Հանգստի մշակույթը Հայաստանում և Դանիայում

Երեկ վերջապես գիտական հոդվածս ավարտեցի և ուղարկեցի ղեկավարիս: Պիտի դեռ հունիսի վերջին՝ արձակուրդ գնալուց առաջ ուղարկեի, բայց մի այլ կարգի սթրեսված էի, ու եթե նույնիսկ նստում էի, որ աշխատեմ վրան, մի քանի րոպեից ուշադրությունս շեղվում էր: Թողեցի, գնացի արձակուրդ, եկա, կենտրոնացա վրան ու մի քանի օրում ավարտեցի: Ավելին՝ աշխատանքի ընթացքից նույնիսկ հաճույք էի ստանում:

Իռլանդիայում հանգիստս ինձ մի ամբողջ տարվա էներգիա տվեց
Իռլանդիայում հանգիստս ինձ մի ամբողջ տարվա էներգիա տվեց

Մինչև արձակուրդ գնալս՝ հունիսին, ղեկավարիս հետ լիքը տարաձայնությունների մեջ էի: Անընդհատ իրար չէինք հասկանում, լուրջ խոսակցություններ էինք ունենում, ավելի ներվայնանում ու էդպես փակուղու մեջ էինք հայտնվել, ոչ մի կերպ չէինք կարողանում գործն առաջ տանել: Էդ ժամանակ միայն մի բան գիտեի. ես արձակուրդի կարիք ունեմ: Ու երևի ղեկավարս էլ, որովհետև երբ երկուսս էլ վերադարձանք արձակուրդից ու նույն թեմաներով հերթական զրույցն ունեցանք, ամեն ինչ շատ խաղաղ ու կառուցողական անցավ: Ես էլ բավական արդյունավետ սկսեցի աշխատել:

Դանիայում արձակուրդը կարևոր բան է: Այստեղ ամեն ամիս աշխատելով վաստակում ես երկու վճարովի արձակուրդային օր, որոնք կարող ես գործածել հաջորդ արձակուրդային տարում: Եթե մի ամբողջ տարի աշխատել ես Դանիայում, քեզ հինգ շաբաթ վճարովի արձակուրդ է հասնում: Արդյունքում՝ երբ արձակուրդ ես գնում, ստանում ես ամբողջական աշխատավարձդ: Ավելին՝ ամեն արձակուրդային տարվա սկզբից (մայիսի մեկից) առաջ, եթե գրանցել ես ամառային արձակուրդդ, ստանում ես նաև լրացուցիչ գումար՝ «արձակուրդային»: Ես դրա մասին իմացա միայն այն ժամանակ, երբ ապրիլի աշխատավարձս իմ իմացածից շատ էր եկել:

Երբ աշխատանքից դուրս ես գալիս, գնում ուրիշ տեղ, քո վաստակած արձակուրդային օրերը տեղափոխվում են նոր աշխատատեղ: Այսինքն, տեսականորեն կարող ես մի տեղից մյուսը գնալ ու անմիջապես արձակուրդ վերցնել: Այստեղ կարևորվում է ոչ թե կոնկրետ աշխատավայրում աշխատած ամիսները, այլ ընդհանրապես որևէ տեղ աշխատելու փաստը: Կարող ես վճարովի արձակուրդ գնալ նույնիսկ այն ժամանակ, երբ գործազուրկ ես:

Լավ, իսկ այդ ի՞նչ գումար է, որ անգամ գործազուրկ ժամանակ կարող ես ստանալ: Իմ կարճ խելքով, որքանով հասկացա, դրանք պահումներ են աշխատավարձից, մոտավորապես կենսաթոշակայինի նման: Էդ փողը քոնն է, ոչ ոք դրան ձեռք տալ չի կարող, բայց կարող ես ստանալ միայն այն դեպքում, եթե արձակուրդ գնաս: Հետևաբար, եթե այդքան չես հասկանում, որ քեզ հանգիստ է պետք, ապա գոնե հանուն լրացուցիչ գումարի կանես դա:

