Ցտեսություն Յոենսու

Ժամը յոթից ոտքի վրա էի։ Մի կողմից անհանգստություն էր, մյուս կողմից էլ անցյալ գիշեր ահագին շուտ էի քնել։ Մի բաժակ սուրճից ու սուտի նախաճաշի հետ մի քիչ աշխատելուց հետո անցա վերջին իրերս ճամպրուկս ճխտելուն։ Այդ կապույտ ճամպրուկն ինձ հետ Բեռլինից Յոենսու էր եկել հինգ տարի առաջ, ու հիմա միասին հեռանում ենք։ Բարձրացրի այն։ Ծանր չէր։ Անթիվ-անհամար տեղափոխություններից հետո այլևս կշեռքի կարիք չունեմ պարզելու համար, թե արդյոք ճամպրուկը գերազանցում է թույլատրելի քաշը։

Հետո եկա համալսարան։ Էստեղ առանձնապես անելիք չունեի, ավելի ճիշտ՝ անելիք աշխատանքի իմաստով։ Մանր-մունր գործեր էին մնացել․ կոմպից ֆայլերս ջնջել, որոշ դիմումներ գրել, բանալիները վերադարձնել, ղեկավարիս հետ վերջապես զրուցել իմ գնալու թեմայով և այլն։

Գրասենյակս օտարացել էր․ ուրբաթ օրը դասավորել էի, իրերս տեղափոխել, ու թեև հիմա կոկիկ է ու սիրուն, ինձ հիշեցնող ոչինչ չունի այստեղ այլևս։ Բանալիներս հատիկ-հատիկ առանձնացրի ու դրեցի տեսանելի մի տեղում, որ գնալիս քարտուղարուհուն հանձնեմ։ Հետո գտա մի ծրար ու էնտեղ տեղադրեցի հեծանիվիս երկրորդ բանալին։ Մարկ յոենսուցին գնել էր հեծանիվս, ու երբ կողպեքը հանձնեցի նրան, կարծում էի՝ երկրորդ բանալին կորցրել եմ։ Բայց երեկ տունը մաքրելիս գտա ու տեղեկացրի նրան, որ գտել եմ։ Ասաց, որ որևէ տեղ դնեմ, որ գտնի։ Էդպես էլ արեցի ու գրեցի նրան․ «Բանալին ծրարի մեջ է, ծրարն ամրացված է նստարանի տակ։ Նստարանը Կարելիա մասնաշենքի մուտքի մոտ է՝ աստիճանների հետևում, հայելու դիմաց»։ Հույս ունեմ՝ կգտնի։

Գրասենյակումս նստած փորձում էի մտաբերել, թե էլ ինչ անելիք է մնացել, երբ եկավ կոլեգաներիցս մեկը, ում անունը մինչև հիմա չգիտեմ։ Ինքն ամեն երեկո գրասենյակիս մոտով անցնելիս կանգնում, բարևում էր ու ասում, որ պետք չէ երեկոյան երկար աշխատել։ Կատակներ էր անում, փորձում անունս արտասանել։ Սպիտակ բեղերով մի պապիկ է, որ մինչև այսօր կարծում էի՝ ռուս է։ Այսօր էլ հարցրեց, թե ոնց եմ։ Ասացի, որ գնում եմ Դանիա։ Հարցրեց՝ ինչքան ժամանակով։ Ասացի՝ ընդմիշտ։ Հարցրեց՝ ինչու՞ եմ գնում, մատնեմատը ցույց տվեց, թե՝ ամուսնանալու՞։ Ասացի՝ աշխատանք եմ ճարել։ Հարցրեց՝ պրոֆեսո՞ր։ Ասացի՝ պոստդոկ։ Շնորհավորեց։ Հարցրեց՝ Կոպենհագե՞ն, թե՞ Օրհուս։ Հարցրեց՝ ե՞րբ եմ գնում։ Ասացի՝ մի քանի ժամից։ Ցնցվեց։ Ձեռքը մեկնեց, որ սեղմեմ։ Աչքերը լցվեցին, ու առաջին անգամ նկատեցի, որ կանաչ են աչքերը։ Հաջողություն մաղթեց։

Հետո եկավ Շտեֆանը։ Ֆոտո արեց։ Ասաց, որ արխիվի համար է։ Ասացի, որ արդեն հավաքվել եմ, սա նման չէ իմ գրասենյակին։ Եկավ ուսանողներիցս Փոլը։ Շաբաթվա ընթրիքին ուսանողներիցս մեկը խնդրել էր կշեռքը վերցնել վերադարձնելու պայմանով։ Ու հիմա Փոլն էր վերադարձնում։ Հարցրեց, թե երբ եմ մեկնում։ Ասացի՝ մի քանի ժամից։ Ինքը վաղն է գնում Խրոնինգեն։

Եկան նաև Մանուն ու Սիմոնին ինձ հաջող ասելու։ Հիմա արդեն չեմ հիշում՝ ինչ խոսեցինք, որովհետև վայրկյաններ անց Շտեֆանը հայտնվեց, ու հրաժեշտը կիսատ մնաց։ Ու երկուսով լանչի գնացինք։ Շտեֆանը հրաշալի ղեկավար էր։ Երևի երբեք էսքան լավ ղեկավար չեմ ունեցել։ Նրան չասացի այդ մասին։ Երևի մեյլ գրեմ, որովհետև Յոենսուում աշխատելու փորձից հասկացել եմ, թե որքան կարևոր են նման բառերը մարդկանց համար, հատկապես ակադեմիայում, որտեղ շնորհակալություններն ու գովասանքներն առատությամբ չեն փայլում։

Իսկ հետո արդեն հետոն էր։ Վերջին մի երկու ժամն էր՝ ահագին էմոցիոնալ ու տանը վերջին անելիքները։ Հիմա օդանավակայանն է ու ուշացող օդանավս։ Հինգ տարի առաջ էլ, երբ հեռանում էի Յոենսուից, գնում էի Կոպենհագեն, բայց այն ժամանակ Կոպենհագենն ընդամենը մի տրանզիտ քաղաք էր Խրոնինգենի ճանապարհին, ու չգիտեի, որ հինգ տարի անց այդ քաղաքն իմ տունն է լինելու։

2014-ի ամառը

Գրադարան մտնելուն պես զուգարանում փակվեցի ու ձեռքերը չորացնող ապարատը միացրեցի՝ ոտքերս բարձրացնելով այնքան, որ հասնեն տաք օդին: Տասը րոպե դեռ կար մինչև հանդիպման սկիզբը, իսկ ջինսս լրիվ ջուր էր դարձել․ գոնե էսպես մի քիչ կչորանամ։ Անձրևը չռռում ու չռռում էր։ Եղանակի տեսությունը կանխատեսել էր, որ վեցի կողմերն ամենավատն է լինելու. ուրեմն ես լավ պրծա։ Իսկ առավոտյան լուրերում կարդալու էինք, որ տարվա ամենաթաց օրն էր։ Վերջին քառասուն տարվա ամենացուրտ հուլիսը, ու ոչ մի հույս, որ օգոստոսն ավելի լավ է լինելու։

-Ես 2014-ին եկա Կոպենհագեն,- ասաց Պենելոպեն,- սիրուն ու տաք ամառ էր։ Եկա ու խաբվեցի։

Ալդոն պայուսակից չոր կոշիկներ ու շալվար հանեց.

-Լուրջ եմ ասում, չոր շորերս հետս ման եմ տալիս։

Երեքս էլ 2014-ի սերունդ էինք։ Եկել էինք Դանիա ու խաբվել եղանակին։ Խաբվել էինք բազմաթիվ այլ բաների, որովհետև 2015-ի ամառվանից իշխանությունները փոխվելու էին, ու մեր կյանքը որպես օտարեկրացի գիտնական գնալով բարդանալու էր։

2014-ին դանիական համալսարանները խրախուսում էին օտարերկրացի ուսանողների ու աշխատողների մուտքը, մրցում էին ու գլուխ գովում, թե ով է ավելի միջազգային։ 2015-ից կրթության ու գիտության ֆինանսավորումը կտրուկ կրճատվեց, այլատյացությունը դարձավ նորմա, իսկ համալսարանները սկսեցին մրցել, թե ով է ավելի դանիական՝ ընդհուպ մինչև նվազեցնելով անգլերեն կրթական ծրագրերի թիվը։

2014-ի ամռանը PhD ակումբի ամենամսյա հանդիպումները շենքերից մեկի տանիքին էինք անում ու մինչև ուշ երեկո դրսում մնում. արև էր ու մութը չէր ընկնում։ 2015-ից միշտ ներսում ենք արել։ Իսկ վերջին ամիսներին հանդիպումներ այլևս չկան, որովհետև 2015-ից կրճատեցին համալսարանների ֆինանսավորումը։ Կրճատվեց նաև PhD ուսանողների թիվը ու փոքրացավ, անհետացավ ակումբի խորհուրդը։ Այս օգոստոսին 2014-ի վերջին PhD-ուսանողներն իրենց թեզերը կհանձնեն, ու ակումբը կցրվի-կգնա։

2014-ի ամառը Թիվոլիում

Ալդոյի հետ ծանոթացել եմ 2014-ի նոյեմբերին, երբ պիտի Կոպենհագենի պոեզիայի ակումբում իր գործերը կարդար։ Դրանից հետո հանդիպում ենք զանազան գրական ակումբներում կամ փաբերում կամ համալսարանական միջոցառումների ժամանակ։ Երբ ինձ հարցնում են՝ որտեղի՞ց գիտես Ալդոյին, պատասխանում եմ. «Ալդոյին ո՞վ չգիտի»։

Ալդոյին Պենելոպեն ու Անյան չգիտեին, մեկ էլ կիպրոսահայ գրող Նորա Նաջարյանը չգիտեր, որ խաբվել էր դանիական ամռան մասին լեգենդներին ու որոշել արձակուրդը Կոպենհագենում անցկացնել։ Նորան մեր գրական ակումբ հյուր էր եկել։ Ալդոն առաջին անգամ էր մասնակցում մեր հանդիպումներին։

-Գրել սկսել եմ 2014-ին, երբ տեղափոխվեցի Կոպենհագեն,- ասաց Ալդոն, այն Ալդոն, որը քաղաքում պոեզիայի ոչ մի միջոցառում բաց չի թողնում,- մենակ էի ու արտահայտվել էի ուզում։

Մեր գրական ակումբում բոլորս էլ արտահայտվել ենք ուզում, ու լեզուների դեմ կռիվ ենք տալիս։ Ալդոյի մայրենին իսպաներենն է, բայց անգլերեն է գրում, որ քաղաքի մնացած օտարեկրացիներին հասանելի լինեն իր գործերը։ Ես հայերեն եմ գրում, հետո գրածներս անգլերեն թարգմանում, հետո նորից հետ հայերեն։

Մի երկու տարի առաջ Ալդոն ասում էր, որ ավելի շուտ բանաստեղծությունների ժողովածու կհրատարակի, քան գիտական հոդված։ Իսկ անցյալ տարի անհամբեր սպասում էր, թե երբ է թեզը վերջացնելու, որ հեռանա Դանիայից։ Բայց մնում է.

-Ընկերուհիս էստեղ է։

Պենելոպեն էլ երևի կմնա։ Ասում է՝ Աթենքի արևին հետ է սովորել։

Բայց շատերը գնում են։ 2014-ից առաջ եկածներից քչերն են մնացել։ Մենք իմիգրանտների վերջին սերունդն ենք ու գնալու կամ մնալու վերջին որոշում կայացնողները։ 2014-ին Դարիլը հետս գրազ եկավ, որ երեք տարի անց զզվելու եմ Դանիայից։ Խոստացավ, որ ուղիղ երեք տարի անց կզանգի ու կճշտի, թե արդյոք դեռ Դանիայում եմ։ Հիշելը հաստատ կհիշի. հեռախոսի օրացույցում նշում արեց, բայց չգիտեմ՝ կզանգի՞, թե՞ չէ, որովհետև 2015-ից ի վեր չենք շփվում։ Դարիլն էլ մի կերպ վերջացրեց մագիստրատուրան ու հեռացավ Դանիայից։

2015-ից Դանիայի կառավարությունը մեր վզին վզկալ է կապել, ու ամեն տարի ավելի ու ավելի է ձգում, մինչև մի օր խեղդվենք։ 2015-ից Դանիայում ամառ չի եղել, ու երբ դանիացիները հպարտությամբ խոսում են դանիական ամառներից, ես պատկերացնում եմ այն անվերջանալի անձրևներն ու այն մի կտոր արևը, որ կարծես նվեր ես ստանում համբերությանդ համար, ու որը հազիվ հերիքում է հետույքդ մի քիչ տաքացնելու համար։ Երբեմն հիշում եմ 2014-ը։

Պենելոպեն առաջարկեց անձրևոտ օրերին գրական ակումբի հանդիպումները չեղարկել։ Ասացի, որ սպասում եմ, թե երբ է արև դուրս գալու, որ մի օր հանդիպումը դրսում անենք։ Ակումբ հաճախում եմ 2015-ից։ Դեռ էդպիսի օր չի եղել։ Էն ժամանակ Ջեսն էր հանդիպումները կազմակերպում։ Անցյալ տարի քիչ էր մնում Ջեսին դեպորտ անեին, որովհետև տունը, որտեղ ինքը, ընկերն ու երկու տարեկան որդին ապրում էին, ընդամենը տասնութ ամսով էր վարձակալված։ Ջեսին դեպորտ չարեցին, բայց գրական ակումբի հանդիպումներ էլ չկազմակերպեց։

-Գնալուցս առաջ սա մեր վերջին հանդիպումն է,- ասում եմ,- բայց ամիսը մեկ Կոպենհագենում եմ լինելու։ Կաշխատեմ էլի կազմակերպել։

Իմ վզկալն արդեն խեղդում էր, ու երբ աշխատանքի առաջարկ ստացա քաղաքում, որտեղ ոչինչ չկա, որոշեցի չմերժել։ Բայց 2014-ի ամառը դեռ չեմ մոռացել, իսկ այս կառավարությանը միայն երկու տարի է մնացել։ Հույս ունեմ՝ 2019-ին նրանք էլ չեն լինի, ու ամառն էլ հետ կգա։

Ինչը Դանիայում դուրս չի գալիս

Երեկ The Local-ի դանիական տարբերակում մի հոդված էր հրապարակվել այն մասին, թե ինչն է Դանիայում խիստ տարբեր մեր պետություններից ու թե ինչպես դրա հետ գլուխ դնել: Ըստ բրիտանացի հեղինակի, կարևորագույնը տարածքն ու գներն են: Նա ասում է, որ Կոպենհագենի տներից շատերում զուգարանները փոքր են, ու որ երկու քառակուսի մետր տարածքում հազիվ ունիտազ, լվացարան ու փոքրիկ պահարան է տեղավորվում, որ տեղ չկա զանազան լողարանային սրվակներ լցնելու: Գների մասին ասում է, որ Դանիայում ամեն ինչ թանկ է, ու պետք չէ համեմատել մեր երկրների գների հետ: Հետն էլ սովորեցնում է, թե ինչ կարելի է անել ծախսերը կրճատելու համար (մասնավորապես, չգնել իրեր, որոնք չես օգտագործելու, առևտուր անել մենակ էժան սուպերմարկետներից և այլն):

winter
Ձմեռային եզակի լուսավոր օր Կոպենհագենում, բայց սև ամպերը մոտենում են

Էսքանից հետո ուզում ես ասել՝ բարև քեզ: Եթե նույն հարցն ինձ տային, անգամ օրերով մտածելուց հետո տարածքի ու գների մասին ոչինչ չէի ասի: Էստեղ ընդհանրապես տուն ճարելն էնքան բարդ է, որ երբ վերջապես տասը քառակուսիմետրանոց սենյակ ես գտնում, էլ չես մտածում, թե զուգարանի պահարանը փոքր է, բոլոր շշիկներս տեղ չեն անի: Ինչ վերաբերում է գներին, ապա մի կողմից լինելով շատ ավելի աղքատ երկրից, մյուս կողմից անընդհատ տեղափոխվելով ընդհանրապես ավելորդ իրեր գնելու սովորություն ձեռք չեմ բերել: Իսկ էժան սուպերմարկետից առևտուր անել մեծ մասամբ նշանակում է անորակ սնունդ գնել: Սովոր լինելով լավ ուտելիքի ու հասկանալով, որ եթե հիմա ուտելիքի վրա խնայեմ, հետո առողջությունովս կվճարեմ՝ աշխատում եմ սննդի վրա չխնայել: Դե էլ չասեմ, որ հա, էստեղ ամեն ինչ թանկ է, բայց կներեք, աշխատավարձներն էլ են բարձր:

Բայց ինչքան էլ սիրեմ կյանքս Դանիայում, ամենևին չեմ ուզում պնդել, որ այստեղ ամեն ինչ կատարյալ է: Ճիշտ է՝ այստեղ տեղափոխվելիս Եվրոպայում ապրելու փորձ արդեն ունեի, ու որոշ խնդիրներ, որոնք ընդհանրապես կարող են առաջանալ էքսպատների մոտ, ես շատ սիրուն ձևով շրջանցեցի, բայց ամեն դեպքում կան բաներ, որոնք չեմ սիրում կամ որոնց պատրաստ չէի:

Ինձ համար Կոպենհագենում ամենալուրջ խնդիրը տան հարցն է: Երկու տարուց էլ պակաս ժամանակահատվածում հինգ անգամ հասցե եմ փոխել: Հայաստանցի կամ այլ արտասահամանաբնակ ընկերներս իբր խրատներ են տալիս, թե՝ ինչու՞ ես տանտիրոջ հետ ապրում որ, չե՞ս կարող ստուդիո վարձել, չե՞ս կարող ընկերներիդ հետ մեծ տուն վարձել, համալսարանը հանրակացարան չունի՞, չե՞ս կարող մի տեղում սթրվել, և այլն, և այլն: Էս տեսակ հարցերը մի կողմից ներվայնացնում են, մյուս կողմից էնքա՜ն միամիտ են թվում:

 

scarf
Շարֆերիս հավաքածուն օգոստոսից մինչև հուլիս

Կոպենհագեն գալուս առաջին օրերին հոսթելում էի մնում: Էդ ամբողջ ժամանակն օգտագործել եմ տուն փնտրելու վրա: Ու միակ բանը, որ ճարել եմ, քաղաքից դուրս գտնվող մի թաղամասում առանց պայմանագրի սենյակ էր՝ պարսիկ տանտիրոջ հետ: Մի կերպ համոզել եմ, որ գոնե թույլ տա հասցես քաղաքապետարանում գրանցել (առանց այդ գրանցման դու Դանիայում ոչինչ ես. ո՛չ բանկային հաշիվ կարող ես բացել, ո՛չ բժշկի գնալ, ո՛չ աշխատանքային պայմանագիրդ են կնքում): Դրանից հետո ապրել եմ ինը քառակուսիմետրանոց սենյակում, որտեղ շարժվելու տեղ չկար, ու երբ հյուր էի ունենում, այնպիսի զգացողություն էր, որ սենյակում չափից դուրս շատ մարդ կա, ապրել եմ նկուղում, ու լողարանս խոհանոցի մեջ էր, ապրել եմ մի սենյակում, որտեղ արգելված էր հյուրեր ունենալը, մինչև եկել-հասել եմ հիմիկվա երկու սենյակներս: Էլի Կոպենհագենից դուրս է, բայց գոնե համալսարան կես ժամում հասնում եմ:

Ու էս բոլոր տեղափոխություններն իմ կայֆի համար չեն: Մի դեպքում ուզում էի անպայմանագիր վիճակից ու հսկայական հեռավորությունից հնարավորինս շուտ պրծնել, մյուս դեպքում տանտերը վարձը բարձրացնում է, ու մտածում ես՝ չէ, բայց ինչու՞ ավելի շատ փող վճարեմ, եթե առանց էդ էլ պայմանները վատն են: Մի երրորդ դեպքում էլ ուղղակի պայմանագիրս է լրանում, տանտերն էլ չի ուզում երկարացնել: Ու տուն ճարելը դառնում է գլխացավանք, որովհետև էդ ստուդիոներն ուղղակի գոյություն չունեն, շուկայում հայտնվելուն պես անմիջապես զավթվում են, որոնք էլ ազատ են մնում, սարսափելի բարձր գներ են ունենում, որովհետև շատ տանտերեր թույլ չեն տալիս, որ մեծ բնակարաններում ընկերներ բնակվեն, ոչ թե ընտանիք, որովհետև ուղղակի տան կարիք ունեցող մարդ ավելի շատ կա, քան տուն, որովհետև ուղղակի շուկան կարգավորված չէ, ու շատերն են առիթից օգտվում:

Էսքանից հետո բրիտանացի տիկինը բողոքում է, որ զուգարանում շշիկները տեղ չեն անում:

Երկրորդ բանը, որ Դանիայում դուրս չի գալիս, եղանակն է: Երբ ամռանը գալիս եմ Հայաստան ու արևի տակ կանգնում, ինձ բոլորը ձեռ են առնում, թե՝ էս ո՞նց ես սառել որ: Աշնանն անձրևները սկսվում են ու էդպես էլ չեն դադարում: Ձմռանը լույսի երես չես տեսնում. ժամը չորսից մութ է, իսկ երբ լույս է լինում, պարտադիր ամպամած է: Հունիսին ամեն առավոտ արթնանում ես էն հույսով, որ հաջորդ օրն ամառը կգա, բայց էդպես էլ չի գալիս: Ամառային շորերդ էդպես էլ պահարանում են մնում, ու դու հունիսին նույն կուրտկայով ես, ինչ փետրվարին: Քամիներն էնքան անտանելի են, որ կարող են անգամ հեծանիվդ շուռ տալ: Քամու ժամանակ տաք մնալու միակ միջոցը շարֆն է: Շարֆ չես կապում միայն հուլիսին, այն էլ ոչ միշտ:

Բայց ամենավատն այն է, որ փետրվարին մեկ էլ զգում ես՝ էլ էներգիա չունես: Սատկած տուն ես գալիս ու ժամը տասին գցվում անկողին: Հաջորդ առավոտ ժամը իննին հազիվ ես արթնանում: Աշխատել չես կարողանում, ու տոննաներով կոֆեինն էդպես էլ չի օգնում: Սկզբում մտածում էիր՝ վիտամին D-ի մասին ասվածը միֆ է, բայց էլ տարբերակ չունես, փորձում ես հաբերը: Ու մեկ էլ զգում ես՝ ուժերդ վերադառնում են: Մեկ էլ զգում ես՝ ութ ժամ քունը լրիվ հերիք է անգամ ամենագժական զբաղված օրվանից հետո: Ու ինքդ քեզ խոստանում ես, որ մյուս անգամ, երբ արևը հայտնվի, դուրս ես գալու ու ամեն բջիջովդ ճառագայթները կլանես:

Իհարկե, բրիտանացի տիկինը եղանակի մասին որևէ բան ասել չէր կարող, որովհետև ինքն էնպես փայլուն եղանակով երկրից չէ, ու գուցե էնտեղ էլ է սովորություն ձմեռային ամիսներին վիտամին D-ով կերակրվելը:

Էս ինչ բացասական ստացվեց էս գրառումս: Ուղղակի ուզում էի ասել՝ կատարյալ երկիր չկա, ու Դանիայում, որ այսքան լավ եմ զգում ինձ, կան բաներ, որ ինձ դուր չեն գալիս: Բայց հանուն էն լավի, որ ստանում եմ էստեղ, արժե վատին դիմանալ: Մի ուրիշ առիթով լավ բաներին էլի կանդրադառնամ:

DHL-ի էստաֆետային վազքը

Մայիսի վերջին ուրբաթ օրն էր: Համալսարանի գարնանային փառատոնից հետո մոտակա փաբերից մեկում շարունակում էինք գարեջուր խմել: Բոլորս արդեն մի քանի բաժակ գարեջուր խմել էինք, երբ կոլեգաներիցս մեկը սկսեց հերթով բոլորին համոզել, որ դրա հաջորդ երկուշաբթին գնան Քրիստիանսհաունում 7,5 կմ-անոց վազքին: Էդ ժամանակներում էլ վազելն իմ նոր հոբին էր. գնում էի ջիմ, թրեդմիլի վրա կես ժամ վազում: Ահագին հանգստացնող էֆեկտ ուներ:

Ստարտային կետը վերջին մասնակցի վազելուց առաջ: Սկզբում շատ ավելի մարդաշատ էր:
Ստարտային կետը վերջին մասնակցի վազելուց առաջ: Սկզբում շատ ավելի մարդաշատ էր:

Որ 7,5 կմ-ը լսեցի, վատացա. ջիմում 3-4-ից շատ չեմ վազում: Էնտեղ էլ արագությունը կարող ես ինքդ կարգավորել: Այսինքն, հաճախ իմ ուժերից վեր արագություններ էի միացնում: Ու հեչ պետքս չէր, որ «կարող եմ մի մասը քայլել», որ «լիքը տատիներ էլ են մասնակցում», որ «սիրուն տեսարան է. մայրամուտն ես նայում»: Տեսնելով, որ 7,5-ն էնքան էլ չի անցնում, իջեցրեց թիվը.

-Իսկ ինչ կասե՞ս օգոստոսին DHL վազելու մասին: 5 կմ է:

Էդպես հերթով բոլորին համոզեց, ու օգոստոսի վերջին DHL-ի էստաֆետային վազքին մասնակցելու համար մի քանի թիմ կազմվեց:

Ամեն տարի օգոստոսի վերջին շաբաթվա ընթացքում DHL-ը կազմակերպությունների միջև սիրողական վազքի էստաֆետային մրցույթ կազմակերպում քաղաքի այգիներից մեկում: Ամեն թիմում հինգ հոգի է, ամեն մեկը վազում է հինգ կիլոմետր: Ասում են՝ աշխարհի ամենամեծ մրցույթն է հարյուր հազարից ավելի մասնակցով: Էս տարի ամենաշատ մասնակիցներ տրամադրող կազմակերպությունը Կոպենհագենի համալսարանն էր:

Օրն ինչքան մոտենում էր, էնքան վախենում էի: Էս քանի օրը հա գնում էի ջիմ, փորձում թրեդմիլի վրա հինգ կիլոմետր վազել, որ տեսնեմ՝ դիմանում եմ, թե չէ: Բայց  ի՞նչ հինգ, ի՞նչ ընդհանրապես երեք-չորս: Մեկ-երկուսից հետո անջատում էի, նստում, սպասում յոգայի դասին:

Ու էդպես երեկ պիտի վազեի: Պարզվեց՝ մեր թիմում միակ անհույսը չվազողը չէի: Մեր հարկում մի աղջիկ էլ կար: Առավոտից հա գալիս էր մոտս, վախվխելով ասում՝ ո՞նց ենք վազելու: Իմ դարդուցավն էլ էն էր, թե՝ ինչ լինում է լինի, մենակ թե մեր թիմը վերջին տեղ չգրավի:

Գործից հետո մի քանի հոգով հավաքվեցինք, միասին գնացինք այգի: Լիքը ժողովուրդ: Մեր համալսարանը երկու հսկայական վրան էր զբաղեցնում: Ու որ կողմ նայեիր, կանաչ շորերովը մերոնք էին:

Հերթականությունն էսպես որոշեցինք. մյուս չվազող աղջիկն առաջինն է գնալու, ես՝ երկրորդը, հետո նոր մնացածները: Ու սկսեցինք հաշվարկել, թե ով ինչքան ժամանակում կվազի, որ համ էլ հասցնենք կանգնել վազքուղու մոտ ու բալետ անել:

-Կես ժամից շա՞տ, թե՞ կես ժամից քիչ,- հարցրին:

-Հինգ կիլոմետրը մի ժամում եմ քայլում: Էնպես որ, ոնց էլ չլինի, մի ժամից պակաս կլինի, բայց չգիտեմ՝ ինչքան պակաս:

Ու էդպես հասավ հերթս, միացրեցի երաժշտությունն ու սկսեցի վազել: Շուրջս լիքը մարդ: Բոյով տղամարդիկ գալիս, ինձնից առաջ էին անցնում, իսկ ես ինձ համար երաժշտություն լսելով գնում էի: Ամենահավեսը The Once-ի “We Are All Running”-ն էր: Կրկներգն էսպես էր. “We are all running, we are all running the same race.” Ու հա, էդ ամբողջ բազմությունը նույն մրցումն էր վազում, բայց ամեն մեկը կենտրոնացած էր ինքն իր վրա, իր մտքերի վրա:

Առաջին մի քանի հարյուր մետրից հետո, երբ վազելուց անցա քայլելուն, մտածեցի՝ բայց ես կարո՞ղ եմ սա անել: Այգում լիքը մարդիկ խորոված էին անում, ու վազելիս էդ ծուխը շնչելն ահավոր էր: Սիրտս սկսեց խառնել: Էլի դադար տվեցի: Թե ասա ինչու՞ մտքիդ փչեց մասնակցել էս վազքին: Դու ո՞ր օրվա վազողն ես:

Երկրորդ կիլոմետրից հետո ավելի հեշտացավ: Չգիտեմ ինչու: Երևի ծխերից անցել էինք կամ մկաններս արդեն տաքացել էին, բայց դադարներ ավելի քիչ ունեցա: Իսկ բալետ անողների մոտով անցնելիս հեչ չես ուզում դադար տալ:

Երրորդ կիլոմետրից մի քիչ անց թիմիս անդամներն էին բալետ անում: Հետաքրքիր էֆեկտ ունի. հենց անունս լսեցի, սկսեցի ավելի արագ վազել: Չորրորդից հետո վերջին ուժերս լարեցի ու հասա էստաֆետը հանձնելու կետին: Դա ամենաբարդ մասն էր. մի քանի հազար թիմի միջից պիտի իմը գտնեի: Ու չգիտեմ ինչու՝ հիշողությանս մեջ քառանիշ թիվ էր տպավորվել (վրաս կպցրած էր թիմիս համարը, բայց էնքան սատկած էի, որ չէի հասկանում, որ եռանիշ է): Անընդհատ ինձ նշան էին անում, որ էլի ու էլի գնամ: Թվերը գնալով փոքրանում էին: Ահագին ուշ հասկացա, որ էդպես էլ պիտի լինի. ախր ոչ թե 2222 եմ, այլ 222:

Էդպես, էստաֆետը հանձնեցի հաջորդ վազողին ու վերադարձա վրան:

-Վայ, սաղ եմ մնացել,- ասացի: Թիմակիցներս ժամ էին պահել: 34 րոպեում էի վազել: Ահագին լավ արդյունք էր ինձ նման չմարզվածի ու կարճ ոտքեր ունեցողի համար:

Մեր թիմը վերջին տեղ չընկավ: Միջինոտ արդյունք էր:

Իսկ երբ մեր թիմը վերջացրեց վազքը, հին դանիական ավանդույթների համաձայն անցանք գարեջրվելուն: Ասում եմ՝ Հայաստանում ում ասեմ, որ համալսարանն իր աշխատողներին ձրի գարեջուր է բաժանում, կմտածեն՝ անբարոյականություն է: Մի քանի բաժակից հետո սկսվեցին Քրիստիանսհաունի վազքի մասին խոսակցությունները: Նախկին ուսանողուհիս էլ էր այնտեղ: Ու ինչքան էլ համոզում էինք, հայերեն ասում էր՝ ո՜չ:

Ինձ համոզելու կարիք չկար: Հեշտությամբ համաձայնեցի: Հույս ունեմ՝ մյուս անգամ մարաթոնի մասին խոսակցություններ չեն լինի:

Լորա Մարլինգի համերգը Կոպենհագենում

Լորա Մարլինգի համերգին որոշեցի գնալ, երբ փողոցում պատահաբար պաստառ տեսա, թե՝ գալիս է Կոպենհագեն: Երգչուհուն մի քանի ամիս առաջ էի բացահայտել ու շատ ծանոթ չէի գործունեությանը, բայց մի քանի երգ հասցրել էի սիրել: Ու մի հավես բան էլ. Մալթայից Կոպենհագեն վերադառնալիս օդանավակայանում Լորա Մարլինգ էր հնչում: Համերգի տոմսն արդեն ունեի ու էնքան ուրախացա, երբ լսեցի այնտեղ: Ես միշտ ուրախանում եմ, երբ իմ սիրած փախած կատարողների երգերը պատահական տեղերում լսում եմ:

Համերգը տեղի ունեցավ Վեգայի փոքր դահլիճում: Անսովոր բան էր. սկզբից մի ժամ առաջ դանդաղ ինձ համար ներս մտա, ու առաջին մարդն էի դահլիճում: Բեմը ցածր էր՝ գոտկատեղիցս: Տեղավորվեցի ուղիղ բեմի դիմաց ու սկսեցի իմ սովորական նախահամերգային գործով զբաղվել. գրելով:

Լորան բացող խմբի հետ. իմիջիայլոց, ձեռքերը գրպանում
Լորան բացող խմբի հետ. իմիջիայլոց, ձեռքերը գրպանում

Բացող կատարողը քանթրիոտ մեկն էր, որ ԱՄՆ-ից էր եկել: Վերջին երգերի ընթացքում Լորան էլ հայտնվեց բեմին՝ ոտաբոբիկ, գրեթե անգույն կարճ մազերով, շատ իմիջիայլոց տոնով մի երկու տող երգեց, գնաց: Ձայնը լավն էր, մտածեցի՝ հրաշալի համերգ է սպասվում:

Չարաչար սխալվում էի: Վատ համերգների հազվադեպ եմ լինում: Սա դրանցից մեկն էր:

Ընդմիջումից հետո Լորան իր խմբով բեմ բարձրացավ: Ես եկել եմ ակուստիկ ֆոլկ համերգ լսելու, բայց բեմին ռոք խումբ է՝ ամբողջական կազմով: Դահլիճի ակուստիկան էլ ահավոր: Լորայի բոյը չէր հասնում միկրոֆոնին, ոտնաթաթերի վրա էր կանգնում: Իսկ ձայնը կարգին չէր լսվում:

Արագ-արագ մի երգը մյուսից հետո կատարեց, կարծես շտապում էր վերջացնել: Սկի դադար չէր տալիս, երգերը մեկը մյուսին կպած էին: Եվ միայն մի չորս երգ հետո թեթևակի բարևեց, շարունակեց երգել:

DSCF7330

Վերջերում նոր մի քիչ բացվեց, սկսեց խոսել: Ասաց, որ ռոք խումբն իր բանը չէ: Մի քանի երգ ակուստիկ կատարեց, որոնք երևի համերգի ամենալավն հատվածն էին, բայց դահլիճի ահավոր ակուստիկայի պատճառով էլի էն չէին:

Մեկ էլ հավեսն էն էր, որ վերջին երգը սկսելուց առաջ հայտարարեց, որ իրենք encore-ներ չեն կատարում, նենց որ դա իսկականից վերջին երգն է:

Սեթլիսթում հիմնականում վերջին ալբոմի երգերն էին, ու երևի ծանրությունը դրանով էր պայմանավորված: Ճիշտ է՝ եկա տուն, նորից վերջին ալբոմը լսեցի, ու գործիքավորումն ավելի հարուստ էր, քան նախորդ ալբոմների պարզ երկու-երեք գործիքները, բայց ամեն դեպքում այնքան ծանր չէր, որքան համերգի ժամանակ էր:

Որպեսզի Լորայից ոչ թե հիասթափվեք, այլ սիրեք նրան ու որպեսզի հասկանաք, թե ինչու էր այդքան անսպասելի ինձ համար բեմի վրա ռոք խումբ տեսնելը, առաջարկում եմ, օրինակ, այս երգը լսել: Իմ սիրած երգն է, բայց համերգի ժամանակ չկատարեց:

Արք գրախանութ. իմ սիրած վայրը Կոպենհագենում

Քաղաքը քաղաք չէ առանց գրախանութի:
Նիլ Գեյման

arkԵրբ հարցնում են, թե այս կամ այն քաղաքում որն է իմ սիրած վայրը, դժվարանում եմ պատասխանել. երևի ոչ մի տեղ բավականաչափ երկար չեմ ապրել, որ հասցնեմ ինչ-որ տարածքներ սիրել: Ու անգամ Երևանում կարող եմ թվարկել սիրած սրճարաններ, գրադարաններ, փաբեր, բացօթյա տարածքներ, բայց ոչ երբեք ինչ-որ կոնկրետ տեղ, որ ամենից շատ եմ սիրում:

Բայց Կոպենհագենում կա մի պստլիկ գրախանութ, որն առանց տատանվելու անվանում եմ սիրածս վայրը Կոպենհագենում: Այնտեղ գնում եմ, երբ տրամադրություն չեմ ունենում, երբ ուզում եմ մարդկանց հետ շփվել, երբ ուզում եմ գրել, երբ միջոցառումներ են լինում: Գնում եմ ամիսը մի անգամ, երբեմն՝ ավելի հաճախ կամ ավելի հազվադեպ:

Առաջին անգամ Արք գրախանութի անունը տեսա մեր ամբիոնի միջանցքի պոստերի վրա: Անմիջապես մտա ինտերնետ, փորփրեցի ու հայտնաբերեցի, որ ահագին հետաքրքիր երևույթ է Արքը ու նման չէ Կոպենհագենի բազմաթիվ գրախանութներից և ոչ մեկին:

Արքը բացվել է ընդամենը անցյալ տարվա ապրիլին: Բացվել է, որովհետև մի քանի էնտուզիաստ ջահելներ ցանկացել են, որ դանիական գրականությունը հասանելի լինի ոչ դանիախոս հասարակությանը, իսկ համաշխարհային գրականությունը՝ դանիացիներին: Արքում վաճառքի են դրված դանիական գրականության անգլերեն թարգմանություններ ու նաև գրքեր աշխարհի տարբեր երկրներից: Ասում են՝ աշխատում են արևելաեվրոպական փոքր հրատարակչությունների հետ աշխատել: Մեկ էլ ասում են՝ թարգմանություններն իրենց համար շատ կարևոր են, հաճախ նույն գրքի մի քանի թարգմանություն են ունենում: Անգամ ժամանակակից վրացական արձակ եմ գտել այնտեղ: Հայկականից էլ մի ժողովածուում եմ գտել, բայց հայաստանցի հեղինակ չէր, էնպես որ դաղալություն էր:

Արքի յուրահատկություններից մեկն էլ այն է, որ շահույթ չի հետապնդում. գրքերի վաճառքից ստացված ողջ հասույթը գործածվում է տարածքի վարձակալության և նոր գրքեր ձեռք բերելու վրա: Դրա համար այնտեղ գրքերը շատ ավելի էժան են, քան սովորական դանիական գրախանութներում: Իսկ աշխատողներն էլ կամավորներ են:

Երբ ներս ես մտնում, քեզ թեյ կամ սուրճ են առաջարկում: Կարող ես խորհուրդ հարցնել: Կամավորը հաստատ լիքը բան գիտի գրադարակներին դրված գրքերի մասին: «Մենք վաճառում ենք այն, ինչ կարդում ենք»,- ասում է խանութի հիմնադիրներից մեկը:

Մի անգամ էլ մտա, կամավորը Ռուշդի էր կարդում: Հարցրի, թե ինչպես է առաջ գնում, որովհետև ես չէի կարողացել ավարտել: Էդպես զրույցի բռնվեցինք ու ահագին երկար խոսեցինք գրքերի մասին: ԱԷնտեղ նաև գրական վորքշոփի եմ մասնակցել, նախատոնական օրերին գլյուվայն խմել, դանիական գրականությունից զրուցել: Իսկ այս շաբաթ հարցազրույցի էի գնացել, որ ես էլ կամավոր դառնամ:

Այսօր նամակ ստացա, որ իմ կարիքը չունեն, որովհետև միայն շաբաթ-կիրակի օրերին կարող եմ այնտեղ լինել, բայց ուրախ կլինեն ինձ տեսնել իրենց ընթերցումներին և ընդհանրապես կարող եմ գնալ այնտեղ սուրճ խմելու: Ու կգնամ, հաճախ կգնամ:

Արք գրախանութը Կոպենհագենի նոր գրական անկյունն է: Այստեղ են հավաքվելու նաև Կոպենհագենի ջահել գրողները ու միմյանց գործերը քննարկեն:

Արագիլի շատրվանը

Սառան
Սառան

Ամռանը սովորություն ունեի աշխատանքից հետո անցնել քաղաքի կենտրոնով, մեկումեջ կանգնել արագիլի շատրվանի մոտ ու փողոցային երաժիշտներին լսել: Հետո օրերը սկսեցին ցրտել, կյանքս ավելի լեցուն դարձավ, ու քաղաքի կենտրոնում հայտնվելը դարձավ անթույլատրելի ճոխություն:

Բայց շա՜տ հազվադեպ պատահում են այսպիսի չստացված երեկոներ, երբ Դերիլը հանկարծ հիշում է, որ աշխատակիցներով ընթրիքի են գնալու, հոսթի տոնական խնջույքին մասնակցելու համար մոռացել եմ գրանցվել, իսկ յոգայի դասս վերջին վայրկյանին հանում են, որովհետև դասատուն հիվանդ է: Դուրս եմ գալիս ու տուն գնալու փոխարեն հեծանիվս քշում դեպի քաղաքի կենտրոն՝ վերջապես որոշ տոնական գնումներ անելու:

Կանգնում եմ արագիլի շատրվանի մոտ: Մութ է: Սառան շարֆով փաթաթված, տաք-տաք հագնված նստած է կիթառը ձեռքին ու երգում է: Իսկ հետևում տոնավաճառի լույսերն են կայծկլտում: Ամռանը Սառան կանգնում էր շատրվանի կողքին, ու նիհար ուսերը կարմրում էին արևից: Երգում էր Փիթըր Ջոնսի հետ, իսկ ընդմիջմանը կողքի ֆասթֆուդից մակարոն գնում: Հիմա Սառան էլ չի շոգում, իսկ դրսում մութ է:

Այն տխուր ու միայնակ երեկոներից է, երբ ուզում ես մեկը գրկի քեզ, ուրիշ ոչինչ, երբ հազիվ ես քեզ զսպում, որ սմս չգրես՝ կարոտում եմ, երբ գլուխդ դնում ես հեծանիվի զամբյուղին ու լսում Սառային… Ինչքա՜ն բան է փոխվել նախորդ ամառվանից հետո: Ու հավատդ չի գալիս, որ դա ընդամենը մի քանի ամիս առաջ էր:

Անցորդները մեկումեջ կանգնում, լսում են Սառային: Ոմանք նույնիսկ վիդեոներ են անում: Երգն ավարտվում է: Ինձնից բացի կողքս կանգնած երկու տղամարդիկ են ծափահարում: Նրանցից մեկը բարևում է ինձ, հարցնում, թե ոնց եմ: Փիթըր Ջոնսն է:

– Կարծես հոկտեմբեր լինի,- ասում է,- ոչինչ չի փոխվել:

Էրեսունից այն կողմ

Կոպենհագենի հարավի կղզին՝ Աման, Էրեսուն կամրջով միանում է Շվեդիայի հարավում գտնվող Մալմյո քաղաքին: Դանիայի մայրաքաղաքի կենտրոնից նստում ես ավտոբուս ու մեկ ժամ անց հայտնվում ես Մալմյոյի կենտրոնում: Այստեղ նույնիսկ նեղություն չես քաշում, որ նավ նստես (ինչպես Հելսինոր-Հելսինբորի դեպքում էր): Էրեսուն կամուրջը հենց նրա համար է կառուցվել, որ Շվեդիայի հարավը կապվի Դանիային, իսկ այնտեղից՝ ամբողջ Եվրոպային:

Դեպի Շվեդիա
Դեպի Շվեդիա

Սկզբում ցամաքը վերջանում է, ավտոբուսը թունել է մտնում: Հետո անցնում է արհեստական կղզու վրայով և հետո նոր սկսվում է իսկական կամրջային մասը: Հրաշալի տեսարան է. նեղուցը, ամպերը, առագաստանավերը և հեռվում երևացող ցամաքը:

Մալմյոն մեծությամբ Շվեդիայի երրորդ քաղաքն է: Արտաքնապես տիպիկ սկանդինավյան քաղաք է իր մանր աղյուսե շինություններով, մի քանի ջրանցքներով ու զբոսափողոցներով: Ու նորից. եթե չլսես, որ ուրիշ լեզվով են խոսում, ստիպված չլինես այլ դրամով վճարել (որը, ի դեպ, նույնպես կրոն է կոչվում), չես էլ զգա, որ Դանիայից դուրս ես եկել:

Մարդաշատ կամուրջ
Մարդաշատ կամուրջ

Մեր այցելության ժամանակ բավական աշխույժ էր: Չգիտեմ՝ միայն Ultra Bowl-ն էր պատճառը, թե այլ առիթներ էլ կային: Փողոցները մարդաշատ էին: Տպավորություն էր, որ Մալմյոյում ով կա-չկա խոսքները մեկ են արել, տներից դուրս եկել: Հրապարակներից մեկում մեծ բեմ էր դրված, ու հանդիսատեսներից ամենանվիրյալներն արդեն դրա դիմաց տեղ էին պահել, որ համերգի ժամանակ առաջին շարքերում լինեն: Մեկ այլ հրապարակում բազմաթիվ վրաններ էին տեղադրված, որոնց տակ զանազան ուտելիքներ էին վաճառում: Զբոսափողոցի ամեն անկյունում կարելի էր երաժիշտներ տեսնել կամ ծայրահեղ դեպքում ուղղակի երաժշտություն էր միացված: 

Փողոցային երաժիշտ
Փողոցային երաժիշտ

Խանութները բաց էին ու մարդաշատ: Երևում է՝ փորձում էին ամառային վերջին զեղչերից օգտվել: Հաճախ ականջի պոչով ABBA-ի երգերը կորսայիր: Սովորակա՞ն երևույթ է, թե՞ քաղաքի զբոսաշրջիկներին շվեդական մշակույթի նմուշներից մեկին ծանոթացնելու միջոց:

Մալմյոյից Կոպենհագեն. կամրջին չհասած
Մալմյոյից Կոպենհագեն. կամրջին չհասած

Երեկոյան նստեցինք ավտոբուս ու վերադարձանք Դանիա: Ճանապարհին մտածում էի՝ ինչքան խելոք պիտի լինեն մարդիկ, որ հարևանների հետ իրար միս ուտելու փոխարեն միմյանց երկրները կապող կամուրջ կառուցեն: Դա, իհարկե, չի խանգարում, որ շվեդներն ու դանիացիները թաքուն իրար չսիրեն ու իրար ձեռ առնեն:

Կոպենհագենի փողոցներում

Լուիջին ու Սառան
Լուիջին ու Սառան

Հենց Սառան սկսեց երգել, մարդիկ շատացան: Հիմնականում կամերաներն էին հանում ու վիդեոներ անում, մեկ-երկու երգ լսում, կիթառի պատյանի մեջ մանրադրամ լցնում ու հեռանում: Հասկանալով, որ դեռ երկար եմ կանգնելու, հեծանիվս տարա պատի տակ, կայանեցի: Իսկ Սառան Լուիջիի նվագակցությամբ երգեց այնքան, մինչև կիթառի լարերից մեկը կտրվեց: Լուիջին հայտարարեց, որ տարածքը զիջում է Փիթըր Ջոնսին ու մի կողմ քաշվեց: Մոտեցա ու ամբողջ մանրադրամս լցրի պատյանի մեջ:

Էս պուճուր աղջիկը մեծ ուշադրությամբ Լուիջիին էր լսում
Էս պուճուր աղջիկը մեծ ուշադրությամբ Լուիջիին էր լսում

Հենց այդ պահին նստարանին հարմարված մի պապիկ ձեռքով արեց.

– Արի, արի այստեղ նստի, շատ ես կանգնել:

Չնայած պատրաստվում էի գնալ, պապիկին ենթարկվեցի ու նստեցի կողքը: Մինչ նա կսկսեր խոսել, Լուիջին ասաց.

– Շատ շնորհակալ եմ լսելու համար: Երևի երաժշտություն սիրում ես, հա՞:

– Հա, ահավոր շատ եմ սիրում: Շնորհակալ եմ նվագելու համար:

– Որտեղի՞ց ես,- սկսեց պապիկը

– Հայաստանից:

– Հրաշալի՜ երկիր է:

– Եղե՞լ եք այնտեղ:

– Չէ, լսել եմ ջարդերի մասին… համ էլ Նյու Յորքում մի հայկական եկեղեցի կա:

– Նյու Յորքից եք:

– Այնտեղ ապրել եմ, բայց իռլանդացի եմ:

Ես նրան հայտնեցի, որ շատ եմ սիրում Իռլանդիան, իռլանդական գրականությունն ու երաժշտությունը: Իսկ նա սկսեց պատմել, որ արդեն յոթ տարի է, ինչ Կոպենհագենում է, վեց գիրք է գրել, հենց յոթերորդն էլ գրի, կվերադառնա Նյու Յորք, որ իր գրածների համար վեց հարյուր անուն է գործածել, երեք հարյուր դանիական, հարյուր շվեդական, հարյուր նորվեգական և հարյուր ֆիննական: Հետո արտաբերեց իր ամենասիրած անունը, որը մի քանի ֆաքից էր կազմված: Ասաց, որ կյանքում հինգ-վեց գիրք է կարդացել: Հարցիս, թե ինչպես է առանց կարդալու գրում, պատասխանեց, որ թերթեր է շատ կարդում:

Իռլանդացի պապիկը
Իռլանդացի պապիկը

Փիթըր Ջոնսն արդեն պատրաստ էր, Best Time-ով սկսեց: Պապիկն ականջիս ինչ-որ բաներ էր պատմում, որոնք չէի լսում, որովհետև երգի վրա էի կենտրոնացել: Մեկ էլ հարցրեց.

– Kelly Family խմբին գիտե՞ս:

Ցնցվեցի ու նայեցի դեմքին.

– Ո՞նց չգիտեմ: Իմ սիրած խումբն է:

– Յոթ տարի առաջ եմ հայտնաբերել, երբ եկա այստեղ: Ի՜նչ հրաշալի պատմություն ունեմ: Անպայման գրելու եմ նրանց մասին… ունենալ տասներեք երեխա ու բոլորին երաժշտության մեջ ներքաշել: Ու ինչպիսի՜ երաժշտության:

– Հա, ափսոս՝ մոռացվել են հիմա:

– Բայց յություբում լիքը նյութ կա…

– Ի դեպ, ես նրանցից մի քանիսին հանդիպել եմ:

– Փեդիի՞ն:

– Փեդիի համերգին եղել եմ, բայց համերգից անմիջապես հետո փախավ: Ու առանձնապես ինձ դուր չի գալիս, թե ինչ է դարձել: Պատրիսիային եմ հանդիպել:

– Բայց լավ է, որ նրանցից մի քանիսն իրենց ընտանիքներով են երաժշտական խմբեր կազմել:

– Հա, օրինակ Անջելոն:

Հետո սկսեց պատմել, որ ամերիկյան ինչ-որ հայտնի խմբի վոկալիստ իր բարեկամն է, որ իր կինն էլ Քենեդուն է բարեկամ, արանքում նշեց, որ Կոպենհագենում գրանցված է որպես անտուն: Պատմեց նավի վրա որպես կապիտան անցկացրած քսան տարիների, իր նկարած վավերագրական ֆիլմերի ու BBC-ի արած իր մասին հաղորդումների մասին:

Պապիկից վատ հոտ էր փչում: Երևում էր՝ վաղուց չի լողացել: «Հիգիենային չի հետևում, անտրամաբանական խոսք, մեծամոլական զառանցանքներ»,- մտածեցի: Փորձեցի մի կողմ շպրտել ներսիս հոգեբույժին ու տեսնել պապիկի ախտանիշների հետևում թաքնված հրաշալի մարդուն, որը Kelly Family է լսում:

Ավելացրեց, որ երբեք Իռլանդիա չի վերադառնալու:

Փիթըր Ջոնսը
Փիթըր Ջոնսը

– Ինչպես մնացած իռլանդացի գրողներն Իռլանդիայից փախել են, այնպես էլ ես… բայց ինձ ճիշտ հասկացիր, ես իռլանդացի եմ ու հպարտ եմ, որ իռլանդացի եմ… բայց դու Հայաստանից պատմի, ո՞նց է էնտեղ:

– Լավ,- կարճ պատասխանեցի՝ փորձելով Փիթըրին լսել:

– Ուզում էիք ԵՄ մտնել, հա՞:

– Չէ:

– Հա, ճիշտ է, Ռուսաստանի ազդեցության տակ եք:

Փիթըրը սկսեց Russian Blue-ն երգել:

– Լավ երգ է, լսենք,- առաջարկեց պապիկը:

Փիթըրը վերջացրեց համերգը: Վազեցի մոտը, հարյուր կրոնանոց պարզեցի ու ասացի, որ ուզում եմ դիսկերից մեկը գնել: Վերցրեց ու երեք հատ տվեց ինձ:

– Մեկն եմ ուզում:

– Իսկ ես քեզ երեքն եմ տալիս,- ասաց:

Շնորհակալություն հայտնեցի ու ասացի, որ սիրում եմ իր երգերը ու հաճախ եմ փնտրում Կոպենհագենի փողոցներում: Ուրախացավ: Հայտնեցի նաև, որ ես էի մեյլով հարցրել, թե ուր է կորել:

– Շատ հաճելի է,- ասաց,- երբեմն թվում է՝ մարդիկ չեն լսում, ուղղակի անցնում են: Նամակդ էլ ստացել էի մի օր, երբ ահագին հուսահատված էի: Ահագին քաջալերեց:

– Ես էլի կգամ:

Փիթըրը ձեռքս պինդ սեղմեց:

– Դիսկերը կոպիա արա ու բաժանիր ընկերներիդ:

– Կուղարկեմ Հայաստան:

– Շնորհակալ եմ,- ու ձեռքս նորից սեղմեց:

Մոտեցա իռլանդացի պապիկին, որ հաջող ասեմ:

– Բարի գալուստ ֆան ակումբ,- հայտարարեց,- կհանդիպենք Կոպենհագենի փողոցներում:

Միջազգային համայնքը Կոպենհագենում

Բուսակերների ընթրիք Ադամի տանը: Ներկաներից բնավ ոչ բոլորն են բուսակեր
Բուսակերների ընթրիք Ադամի տանը: Ներկաներից բնավ ոչ բոլորն են բուսակեր

Դանիայում բնակվող արտասահմանցիներից շատ եմ լսել, թե այստեղ ինտեգրվելը շատ դժվար է: «Մինչև դանիերեն չսովորեցի, ինձ այս հասարակության մասը չզգացի»,- ասում է ֆրանսուհի կոլեգաս, որը Դանիա տեղափոխվել է շատ տարիներ առաջ, ունի դանիացի ամուսին ու երեխաներ: Նույնը կասեն արդեն մի քանի տարի այստեղ բնակվող բոլոր արտասահմանցիները: Մի րոպե… մարդիկ ուզում են ինտեգրվել առանց լեզու սովորելու՞: Ո՞ր երկրում է դա հնարավոր:

Բայց Կոպենհագենում շատ հեշտ է միջազգային համայնքում ինտեգրվելը: Հա, մի զարմացեք: Օրինակ Բեռլինում դա շատ դժվար էր գուցե այն պատճառով, որ ամեն ազգություն իր առանձին համայնքն ու միջոցառումներն ուներ կամ գուցե որովհետև բեռլինաբնակ օտարները ժամանակի ընթացքում դառնում էին տեղի գերմանացիների նման:

Ասենք, Դանիան էլ հայ համայնք ունի, որի հանդիպումներից մեկին ներկա գտնվելուց հետո երդվեցի այլևս այնտեղ չհայտնվել: Բայց կոնկրետ Կոպենհագենը մի չգրանցված, չպաշտոնականացված ու չհայտարարված միջազգային համայնք ունի, որին ինտեգրվելը չափից դուրս հեշտ է: Այ հենց դրա մասին եմ ուզում պատմել:

Եվրոպական այլ մայրաքաղաքների համեմատ Կոպենհագենում օտարերկրացիները շատ քիչ են: Եթե այդ բազմությունը բաժանենք երեք մասի, կստանանք երեք բավական փոքր խմբեր. ուսանողներ, մասնագիտացված աշխատողներ և սև աշխատանք անողներ (հիմնականում արևելքից): Իմ նշած միջազգային համայնքը ձևավորել է երկրորդ խումբը: Այստեղ հավաքվում են տարբեր տարիքի, ռասսայի, սեռի, ազգության մարդիկ: Նրանք կարող են ինձ նման նորեկներ կամ ավելի քան քսան տարի այստեղ բնակվողներ լինել:

Բայց ինչպես վերևում արդեն նշեցի, պաշտոնապես նման համայնք գոյություն չունի: Դրանք առանձին խմբավորումներ են, որոնք տարբեր առիթներով խաչվում են իրար հետ. meetup-ը, համալսարանի միջազգային բաժինը, couchsurfing-ը, ֆեյսբուքյան զանազան խմբեր և այլն: Արդյունքում՝ բոլորը բոլորին ճանաչում են: Եթե մեկի հետ էլ նոր ես ծանոթանում, մի հինգ րոպե խոսելուց հետո անպայման մի ընդհանուր ծանոթ կգտնես: Ինչ-որ առանձին ենթամշակույթ, զուգահեռ իրականություն է ձևավորվել հենց Կոպենհագենի ներսում, դանիացիներից անկախ:

Այս խմբերի յուրահատկություններից մեկն այն է, որ դրանք «միօգտագործման» չեն: Բեռլինում բազմիցս պատահել է, որ գնամ զանազան հանդիպումների, ծանոթանամ մարդկանց հետ, որոնց այլևս երբեք չեմ տեսնելու: Այստեղ ամեն հանդիպումից հետո նրանք, ում հետ հասցրել ես շփվել, անպայման հեռախոսի համար կամ մեյլի հասցե են վերցնում կամ միանգամից պայմանավորվում, թե հաջորդ անգամ երբ և որտեղ են հանդիպելու: Հետո, երբ նոր միջոցառումներ են լինում, յուրաքանչյուրն իր պարտքն է համարում նոր ընկերներին տեղեկացնել: Ու այդպես շրջանակն անընդհատ մեծանում է՝ ներառելով աշխատանքային պայմանագրով եկած գրեթե բոլոր արտասահմանցիներին: Ձևավորվում է մի շրջապատ, որտեղ քեզ լավ ես զգում ու չես ուզում դրանից դուրս գալ, չես մտածում ինտեգրվելու մասին:

Բայց մյուս կողմից, այս միջազգային համայնքը նաև փախուստի տեղ է նրանց համար, ովքեր փորձել են կամ ահավոր ցանկանում են ինտեգրվել: Դանիական շրջապատ մտնելու անկարողության արդյունքում գալիս են այստեղ, անընդհատ հանդիպումներ կազմակերպում, նորանոր մարդկանց հետ ծանոթանում՝ հավատալով, որ Կոպենհագենում շրջապատ ունեն: Հա, ունեն շրջապատ, որտեղ ոչ մի տեղացի չկա:

Այնուամենայնիվ, այս հանդիպումներին ժամանակ առ ժամանակ գալիս են նաև դանիացիներ: Գալիս են հետաքրքրությունից դրդված կամ որովհետև ամուսնացած են արտասահմանցու հետ կամ ինչ-որ ընդհանուր թեմա ունեն: Գալիս են, անգամ միմյանց հետ անգլերեն խոսում: Նրանցից շատերը միայն մեկ անգամ են հայտնվում ու անհետանում: Տարօրինակ բան է. այս միջազգային միջավայրերում դանիացիներից շատերն իրենց օտար են զգում սեփական քաղաքում:

Սիրում եմ Կոպենհագենի միջազգային համայնքը: Ինչ-որ տաք բան կա մեջը, դեմք ու հոգի ունի: Բամբասանքներ են պտտվում սրանից-նրանից, մեկը մյուսին արգելում է իր հանդիպումներին գալ, իսկ մեկ ուրիշը երեսուն հոգանոց հանդիպում է կազմակերպում՝ հուսալով, որ իր ուզած մարդը կգա: Նա գալիս է ուրիշի հետ: Մի երրորդը գնում է հանդիպմանը թաքուն հույս փայփայելով, որ իր սպասած մարդն էլ այնտեղ կլինի: Այստեղ խոսում են աշխատանքից, քաղաքականությունից, պատերազմից, կանանցից ու տղամարդկանցից, ուտելիքից, դանիացիներից ու եղանակից: Ու Կոպենհագենի միջազգային համայնքում, որն անուն չունի ու իրականում չկա, որի գոյության մասին դանիացիները ոչինչ չգիտեն, պատմություններ են հյուսվում, որոնք մի օր անպայման ջրի երես են դուրս գալու: