրաքանչյուր քերականորեն սխալ նախադասությունը տեղում ուղղում էի։

Բանավորից էլ ահագին ցածր ստացա։ Ասացին, որ պրեզենտացիայիս բովանդակությունն այս ու այն պիտի լիներ, ոչ թե այն, ինչ պատրաստել էի։ Չգիտեմ՝ ինչ նյութ էին սպասում, բայց ամեն դեպքում հետագայում պարզել էի, որ ուսուցիչս այս թեմայով կոնկրետ հոդված նկատի ուներ, իսկ այդ հոդվածը ճարել ու ներառել էի պրեզենտացիայիս մեջ։ Հետո էլ ասացին, որ քերականական սխալներ եմ անում, ու կապ չունի, որ հետո ուղղում եմ դրանք (փաստորեն, B2 մակարդակում անսխալ քերականություն են ակնկալում։ Հետաքրքիր է)։

Քննությունից հետո գնացի տուն, ու ինչ դանիերենի դասագիրք ունեի, տետր կամ այլ նյութեր ունեի, նետեցի աղբարկղը։ Դրանից հետո շատ դժվար էր լինելու ինձ համոզել, որ նորից դանիերեն խոսեմ։

Բանավոր քննության օրը մեկ այլ դեպք տեղի ունեցավ, որը վերջնականապես մոտիվացիաս զրոյի հավասարեցրեց։

Այդ երեկո մեր ամբիոնում ամեն ամյա յուլեֆրոկոստն էր՝ Ծննդյան տոների ճաշկերույթը։ Ամեն տարի պարտճանաչ կերպով գնում եմ այնտեղ ու մասնակցում զավզակություններին։ Առաջին տարին ամբիոնի վարիչի ելույթից ոչինչ չէի հասկանում, ու կողքս նստած դանիացիները թարգմանում էին։ Երկրորդ տարին էստեղից֊էնտեղից մի երկու բառ հասկանում էի, իսկ կողքս նստած դանիացիները թարգմանելու հավես չունեին։ Իսկ երրորդ տարին հենց այդ բանավոր քննության օրն էր, ու ամբիոնում այլևս դանիերեն չիմացող միակ օտարերկրացին չէի։ Հենց էդ պատճառով հարցին հրաշալի լուծում տալու համար բոլորիս առանձնացրել էին դանիացիներից, հավաքել մի սեղանի շուրջ, ու արդեն ես էի կողքիս նստածների համար թարգմանում ամբիոնի վարիչի ելույթը։

Մեր ամբիոնում վատ վերաբերմունքն օտարերկրացիների նկատմամբ նորություն չէր, բայց առաջին անգամ էր այդքան աչք ծակող։ Երբ հետագայում կազմակերպիչներին հայտնեցի դժգոհությունս, ասացին, որ մեզ առանձնացնելու ամբողջ նպատակն այն է եղել, որ կարողանանք միմյանց հետ շփվել։ Ու թեև դա հարցի բոլոր հնարավոր լուծումներից ամենավատն էր, այնուամենայնիվ, ամբիոնում կար խնդիր. դանիացիներն օտարերկրացիների հետ չէին շփվում։

Այդ ձմեռ հայտնվեց Ջուլին և ասաց, որ իր մագիստրոսական թեզն է գրում, ու իրեն մասնակիցներ են պետք։ Անմիջապես հայտնեցի, որ պատրաստ եմ օգնել։ Քանի որ Ջուլիին հետաքրքրում էին դանիերեն սովորելու սոցիալ կոնտեքստները, պիտի երկու ամիս օրագիր պահեի ու մանրամասն նկարագրեի իրավիճակներ, որոնք օգնում էին դանիերեն խոսելուն և իրավիճակներ, որոնք չէին օգնում։ Երևի հենց Ջուլիին եմ պարտական, որ դանիերենի վրա լրիվ խաչ չքաշեցի, ու մի փոքրիկ հույսի նշույլ երևաց, որ մի օր այս լեզվին կտիրապետեմ։ Ու սկսեցի իրավիճակները գրի առնել։

Հիշում եմ՝ սկզբում ոգևորվել էի, որ մեր ամբիոնն այդքան դանիական է։ Մտածում էի՝ամեն օր դանիերենի մեջ լինելով շատ արագ կսովորեմ։ Բայց հենց սկզբից պարզվեց, որ այդ դանիերենն ինձ համար չէ, ու այն գործածվում է ինձ ու մյուս օտարերկրացիներին դուրս մղելու համար։ Եվ երբ լանչերի ժամանակ երկար խոսակցություններ էին գնում, լսելու փոխարեն պարզապես անջատվում էի ու պատուհանից դուրս մի կետի նայում։ Ինձ անտեսանելի էի զգում։ Անգամ քննությունը հաղթահարելուց հետո, անգամ հայտնաբերելուց հետո, որ ամեն դեպքում սեղանի շուրջ ծավալվող խոսակցությունների մեծ մասը հասկանում եմ ինքս ինձ այդ շրջանակից դուրս էի զգում։

Այդ ձմեռ նաև հիվանդանոցում գիտափորձ էի անում։ Էնտեղ միջավայրն ավելի միջազգային էր, բայց հստակ բաժանված էր դանիերեն իմացողների ու չիմացողների։ Ինչ խոսք, ի տարբերություն ամբիոնի, էնտեղ միշտ անգլերենի էին անցնում չիմացողների ներկայությամբ։ Բայց երբ իմացան, որ քննությունը ես էլ եմ հանձնել, զարմացած հարցրին, թե ինչու հետները դանիերեն չեմ խոսում։ Իրականում ամիսներ առաջ փորձել էի, ու էնտեղ աշխատող կոլեգաներիցս մեկը բացականչել էր, թե՝ ոնց որ աֆազիկ լինեմ։ Էդպիսով, հիվանդանոցը գումարվել էր այն միջավայրերի թվին, որտեղ դանիերեն չեմ խոսում։

Գիտափորձիս մասնակիցների հետ մեյլերով դանիերեն էի հաղորդակցվում, բայց հենց զանգում էին կամ գալիս էին, անմիջապես ներողություն էի խնդրում ու անցնում անգլերենի՝ ասելով, որ իրենք կարող են դանիերեն շարունակել, եթե էդպես հարմար է, բայց իմ դանիերենն այնքան էլ լավ չէ, ես անգլերեն եմ խոսելու։ Իրականում այն մասնակիցները, որոնք նախընտրում էին շարունակել դանիերեն խոսել, դրդում էին, որ ինքս էլ մեկումեջ դանիերենի անցնեմ։ Ու ամեն անգամ, երբ գիտափորձի ժամանակ հաջողացնում էի մեկ֊երկու դանիերեն նախադասություն ասել, ինձնից ահավոր գոհ էի լինում։

Այդ նույն ձմեռ դանիերենս մարզելու համար կարդացի Կնուտ Համսունի «Սովը», որը նորվեգերեն էր։ Միանգամից ասեմ, որ գրավոր նորվեգերենն ու դանիերենը լրիվ նույն լեզուն են, ու էստեղ զարմանալի բան չկա, որ առանց լուրջ դժվարության կարողացել եմ այն կարդալ։ Կարդացի նաև Հելլե Հելլեի «Ռոդբյու֊Փութգարդենը»։Գրքերն ու թերթերը դանիերեն սովորելու ապահով միջավայր էին։

Չհասկանալով, թե դանիերենն ինչ թշնամի է, սկսեցի լեզու սովորելու, մասնավորապես բանավորի լիքը մեթոդներ հավաքել։ Պիտի փորձես դանիերեն խոսել, եթե նույնիսկ անգլերեն են պատասխանում, պիտի խոսակցությունների մեջ ընկնես, պիտի խնդրես, որ հետդ դանդաղ խոսեն։ Բայց էս բոլորը սիրուն ու կիրառելի են, երբ մոտիվացիա ունես։ Ես մոտիվացիա չունեի։ Ավելին՝ խորը հոգեբանական փոսի մեջ էի, որից դուրս գալ չէի կարողանում։ Մտածում էի նույնիսկ, որ երևի կօգնի նոր մարդկանց հետ ծանոթանալ ու նորերի հետ միայն դանիերեն խոսել՝ հույս չունենալով, որ հների հետ երբևէ կհաջողվի ամբողջովին դանիերենի անցնել։

Նոր տարուց հետո նաև փոխեցի յոգայիս տեղը։ Նոր տեղում երբ հարցրին, թե դանիերեն գիտեմ, ասացի՝ հա։ Թեև էնտեղ ընդամենը կես տարի գնացի, բայց ընթացքում ոչ մի անգամ անգլերենի չեմ անցել։ Յոգայի տեղը գրանցվեց որպես մի միջավայր, որտեղ դանիերեն խոսում էի։

Մեկ այլ տեղ, որտեղ դանիերեն խոսելուց չէի քաշվում, Մորթենի ծնողների տունն էր։  Օրագրում նաև նշում էի, որ Մորթենի հետ էլ եմ երբեմն դանիերեն խոսում, հատկապես երբ օտար երկրում ենք, ու գաղտնի լեզու ունենալու կարիք կար։ Այդքանով ավարտվում էին իմ բոլոր ապահով միջավայրերը։

Չորրորդ տարի․ լեզու սովորելը լսարանից դուրս

Գարնան վերջին Ջուլին գրեց’ խնդրելով հարցազրույց վերցնել թեզի համար։ Եկավ մեր տուն։ Ջուլիի հետ միշտ դանիերեն եմ խոսել։ Նույնիսկ այն ժամանակ, երբ խոսել չգիտեի։ Դրա համար բնական էր հենց սկզբից դանիերեն շփվելը, բայց երբ հասավ հարցազրույցին, անցանք անգլերենի։ Վերջում ասաց, որ լեզուս ահագին լավացել է, ու քաշվելու կարիք չկա։ Ու դրանից հետո էր միայն, որ սկսեցի լուրջ միջոցներ ձեռնարկել։

Սկսեցի հաճախել լեզվի ակումբներ, որտեղ լեզվափոխանակությամբ էինք զբաղվում։ Առանձնապես չէր օգնում, որովհետև չգիտեմ ոնց անընդհատ անգլերենի անկյունում էի հայտնվում։ Բայց նաև ինձ իր օգնությունն առաջարկեց մի դանիացի՝ ասելով, որ ինքը Բելգիայում է ապրել, ու խնդիրը շատ լավ հասկանում է։ Էդպես մի օր գնացինք սուրճ խմելու։ Երկու ժամ զրուցեցինք դեսից֊դենից։ Վերջում ասաց՝ տեսնու՞մ ես, ուղիղ երկու ժամ դանիերեն խոսեցիր։ Հետո էլ ասում ես՝ չես կարողանում։

Ոգևորված, որ մի բան ստացվում է, որոշեցի շարունակել դանիերենս մարզել։ Բայց շատ շուտով Ֆինլանդիա տեղափոխվելու ժամանակը եկավ, ու որպես մարզանքի նյութ ինձ հետ վերցրի Աստրիդ Լինդգրենի «Ավազակադուստր Ռոնյայի» դանիերեն թարգմանությունը, որը չորս ամսում միայն հասցրի վերջացնել ոչ թե գրքի դժվարության, այլ զուտ Յոենսուում գտնվելու պատճառով։

Ֆինլանդիայում, բնականաբար, դանիերենս մարզելու առիթ չէր լինում։ Իսկ երբ ժամանակ առ ժամանակ գնում էի Դանիա, զգում էի, թե ոնց է լեզուն արագ տեմպերով հետ զարգանում։ Մի անգամ նույնիսկ հանդիպեցի նախկին կոլեգաներիցս մեկին, որը նկատեց, որ Ֆինլանդիա տեղափոխվելուց հետո սկսել եմ ավելի վատ հասկանալ։

Արդեն գրեթե կես տարի էր, ինչ Ֆինլանդիայում էի, երբ Օրհուսում աշխատանքի համար Սկայփով հարցազրույց վերցրին։ Առաջին հարցազրույցը մոտ մի ժամ տևեց, ու վերջում պրոֆեսորն ասաց, որ պիտի անցնենք դանիերենի։ Խառնվեցի իրար, ասացի, որ ամաչում եմ։ Բայց տարբերակ չկար։ Մոտ տասնհինգ րոպե դանիերեն խոսեցինք։ Այդ օրվանից մինչև հիմա նրա հետ միայն դանիերեն եմ հաղորդակցվում։

Երբ առաջին օրը եկա աշխատանքի, գրեթե բոլորը հետս դանիերեն էին խոսում։ Ես էլ ամաչեցի անգլերենի անցնել։ Ի տարբերություն Կոպենհագենի համալսարանի, էստեղ հենց ինձ հետ են դանիերեն խոսում, ոչ թե միմյանց հետ՝ ինձ դուրս թողնելով շրջանակից։ Քրիստինան՝ մեր թիմի PhD ուսանողը ու կրտսերներից միակ դանիացին, ծով համբերություն ունի։ Կարող է կողքինի հետ անգլերեն խոսել, բայց շրջվել ու ինձ հետ անցնել դանիերենի՝ շատ լավ հասկանալով, որ դա է իմ ուզածը։

Կոպենհագենի «լեզվի զուգահեռ գործածման» քաղաքականությունը Օրհուսում շատ լավ աշխատում է՝ առանց դրան հատուկ անուն տալու, առանց հատուկ ջանքեր թափելու։ Երբեմն նույնիսկ ուզում եմ նամակ գրել Կոպենհագենի համալսարանին, ասել, որ գան ու ուսումնասիրեն, թե ինչ է Օրհուսն այլ կերպ անում, որ այսքան հեշտ ստացվում է։

Դանիական գրականության մի սիրուն ցանկ սարքեցի, ու հենց վերջացնեմ այն գիրքը, որ հիմա կարդում եմ, կանցնեմ այդ գրականությանը։ Դանիացիները հրաշալի ու չգնահատված գրականություն ունեն։ Ամեն երեկո դասական դարձած «Մատադոր» սերիալի մի սերիա եմ նայում։ Մորթենի հետ ավելի ու ավելի շատ եմ դանիերեն խոսում։ Զանազան միջավայրերում էլ անծանոթ մարդկանց հետ դանիերեն խոսելն ավելի հեշտ է դարձել։ Վերջապես սկսվել է լեզուն սովորելու իրական պրոցեսը։

Առաջին օրերը Օրհուսում

Յոենսուն նման էր մի համար փոքր ոտքս սեղմող կոշիկի, որը հանելուց հետո անասելի թեթևություն է իջել վրաս։ Ու նոր, գրեթե անծանոթ քաղաք տեղափոխվելն ու նոր աշխատանք սկսելն ուղղակի երանություն են Յոենսուի համեմատ։ Երանություն է նաև այն զգացողությունը, որ ոտքդ գրասենյակից դուրս ես դնում, ու գիտես, որ կարող ես ուղեղդ անջատել ու աշխատանքովդ չզբաղվել։ Դանիական ակադեմիայում էլ աշխատում ես պայմանգրումդ գրված ժամերից շատ, բայց դա դառնում է երանություն Յոենսուի անխիղճ պայմանների համեմատ։

Օրհուսում առաջին օրը մարդ չկար, որ ինձ դիմավորեր։ Գրասենյակս անգամ պատրաստ չէր։ Բայց ես անհոգ վազում էի մի տեղից մյուսը, փորձում ամեն ինչ խելքի բերել։ Իսկ երեկոյան հոգնել էի ու վեր ընկել մահճակալիս։ Օրհուսում սոցիալական կյանք չունեմ, բայց առայժմ չեմ էլ փորձում ունենալ, ու դա ինձ բնավ չի խանգարում։ Էն միայնության զգացումը, որ խեղդում էր ինձ Յոենսու ոտք դնելուս հենց առաջին օրվանից, էստեղ չկա։

DSC_1768.jpg

Կամաց-կամաց փորձում եմ էստեղ ռուտին ձևավորել։ Ուսումնասիրում եմ լողավազաններն ու յոգայի սրահները։ Խանութներն եմ փորփրում․ գրախանութը գտել եմ, ուրեմն ամեն ինչ կարգին է։ Տանս մոտ երկու սուպերմարկետ վերջապես ճարեցի։ Հեծանիվ արդեն ունեմ․ ամեն անգամ նոր քաղաք ոտք դնելիս առաջին բանը, որ անում եմ, հեծանիվ ձեռք բերելն է։ Այս անգամ նորը գնեցի։ Ու Օրհուսի բլուրների համար շատ հարմար է։

Օրհուսը նորի ու հնի էնպիսի միասնություն է, որ ինձ ոչ միայն չի խանգարում, այլև հաճույք է պատճառում։ Անծանոթ փողոցներով քայլելով ու նորանոր անկյուններ հայտնաբերելով մեկ էլ հասնում եմ խանութների, որտեղ գիտեմ՝ ինչ են վաճառում, գիտեմ՝ որ սուպերմարկետների ցանցն եմ նախընտրում ու փնտրում, գտնում եմ Օրհուսում։ Օրհուսը նոր է, որովհետև էստեղ չեմ ապրել, բայց հին է, որովհետև շատ բաներով նման է Կոպենհագենին։

DSC_1770.jpg

Քաղաքի ամենամեծ տարբերությունը բլուրներն են։ Համալսարանը բլրի վրա է, տունս՝ նույն բլրով մի քիչ ավելի վերև, իսկ կայարանը՝ ամենաներքևում։ Ուրբաթ օրը, երբ հեծանիվովս իջնում էի կայարան, ու անընդհատ պիտի արգելակները սեղմած պահեի, որ արագությունը կառավարելի լիներ, մտածեցի՝ հետ գալուց էս դիքը բարձրանալը գլխացավանք է լինելու։

Էդ գլխացավանքն էսօր էր։ Օրհուսում ձնաբուք էր, երբ ավտոբուսս երկուսուկես ժամ ուշացումով տեղ հասավ։ Ձնածածկ հեծանվուղի ու դիքով դեպի վեր․ էնքան էլ հաճելի պրոցես չէր։ Յոենսուում անցկացրած կես տարվանից հետո ոտքերիս մկանները հետ էին վարժվել, իսկ մարմինս սովոր չէր ֆիզիկական աշխատանքի։ Ու այդ երեք կիլոմետրը բարձրանալն իսկական տանջանք էր։ Բայց ինչ-որ տեղ նաև ծանոթ էր։ Ոնց որ Բաղրամյանի դիքը լիներ։ Ոնց որ Երևանը լիներ։ Ուրեմն Օրհուսը Կոպենհագենի ու Երևանի խառնուրդն է։

Պիտի շատ քշեմ, որ մկաններս նորից մարզվեն։ Վաղը նաև լողավազան կգնամ։ Իսկ երեկոս անցկացնում եմ մահճակալիս փռված, կողքիս էլ Հռութն է՝ տանտիրուհու կատուն։ Տունս ծովին ու անտառին մոտ է, իսկ ընտրելուս գլխավոր պատճառը Հռութն էր, բայց երևի կտեղափոխվեմ․ փոքր է, բայց որ ամենաահավորն է՝ լուռ է։ Լռությունը Յոենսուն է հիշեցնում։

Օրհուս․ ակադեմիան և քաղաքը

Աշխարհում միայն մի քաղաք կա, որտեղ ուզում եմ ապրել գրեթե նույնքան, որքան Կոպենհագենում։ Տարօրինակ զուգադիպությամբ այդ քաղաքը գտնվում է Դանիայում ու անունը Օրհուս է։ Մինչև այնտեղ հայտնվելս Կոպենհագենի սնոբներից Օրհուսի պրովինցիալության մասին անեկդոտներ էի լսել ու պատկերացում չունեի, թե քաղաքն ինչ ունի առաջարկելու։

20160531_215126.jpg
Ծովափը Օրհուսում

Բայց մեկուկես տարի առաջ մասնակցեցի PhD ուսանողների համար Օրհուսի համալսարանի կազմակերպած ստատիստիկայի դասընթացին։ Մասնակցեցի ու սիրահարվեցի քաղաքին, սիրահարվեցի նաև համալսարանին։

Ստատիստիկայի այդ դասընթացն իմ PhD-ի ընթացքում ամենամեծ ձեռքբերումն էր։ Դասախոսները՝ Ռիկարդոն ու Ջոշը, բավական բարդ հասկացություններ շատ լավ էին բացատրում, ու երբ որոշ ժամանակ անց ինքս պիտի սկսեի ստատիստիկա դասավանդել, ահագին բաներ իրենց մեթոդներից գործածում էի։ Ավելին՝ իմանալով, որ Ռիկարդոն ու Ջոշը հոգելեզվաբանությամբ են զբաղվում, հասցրել էի նկատել, որ Օրհուսի համալսարանում գոնե մեր ոլորտի վիճակը շատ ավելի լավ է, քան Կոպենհագենի համալսարանում։

Ու դեռ այն ժամանակներից Օրհուսի համալսարանում աշխատելու ուղղությամբ էի մտածում։ Եթե անկեղծ լինենք, միայն մտածում էի ու առանձնապես քայլեր չէի ձեռնարկում։ Երևի միակ լուրջ քայլը որպես թեզիս պաշտպանության օպոնենտ էնտեղի պրոֆեսոր, նյարդալեզվաբան Յուրի Շտուրովին հրավիրելն էր, բայց Շտուրովն այդ օրերին զբաղված էր, ու էդպես էլ Օրհուսի համալսարանի հետ կապ չհաստատեցի։

DSC_1626.jpg
Գիշերային Օրհուս

Չգիտեմ՝ ինչ աստիճանի բախտավոր պիտի լինեմ, որ հանգամանքներն էնպես դասավորվեցին, որ իրենց մոտ հոգելեզվաբանության պոստդոկի տեղ ազատվեց, ու հարցազրույցների շարքից հետո այդ տեղն ինձ հասավ։ Իսկ ամենազարմանալին այն է, որ այն գիտական պրոյեկտի ղեկավարը, որտեղ պիտի աշխատեմ, այն նույն ամերիկաբնակ պրոֆեսորն է, որի խոսքերը մեջբերելով ավարտել էի թեզիս պաշտպանությունը։ Այնուամենայնիվ, պատճառ կար, որ այդ պրոֆեսորն Օրհուսի, ոչ թե Կոպենհագենի համալսարանի հետ է համագործակցում։ Ու նույն թիմում էի լինելու Ռիկարդոյի հետ, իսկ Ջոշը դառնում է ամբիոնի վարիչ։

20160601_171115.jpg

Երկու օրով մեկնել էի Օրհուս իմ նոր թիմի հետ ծանոթանալու։ Համալսարանի մասին պատկերացումներս ևս մեկ անգամ հաստատվեցին։ Ինձ համար ակադեմիական դրախտ է․ համագործակցության ոգին ամենուր է ու ամեն կերպ խթանվում է։ Ամեն տեսակի պայմաններ ստեղծված են ամենախելառ գիտափորձերն անցկացնելու համար։ Ու ինչքան ասես միջդիսցիպլինար պրոյեկտներ կան։ Ասենք, ֆիզիկոսը համագործակցում է լեզվաբանի հետ, հնաբանը՝ հոգեբանի հետ։

Կոպենհագենի համալսարանում բոլորը խորացած էին իրենց նեղ ոլորտներում ու դրանցից դուրս գալ չէին ուզում, ինչից իմ PhD-ի ընթացքում շատ էի նեղվում։ Հենց իմ ղեկավարը, լինելով տեսական լեզվաբան, փորձում էր ինձ անընդհատ ներքաշել տեսության մեջ, մինչդեռ ես ձգտում էի տեսական, հոգե- ու նյարդալեզվաբանության միջև կամուրջներ կառուցել։ Միջդիսցիպլինար համագործակցություն միայն հիվանդանոցի լաբում կար, բայց էնտեղ էլ հետաքրքրություններն էին սահմանափակ, իսկ հիվանդանոցը, ի տարբերություն Օրհուսի, համալսարանից խիստ առանձնացած էր։

Զարմանալի տարբերություն կար նաև ապագա աշխատակիցներիս վերաբերմունքի մեջ։ Կոպենհագենում իմ թիմի անդամներից ու PhD ուսանողներից բացի ուրիշ ոչ մեկի հետ չէի շփվում։ Չէի շփվում, որովհետև իրենք իրենց հեռու էին պահում։ Մենք բաժանված էինք օտարերկրացիների ու դանիացիների։ Ու դանիացիներն իրենց պարտքն էին համարում օտարերկրացիներին չնկատել։

Օրհուսի նույն ամբիոնում նախևառաջ ավելի շատ օտարերկրացի կա, քան դանիացի, ինչն արդեն խոսում է այն մասին, որ որակն ավելի կարևոր է, քան ԽԾԲ-ն։ Իսկ հետո նույնիսկ դանիացիները բավական բաց են ու հետաքրքրվող։ Էնտեղ չկա մենք ու նրանք։ Սեղանի շուրջ անգլերենն ու դանիերենն իրար հերթագայում են էնպես, որ բոլորի համար հասկանալի լինի, ու երբեք լեզուն չի դառնում որևէ մեկին շրջանից դուրս դուրս թողելու գործիք։

Սիրում եմ նաև Օրհուս քաղաքը։ Կոպենհագենի համեմատ փոքր է, բլրոտ, բայց Կոպենհագենի պես հյուրընկալ է, ու քեզ տանն ես զգում հենց առաջին վայրկյաններից։  Բայց նաև ավելի իրական է, Կոպենհագենի մայրաքաղաքային սնոբիզմից զուրկ։ Ծովային քամին այստեղ ավելի ուժեղ է, ու մեջը գարնան շունչ կա։ Օդի մեջ խաղաղություն ու ստեղծագործականություն կա։ Թվում է՝ Դանիայի ստեղծագործ խմբերն ավելի շատ Օրհուսում են կուտակված, քան Կոպենհագենում։

Ու իսկապես զարմանում ու ուրախանում եմ, որ հանգամանքներն էնպես դասավորվեցին, որ վերջապես աշխատելու եմ իմ երազանքների ակադեմիական միջավայրում իմ ուզած երկրում ու իմ ուզած քաղաքներից մեկում։ Ես երևի անչափ բախտավոր մարդ եմ, որովհետև իմ երազանքներն իրականանալու հակում ունեն։