Հիմա գանք Հայաստան: Ըստ օրենքի, յուրաքանչյուր աշխատողի ամեն տարի չորս շաբաթ վճարովի արձակուրդ է հասնում (վտանգավոր մասնագիտությունների լրացուցիչ օրերը չեմ հաշվում): Հիմա ասեք. ձեզնից քանի՞սն է չորս շաբաթ արձակուրդ գնացել: Ինչու՞ չեք գնում: Շեֆը չի՞ թողնում: Բա ինչու՞ եք սուսուփուս հարմարվում:

Հայաստանում հանգիստը լուրջ թեմա չէ, ու դրան մատների արանքով են նայում թե՛ շատ գործատուներ, թե՛ աշխատողներ: Գործատուն թույլ չի տալիս, որ աշխատողն իրեն հասանելիք ամբողջ վճարովի արձակուրդը վերցնի, աշխատողն էլ դրանից մեծ թեմա չի սարքում: «Բա որ գործից հանի»,- մտածում է:

Իսկ գործատուն գիտակցու՞մ է, որ իր սեփական շահերից է բխում աշխատողներին արձակուրդ ուղարկելը: Գիտակցու՞մ է, որ հանգստացած աշխատողն ավելի լավ է իր գործն անում, քան ամիսներ անդադար սթրեսված, ամիսներով արձակուրդ չգնացածը: Գիտակցու՞մ է, որ հոգնած աշխատողին կարող է ամբողջ տասներկու ժամ պահել, բայց այդպես էլ իր ուզած արդյունքը չստանալ, մինչև հանգստացած աշխատողն այդ գործը կարող է մի քանի ժամում ու ավելի որակյալ անել: Իսկ աշխատողը գիտակցու՞մ է, որ երևի ոչ թե գործից է զզվում, այլ արձակուրդի կարիք ունի: Գիտակցու՞մ է, որ շեֆը ոչ թե անտանելի մարդ է, այլ ուղղակի վաղուց երկուսն էլ հանգստի չեն գնացել: Գիտակցու՞մ է, որ իր արածը կարող է ավելի որակյալ լինել, եթե մի երկու շաբաթով մեկնի ծովափ:

Բայց ի՞նչ եմ ասում: Գործատուին պե՞տք է արդյոք որակ: Պե՞տք է արդյոք գոհացուցիչ արդյունք: Թե՞ հերիք է էշից ցեխը հանել, մի կերպ աշխատողին քարշ տալ, մինչև հոգնածությունից շունչը փչի: Եվ ու՞մ է պետք հանգիստ, առողջ, ոչ ներվային հասարակություն: Ու՞մ է պետք տարբեր ոլորտներում որակ ստանալ: Չէ՞ որ Հայաստանը ցածր ստանդարտների երկիր է:

Լյուբեկ. հանգստի քաղաքը

Լյուբեկում անցկացվելիք վիքենդը պիտի որ այս տարվա միակ իսկական արձակուրդս լիներ, որ զոռով քամել, պոկել էի Էրասմուս մունդուսից: Բայց ղեկավարիս ուշացնելու պատճառով թեզս դեռ հանձնված չի, ու ուղեղս լրիվ անջատելը դառնում է անհնար:

Այնուամենայնիվ, պարբերաբար ինքս ինձ հիշեցնում եմ, որ էստեղ եկել եմ հանգստանալու, որ պետք է մոռանալ կյանքի բոլոր չարիքները, թուլանալ ու հաճույք ստանալ: Դրա համար դուրս գալիս անգամ կոմպս հետս չվերցրի: Պայուսակիս մեջ միայն ապարատս, գիրքս, բլոկնոտ ու քրիչս, մի շիշ ջուրն ու խնձորն էին: Դուրս եկա Լյուբեկն ուսումնասիրելու:

Առաջին հայացքից՝ իսկապես, տիպիկ գերմանական քաղաք է: Ավելին՝ տիպիկ Հանզեատիկ կամ գուցե տիպիկ հյուսիսեվրոպական: Շատ բաներով Բրեմենը, Բրանդենբուրգը, Համբուրգն ու Կոպենհագենն է հիշեցնում: Որ շատ խորանամ, Քյոլնն ու Դյուսելդորֆն էլ կավելացնեմ:

DSCF4697

Բայց Լյուբեկը մի էական տարբերություն ունի: Քաղաքի մի մասը բլրի վրա է, հետևաբար վերև-ներքև կա: Նիդեռլանդների տափակությանը սովորած աչքերիս համար դա խիստ անսովոր էր, բայց մյուս կողմից էլ լրացուցիչ հմայք էր հաղորդում:

Սկսեցի ջրանցքի ափին զբոսնելով: Մի կին էր գետնին նստած, կողքին՝ ինչ-որ խմիչքի մետաղյա տարա: Էնպես մենակ ու անհոգ էր: Քայլեցի կամրջով, որտեղ սիրահարների ծանոթ կողպեքներն էին ամրացված: Առաջին անգամ դրանք Պրահայում եմ տեսել, բայց ո՞ր քաղաքն է դրանց հայրենիքը:

DSCF4695

Հետո մի հատ էլ գնացի դարպասների դիմաց: Իսկապես շատ սիրուն էր: Տուրիստական կենտրոնից թանգարանների բուկլետ վերցրի ու որոշեցի առնվազն մի թանգարան գնալ: Քչփորեցի ու գտա. «Գունթեր Գրասի տուն»: Օրորալով-շորորալով, շուրջս նայելով, հետ ու առաջ անելով քայլեցի դեպի թանգարան: Մինչ այդ պիտի քաղաքապետարանի հրապարակով անցնել: Մի բան, որ երևի առանց բացառության գերմանական ամեն մի քաղաք ունի: Մենակ Բեռլինում չեմ տեսել, բայց Բեռլինն իր ամեն ինչով ոչ ստանդարտ քաղաք է, էնպես որ հաշիվ չէ:

Հրապարակի կողքի փողոցները երթևեկելի չէին, լցված էին մարդկանցով ու խանութներով: Առաջին անգամ մտքովս անցավ, թե ինչ անհարմար բան է, երբ քաղաքի հին մասում էսքան խանութներ են տնկում: Հնությունը մի տեսակ կորում է:

Աներթևեկելի փողոցներում ամեն քայլափոխին փողոցային երաժիշտներ էին ու բավական որակյալ համերգներ էին տալիս: Լյուբեկը բավական երաժշտական քաղաք դուրս եկավ: Իմ տեսածներից երևի միայն իռլանդական քաղաքներին է զիջում:

DSCF4712

Հասա Գունթեր Գրասի թանգարան: Աշխատողը չէր ուզում ներս թողնել, որովհետև քառասունհինգ րոպեից փակվում էին: Ինքս ինձ ու նմանատիպ թանգարանները լավ իմանալով ասացի, որ դա ինձ հերիք է: Իսկապես, նայելու բան շատ քիչ կար, պատերին գրվածներն էլ մենակ գերմաներեն էին, իսկ ես ուղեղիս զոռ տալու հավես հեչ չունեի: Տոմսը գնելիս ինձ մի անգլերեն բուկլետ տվեցին, որտեղ Գունթեր Գրասի կենսագրությունն էր գրված: Էդպես մտա վերջին սենյակը, փռվեցի աթոռներից մեկին ու սկսեցի կարդալ: Ընդհանրապես, սիրում եմ գրողների թանգարաններում անջատվել: Բայց արի ու տես, որ Գրասը ոչ միայն գրող է, այլև նկարիչ ու քանդակագործ: Այ քեզ բազմատաղանդ:

DSCF4715

Թանգարանից դուրս գալիս հիշեցի, որ դեռ ժամեր առաջ պիտի սուրճ խմեի ու հա հետաձգում էի: Որոշեցի, որ ժամանակն է դոզաս ստանալու, ուղևորվեցի դեպի հացի խանութ (bakery-ին հայերեն ո՞նց են ասում :D), մի բաժակ սուրճ ու շոկոլադե մաֆին վերցրի, նստեցի ու մամայիս բացիկ գրեցի, որն ինձնից ուշ Երևան կհասնի:

Լյուբեկ. ես ու ճամպրուկս մեն-մենակ

Բեռլին հասնելուց առաջ ուզում էի մի երկու օրով ուղեղս անջատել, հայտնվել օտար քաղաքում ու մոռանալ ամեն ինչի մասին: Բնականաբար, ամենալավ տարբերակը ճանապարհին որևէ տեղ կանգ առնելն էր: Ռիփը Լյուբեկը խորհուրդ տվեց, գաղափարը դուրս եկավ: Ասաց՝ տիպիկ գերմանական քաղաք է:

Բայց առաջին զարմանալի տարբերությանը, որ հանդիպեցի, այն էր, որ հոսթելներն առանձին մենակ աղջիկների ու տղաների սենյակներ ունեին, ու կարևորը՝ դրանք խառը սենյակներից թանկ չէին: Իսկ մնացած նմանություն-տարբերություններին պիտի հանդիպեի քաղաքում հայտնվելուց հետո:

Կայարանից դուրս եկա ու սկսեցի ճամպրուկս առաջ գլորել: Ծանր էր, դժվար էր գնում: Փաստորեն մոռացել էի, թե ինչ գլխացավանք է ամբողջ ունեցվածքդ պարունակող ճամպրուկով ճամփորդելը: Կամ գուցե Հելսինկիում ու Կոպենհագենում այնքան էլ բարդ չէր, որովհետև Լիլին էլ էր հետս, ու կարող էի ճամպրուկս մի քանի վայրկյանով թողնել նրա հսկողության տակ, վազել, ցուցատախտակները ստուգել: Իսկ էսպես անգամ գնացքում զուգարան գնալիս խառնվում էի իրար: Չէ՛, գողացվելուց չէի վախենում. 170 կմ/ժ արագությամբ սլացող գնացքում հազիվ թե ինչ-որ մեկը հասցնի կոտրե բավական ամուր կողպեքը, իմ հագած շորերի մեջ իրեն պետքականը գտնել ու թաքնվել, որ չբռնվի: Ուղղակի անտեր ճամպրուկները վտանգավոր են պայթյունների տեսանկյունից:

Հա, ուրեմն, մի կերպ ճամպրուկս դուրս բերեցի Լյուբեկի կայարանից ու սկսեցի առաջ գնալ: Հազիվ էր շարժվում: Հե՞տ եմ սովորել ճամպրուկ գլորելուն: Գուցե անիվները մաշվել են: Կամ էլ Լյուբեկի ասֆալտը լավը չէ: Մի խոսքով, բավական տաժանակիր աշխատանք էր ճամփի առաջին մասն անցնելը: Իսկ երբ հանկարծ աչքիս առաջ բացվեցին քաղաքի միջնադարյան դարպասները, շունչս կտրվեց: Ես հասկացա, որ ճիշտ ընտրություն եմ արել Լյուբեկ գալով:

Շուրջս նայելով կամաց-կամաց առաջ գնացի: Ոնց որ արդեն սովորել էի ճամպրուկիս: Վերջապես հասնում եմ հոսթելի փողոցին: Գտնում եմ հասցեն, մտնում ներս: Տերն իտալացի է: Ազգանունս չի գտնում ռեզերվ արածների մեջ: Թուղթս է նայում, ասում՝ սա ուրիշ հոսթել է: Ասում եմ՝ հա, ուրիշը ուրիշ, բայց ես մեյլ եմ ստացել, որտեղ գրել էին, որ չեքին էս հասցեում լինեմ: Չէ որ չէ, չկա տենց բան: Նյարդերս խախտվում են: Առավոտյան վեց անց կեսից ոտքի վրա եմ, մի կերպ իմ բոյաչափ ճամպրուկով հասել եմ տեղ, հիմա ասում է՝ էստեղ չէ, մի կես կմ էլ պիտի գնամ:

Ջղայնացած դուրս եմ գալիս: Քարտեզը հանում ու հոսթելի իսկական հասցեն փնտրում: Լավ, շատ հեռու չէ: Երրորդ փողոցը ձախի վրա: Բայց վրաս հալ չկա, սատկում եմ արդեն: Մի կողմից էլ արևը: Շոգից երբեք չէի դժգոհի, բայց երբ առավոտից ճամփեքին ես, ու վրադ էդքան բեռ կա, լրացուցիչ քրտնարտադրությունն ուղղակի ներվայնացնող է:

Մի երկու քայլ առաջ եմ գնում, հասնում առաջին փողոցին ձախից: Ու էստեղ հիստերիկաս բռնում է: Ախր սա էր էն փողոցը, որի մասին մեյլում նշվել էր: Չգիտեմ՝ ոնց էի էն մեկում հայտնվել: Ուղղակի փողոցների անունները նման էին, իտալացին էլ չէր նկատել, որ ուրիշ է: Բայց էստեղ մի նոր մարտահրավեր է առաջ գալիս. փողոցը դիք է, պիտի բարձրանամ: Դա հերիք չէ, սալահատակ է, այսինքն՝ ճամպրուկս հաստատ չի գլորվի: Խորը շունչ եմ քաշում, վերջին ուժերս հավաքում ու առաջ շարժվում: Ըհը, գտա հոսթելը: Մտքիս մեջ ասում եմ՝ բա որ մենակ չեքինն էստեղ լինի, ուղարկեն մյուս տեղը: Կգժվեմ, կասեմ ինձ ավտո նստացրեք, տարեք կամ տաքսի կանչեք: Բայց չէ, բախտս բերեց,  նույն տեղում էի գիշերելու:

Սենյակս կոչվում էր Էդինբուրգ:

– Երրորդ հարկ,- ասաց ընդունարանի աշխատողը:

– Վերելակը որտե՞ղ է,- հարցրի:

– Չկա, աստիճաններով:

Էստեղ քիչ մնաց գոռայի: Լրիվ ուժասպառ էի: Էդ ճամպրուկով երեք հարկ (հայերեն ասած՝ չորս) բարձրացողը չէի: Բայց դե սուսուփուս բեռս քաշեցի մուտքի մոտից ու քայլեցի դեպի աստիճանները: Էդ պահին ընդունարանի աշխատակցուհին տարածքի բանվորներից մեկին բռնեց.

– Էս ճամպրուկը Էդինբուրգ բարձրացրու:

Նման դեպքերում միշտ հրաժարվում եմ օգնությունից: Բայց էս անգամ լայն ժպտացի և շնորհակալություն հայտնեցի:

Սենյակում ինձնից բացի մեկ էլ մի կին կար, էն էլ քնած: Միայն իգական սենյակների լավն էլ հենց էդ է, որ երբեք լիքը չեն լինում: Արագ դուշ ընդունեցի, շորերս փոխեցի ու դուրս՝ Լյուբեկն ուսումնասիրելու:

շարունակելի

Ամառային շաբաթ օրը Խրոնինգենում

Հետևում թողեցի տրանսպորտի թանկացման հետ կապված զարգացումները Երևանում. երեկոյան կնայեմ վիդեոները, կկարդամ հոդվածները: Հագա ջինսից յուբկաս, որովհետև շոգ էր, շալվարով կշոգեի: Դեմ գնալով քյառթուական բոլոր օրենքներին՝ հագա նաև սպորտային կոշիկներս, որպեզի երեկոյան տուն գալիս չսառեմ ու տանից դուրս եկա: Նստեցի իմ անվճար փոխադրամիջոցը, որը միշտ էլ անվճար է լինում անկախ տրանսպորտի թանկացումներից, իսկ տրանսպորտը, ասում են, այս տարի թանկացել է էստեղ: Չգիտեմ, չեմ օգտվում: Եվ ուղևորվեցի դեպի քաղաքի կենտրոնում:

Խրոնինգենում մարդ չի մնացել: Ուսանողներն էլ, մշտական բնակիչներն էլ, մի խոսքով՝ բոլոր-բոլորը, բացառությամբ մագիստրոսական թեզ գրող դժբախտներից ու նրանց դժբախտությանը ծառայող գրադարանի աշխատակիցներից, գնացել են քաղաքից: Վերադարձել են իրենց տները կամ մեկնել են այնտեղ, որտեղ իսկական արև կա: Քաղաքը թողել են տուրիստներին:

Հենց մտա կենտրոն, նկատեցի, որ ինչ-որ շատ են քարտեզները ձեռքին դեսուդեն նայող տուրիստները: Ու կապ չունի՝ նրանք հոլանդերեն, գերմաներեն, անգլերեն, թե մեկ այլ լեզվով են խոսում: Խրոնինգենը տուրիստական քաղա՞ք: Երևի աշխարհում էլ տեղ չի մնացել, որոշել են էստեղ գալ:

DSCF4576Կենտրոնը, այնուամենայնիվ, մարդաշատ է: Եղանակն էլ կապ ունի, շաբաթվա օրն էլ: Մոտերքից երաժշտություն է լսվում: Փնտրում եմ, որ գտնեմ աղբյուրը: Տանգո: Մի քանի զույգ տանգո են պարում: Հայտարարությունն ասում է՝ ամեն շաբաթ օր մինչև օգոստոսի եսիմքանիսը, այս ժամից այս ժամն այսինչ տեղում: Հոլանդացի զույգերը եկել էին տանգո պարելու: Առաջին անգամ էր, որ հոլանդուհու կանացիությունն ու նրբությունը տեսա: Պարզ զգեստի մեջ գծագրվում էին հսկայական մարմնի նուրբ ուրվագծերը: Ու ճոճվում էր հոլանդուհի իր զույգի ձեռքերում, ծալվում, ճկվում: Բարձրակրունկների մեջ ոտքերը նրբորեն բարձրանում էին, թեքվում, առաջ գալիս, հետ գնում: Կյանքիս մեջ առաջին անգամ տեսա բարձրակրունկների հմայքը, որոնք այդքան փչացրել է մեր հասարակությունը՝ դարձնելով ամենօրյա հանդերձանքի բաղադրամաս:

DSCF4578Թողեցի պարողներին, առաջ գնացի: Մի հեծանիվ էր կանգնած, վրան՝ լիքը իրեր: Գրությունը՝ աշխարհի շուրջ արդեն երեք տարի, կողքը՝ մի ջահել տղա: Սկսեցի զրուցել հետը: Լավ անգլերեն էր խոսում: Հարցրեց՝ որտեղից եմ: Հայաստա՞ն, ես ուզում եմ գալ ձեր երկիրը: Չէ՜, վա՜յ, դա Վրաստանն էր, բայց Հայաստան էլ եմ ուզում գալ: Ձեր բոլորի ազգանունները նույն վերջավորությունն ունեն, չէ՞: Ասաց, որ առայժմ միայն Եվրոպայով է ճամփորդում ու սովորում, սովորում, սովորում: Ինքը Հունգարիայից է՝ գնչու: Հարցրի, թե արդյոք հեծանիվով է ուզում Հայաստան գալ: Ուղտով, նավով, փղով, ինչով պատահի,- պատասխանեց:

 

DSCF4580

Մի քիչ էլ առաջ, ու մտա Հերեստրատ՝ քաղաքի ամենակենտրոնական փողոցը, որտեղ նույնիսկ հեծանիվների մուտքն է արգելված: Գետնին նստած էր փողոցային արտիստը ու տեղում արվեստ էր ստեղծում, որը վաղն արդեն հաստատ չէր լինելու, որովհետև նրան էլի եմ տեսել նույն գործի վրա ուրիշ պատկերներ ստեղծելիս:

 

Մի քիչ զբոսանք, հետո վերադարձ դեպի Խրոտը մարկտ, «Երեք քույրեր» սրճարան-փաբ-ռեստորան կամ ինչ անուն ուզում եք, տվեք: Բացօթյա տարածքում հազիվ մի սեղան գտա ու սառույցով բիթեր լեմոն պատվիրեցի: Մատուցողուհին ժպտում էր: Զարմանալիորեն: «Երեք քույրերում» ու ընդհանրապես Խրոնինգենում մենք սովորել էինք սպասարկման ոլորտի ներկայացուցիչների վատ վերաբերմունքին: Հետո հասկացա. ինձ տուրիստի տեղ է դրել: Մի քիչ կարդացի, մի քիչ գրեցի՝ հայացքս Մարտինի աշտարակի ժամացույցին, որ չուշանամ:

Երբ ժամը եկավ, ուղևորվեցի դեպի Պինտելիեր, որտեղ Սրջանին էի հանդիպելու գարեջուր խմելու: Արևը հեռացել էր Պինտելիերի բակից, մի քիչ ցրտոտ էր: Ամեն դեպքում, դրսում նստեցինք: Մատուցողուհին ասաց, որ շատ սիրուն մազեր ունեմ: Սրջանը թե՝ իմ մազերին էլ կոմպլիմենտ արա: Հա, լավն է,- ասաց աղջիկը,- ոնց որ դաշնակահարը լինես: Լավ աղջիկ է,- վրա բերեց Սրջանը,- ոնց որ հոլանդացի չէ: Բելգիացի կլինի, բայց Խրոնինգենի առոգանություն ունի: