«Փաստեր Ֆինլանդիայի մասին»․ Էռլենդ Լո

Հունվարին երբ մտա Բերգենի իմ սիրելի գրախանութն ու ուզեցի նորվեգերեն գիրք գնել, վաճառողն Էռլենդ Լոյի «Նաիվ։ Սուպերն» առաջարկեց։ Ռիսկ չարեցի․ նորվեգերեն էդքան կձգե՞մ որ, անգլերեն թարգմանությունը գնեցի։ Գիրքն ահագին դուրս եկավ։ Իսկ կորոնայի օրերին էնքան շատ էի նորվեգերենի մեջ, որ երբ հաջորդ անգամ հայտնվեցի Բերգենում, առանց երկար-բարակ մտածելու նույն գրախանութից ձեռք բերեցի Լոյի՝ արդեն նորվեգերեն «Փաստեր Ֆինլանդիայի մասին» գիրքը։ Հետո, երբ պիտի սկսեի տարբեր մարդկանց խորհուրդ տալ գիրքը կարդալ, պիտի հայտնաբերեի, որ այն երբևէ անգլերեն չի թարգմանվել։

Ժամանակակից նորվեգերեն կարդալն էնքան էլ հեշտ գործ չէր։ Ուղղագրությունը մտքիդ մեջ վերածում ես դանիերենի, որ հասկանաս, որոշ բառեր անծանոթ են, պիտի բառարանում նայես, չգիտես անգամ կարդացածդ ոնց է արտասանվում (երբեմն Մորթենի համար բարձրաձայն կարդում էի դանիերեն հնչողությամբ)։ Բայց արժեր հանուն էսպիսի հրաշալի գրքի մի քիչ տառապել նորվեգերենի ձեռքը։

«Փաստեր Ֆինլանդիայի մասին» գրքի հերոսը Նորվեգիայում Ֆինլանդիայի դեսպանատան պատվերով Ֆինլանդիան նորվեգացի զբոսաշրջիկների համար գովազդող բրոշյուր պետք է պատրաստի։ Եթե երբևէ Սկանդինավիայում ապրել եք, կիմանաք, որ էս փաստն ինքնին ծիծաղելի է․ Սկանդինավիայի բնակիչների համար Ֆինլանդիան վերջին պետությունն է, որտեղ մտքներով կանցնի հանգստանալ։ Այն հայտնի է իր տափակ մակերեսով ու միապաղաղ անտառներով ու լճերով։

Ամբողջ գիրքը կառուցված է հենց էդ բրոշյուրը ստեղծելու շուրջ։ Գրքի հերոսը հերթով փորձում է տարբեր փաստեր հիշել Ֆինլանդիայի մասին, որոնք արժե ներառել։ Հիշում է նրանց սերն ալկոհոլի նկատմամբ, հիշում է, որ էնտեղ լիքը ջուր կա (ինքը հիդրոֆոբ է, ջրի հետ կապված ամեն ինչից սարսափում է), հիշում է Նոկիան, ֆիննական դիզայնը և այլն, և այլն։ Ու էս ամեն ինչն էն սկանդինավյան հատուկ հումորով է պատմում, որով սկանդինավցիները սիրում են խոսել իրենց հարևանների մասին։ Կարդալու ողջ ընթացքում հռհռոցս դրել էի։

Ու էս ամենի հետ մեկտեղ քննարկում է նաև այլ հարցեր։ Գլխավոր հերոսը սկզբում հարցնում է, թե ինչու են մարդիկ տեղից տեղ տեղափոխվում, թե ինչու են իմիգրանտները թողնում իրենց տները, գալիս, լցվում Նորվեգիա։ Իսկ գրքի վերջում քննադատում է ֆիններին, որ իրենցից մի քիչ տարբերվող մարդկանց հանդեպ անհանդուրժող են։ Ծաղրելով Ֆինլանդիան՝ ծաղրում է նաև Նորվեգիան․ Ֆինլանդիայի փոխարեն պատվիրում է Նորվեգիայի նկարներ։ Եթե ֆյորդներ մեջը չլինեն, Նորվեգիան Ֆինլանդիայի տեղ կանցնի։

Քննվում է նաև հերոսի միայնությունը։ Ինքը քննարկում է ընկերուհի ունենա, թե չէ։ Բայց հաճելի կնոջը նորից հանդիպելու համար երկրորդ անգամ մեքենան ապօրինի կայանում է, որ գնա, տուգանային հրապարակից վերցնելու, նորից հանդիպի սպասարկող կնոջը։ Հետո, երբ այդ նույն կնոջ տանը գիշերը կնոջ փոքր եղբորը՝ մտավոր խնդիրներ ունեցող Բիմին է հետևում, զանազան մտքեր են այցելում տան ու միայնության մասին ու թե ինչպես ինքը տուն չունի․ «Բայց ես տուն եմ ուզում, ամեն գնով տուն եմ ուզում, բայց այլևս տուն չունեմ, ոչ մի բան տուն չէ, ու հենց դա է ցավը, դա է բոլորը մեկում, ջուրն այստեղից է գալիս, դա հենց ինքն աղբյուրն է, որ ամեն ինչ տունն է և ոչինչ տունը չէ, որ երբեք հնարավոր չի լինի տուն վերադառնալ, որովհետև տուն գալ նշանակում է սովորել հեռվում ապրել»։

Այս նույն հերոսը, որ գրքի սկզբում իմիգրանտների գալուց նեղվում է, Բիմին փրկում է ֆաշիստների ձեռքից ու փորձում ֆաշիստական մտքերը Բիմի ուղեղից հանել։ Դե Բիմն էլ, որ սկզբում իսլանադական սագաներով էր տարված, հետո սկսում է ֆաշիստական ու Հոլոքոսթը հերքող մտքեր է արտահայտել, հայտարարում, որ մեծ հաճույքով Լենի Ռիֆենշտալի գիրքն է կարդում, որովհետև ուզում է ռեժիսոր դառնալ։

Գիրքն ամբողջությամբ անանուն գլխավոր հերոսն է պատմում, ու մտնում ես նրա աշխարհը։ Ինքն էն տիպիկ «փոքր քաղաքի», «մեծ աշխարհ չտեսած», «քառակուսի մտածող» սկանդինավցիներից է, բայց հեղինակը հերոսին սիրել է տալիս, ընթերցողին ցույց է տալիս նրա հաճախ միամիտ, բարի ու հակասական, բայց նաև կարծրատիպերով առաջնորդվող արժեհամակարգը։ Ու ի վերջո, հերոսը, ինչպես մնացած բոլորս, ընդամենը մի բան է ուզում․ միայնակ չլինել։

«Փաստեր Ֆինլանդիայի մասին» գրքի հերոսը «Նաիվ։ Սուպերի» հերոսին շատ նման է․ նույն միամիտ, նեղմիտ ու բարի աշխարհայացքն է։ Բայց եթե «Նաիվ։ Սուպերում» հումորն ուղղակի էստեղ-էնտեղ էր շպրտվում, ապա «Ֆինլանդիայում» այն ավելի կատարելագործվել ու իմաստավորվել էր, ավելի նպատակաուղղված էր ծաղրելու Ֆինլանդիան, Նորվեգիան ու ընդհանրապես Սկանդինավիան։

Մտածում եմ՝ գիրքը հայերեն թարգմանեմ։ Լավ հեշտ կթարգմանվի։

Բերգենը կորոնայի ժամանակ

Երբ հունվարի վերջին վերադառնում էի Բերգենից, կոկորդս բորբոքված էր, հազում էի ու փռշտում էի։ Այն ժամանակ կորոնան դեռ նոր-նոր էր հայտնվում, ու չգիտեի՝ սեզոնային սուր շնչական վարա՞կ էր, թե՞ ԿՈՎԻԴ-19։ Այն ժամանակ դեռ աշխարհն իր բնականոն հունով էր գնում, ու մտքիս ծայրով էլ չէր անցել դիմակ կրել, չվերթս հետաձգել կամ ինքնամեկուսանալ։ Բաժակը բաժակի հետևից տաք թեյ էի դատարկում, ու միակ ուզածս շուտ տուն հասնելն ու անկողին մտնելն էր։

Բերգենում բոլոր մայրամուտներն էին սիրուն։ Տեսարան մեր փողոցից կեսգիշերից քիչ առաջ

Հետո եկան կորոնայի ժամանակները, իրար հաջորդող իրար նման օրերը, տնից դուրս չգալու ու տնից աշխատելու ճոխությունը, ու Բերգենը դարձավ իմ առօրյայի անբաժանելի մասը․ գրեթե ամեն օր Բերգենի իմ սիրելի յոգայի ստուդիայում Զումով կամ տեսագրությամբ յոգա էի անում։ Ու երբ կորոնայի հետ Կոպենհագենն իր տափակ տեղանքով գնալով ավելի խեղդող դարձավ, երբ պարզ դարձավ, որ մոտ ժամանակներս ոչ մի պետություն Հայաստանի հետ սահման չի բացելու, հենց հայտարարվեց, որ Դանիան Նորվեգիայի հետ սահմանները բացում է, Կոպենհագեն-Բերգեն ուղիղ չվերթի տոմսերը գնվեցին։

Այդ օրվան երկար էինք սպասում։ Չվերթը շատ ուշ ժամի էր․ ամբողջ օրն առջևում էր։ Մինչև օդանավակայան մեկնելը լիքը բան պիտի հասցնեինք։ Բայց նախաճաշին նկատեցի, որ մեր չվերթը չեղարկվել է։ Արագ կապվել ավիաուղիների հետ, նոր չվերթ ամրագրել, ինչը նշանակում էր, որ ուղիղ վեց ժամ ավելի շուտ էինք մեկնելու, նշանակում էր, որ նախաճաշից հետո ընդամենը երկու ժամ ունեինք օդանավակայան հասնելու համար։

Կոպենհագենի օդանավակայանում ու ինքնաթիռում դիմակները պարտադիր էին։ Ես չգիտեմ՝ Հայաստանում ոնց են մարդիկ հերոսաբար ժամեր շարունակ կրում այդ դիմակները, որովհետև մենք գումարային ընդամենը երեքուկես ժամ դիմակ կրելուց հետո արդեն խեղդվում էինք․ հենց Բերգենի օդանավակայանից դուրս եկանք, դիմակները հանեցինք ու խորը շունչ քաշեցինք։ Բերգենի օդը մաքուր էր, իսկ մենք կարոտել էինք մաքուր օդը։

Ես ու քաղաքը միասին

Քաղաքը հենց այն էր, ինչ ուզում էի․ լեռներ, առուներ արշավներ, բայց նաև քաղաքային աշխույժ կյանք ու սկանդինավյան երկար ամառային գիշերներ, յոգայի դասեր։ Ու որպես բոնուս մեր՝ այնտեղ գտնվելու օրերին անձրև ահագին քիչ եկավ, իսկ դա եզակի բան է Բերգենի համար։ Այստեղ անձրևն այնքան սովորական է, որ բնակիչները քայլում են հսկայական հովանոցները թևի տակ դրած, որ անհրաժեշտության դեպքում արագ բացեն՝ հաճախ նույնիսկ չնկատելով դրա ծանրությունը։

Բերգենն իմ հայկական ինքնության ու դանիական կյանքի մի յուրահատուկ խառնուրդ է․ օտար երկիր է, բայց լեզուն ու վարքուբարքը ծանոթ են, կարողանում եմ դանիերեն հաղորդակցվել տեղացիների հետ, բայց մյուս կողմից էլ լեռներ կան, անտառներ կան, ու դրանք Հայաստանն են հիշեցնում։

«Դիլիջան»

Մենք մեր օրերն անցկացնում էինք սարերը բարձրանալով ու նկատելով, որ ոնց որ Դիլիջանում լինենք։ Այն օրերին, երբ սար չէինք բարձրանում, քաղաքում էինք թափառում, մայրամուտներ նայում, գրախանութներ այցելում։ Հասցրի երկու անգամ յոգայի գնալ։ Ինգվիլդն այս անգամ կարիք չուներ հիշողությունը փորփրելու, որ ինձ հիշի․ կարանտինի միջով ամենատարօրինակ կերպով միասին ենք անցել, իսկ կարանտինի ընկերակիցներին չեն մոռանում։

Եթե որևէ մեկին հետաքրքրում է, թե ինչու են Նորվեգիայում կորոնավիրուսի թվերն ավելի փոքր, քան Դանիայում, ապա պարզապես պետք է մեկ անգամ ոտք դնել այնտեղ։ Թեև զգուշավորության կանոններն ընդհանուր առմամբ Դանիայում ու Նորվեգիայում նույնն են, Նորվեգիայում մարդկանց վարքը խիստ տարբեր է․ այնտեղ բավական լուրջ են ընդունում բոլոր կանոնները, ի տարբերություն Դանիայի, որտեղ շատերն իրենց էնպես են պահում, ասես կորոնան չի էլ եղել։ Բերգենում մարդիկ պարտադիր հերթերում հեռավորություն էին պահում։ Շատ սրճարաններ միայն QR կոդով մենյուներ ունեին, ու սրճարանում նստած ժամանակ առցանց էիր պատվիրում։ Էդպիսով մատուցողների հետ շփումը նվազագույնի էր հասցված։ Յոգայի ստուդիայում Ինգվիլդը խիստ հետևում էր, որ բոլորը ձեռքերը լվանան դասից առաջ, գորգիկների համար գծանշված տարածքներ կային, հանդերձարանը չէր գործում, բոլորը պիտի սեփական գորգիկներով գային, Ինգվիլդը ներկաներից ոչ մեկին չէր մոտենում, ուղղումներ չէր անում։ Էս բոլոր կանոնները թեև Կոպենհագենի յոգայի ստուդիաներում էլ կան, բայց իրականում ամբողջությամբ չեն գործում։

Նորվեգիայի չքնաղ բնությունը

Էս ամենի արդյունքում Բերգենում նաև ապահովության զգացում կար։ Ու խաղաղություն կար։ Ու չէինք ուզում էնտեղից հեռանալ։ Ու գիտեմ, որ ամառային Բերգենը խաբուսիկ չէ, որ հենց էնպես չեմ ասում, թե էնտեղ կապրեի, որովհետև Բերգենում եղել եմ նաև ամենացուրտ ու ամենամութ ժամանակ, եղել եմ ամենաանձրևոտ ժամանակ ու, միևնույն է, կապրեի էնտեղ։

Վերջին օրը չվերթից առաջ․ նավարկում ենք Նորվեգիայի արևմտյան ափի ֆյորդներով ու անցնում խայտառակ սիրուն տեղերով

Մեր վերադարձի չվերթն էլ էր չեղարկվել, բայց մինչ կհասցնեինք որևէ բան անել, մեզ համար Օսլոյով չվերթ էին ամրագրել, որը փոխել չկարողացանք։ Ճանապարհին երազում էինք, որ Բերգեն-Օսլոն կամ Օսլո-Կոպենհագենը չեղարկվի կամ Բերգեն-Օսլոյից չհասնենք մեր հաջորդ չվերթին, որ մի օր էլ մնանք Նորվեգիայում, մի օրով էլ երկարացնենք արձակուրդը։ Առաջին անգամ տուն գնալ չէինք ուզում։

Բայց Բերգենով ավարտվեց մեր ամառային արձակուրդը։ Իսկ Հայաստանը մնաց մյուս անգամ։ Տեսնես ե՞րբ։

Բերգեն. վերադարձ

Այն քաղաքները, որոնցում մի շաբաթից երկար եմ մնացել, իրենց երգերն ու տրամադրությունն ունեն, համն ու զգացողությունները, որոնք վերադառնում են հենց այն վայրկյանին, երբ նորից ոտք եմ դնում տվյալ քաղաք։ Բերգենում ինչ֊որ հոգևոր ընդարձակության զգացողություն եմ ունենում։ Ինչ֊որ ներքին ուժ ու համարձակություն է իջնում վրաս, ու մարմնիս հետ ավելի խորը կապ եմ հաստատում։

Դեռ ինքնաթիռում էի, երբ անցանք ծիածանի վրայով, տեսա ինքնաթիռի մի քանի սանտիմետրանոց ստվերը դիմացին ամպին, իսկ երբ ամպերի միջով անցանք, զգացի, թե որքան մեծ ու հզոր է ինքնաթիռը ու որքան փոքր է երկնքի ու ամպերի համեմատ։ Իսկ հետո արդեն Բերգենն էր՝ իր անդադար անձրևով, որ տեղացիների համար այնքան սովորական է, որ փողոցները նույնքան մարդաշատ են, որքան արևոտ օրերին։ Բերգենն էր՝ իր սարերով ու լույսերով, ու ես էի՝ անանուն ու անտեսանելի, որովհետև քաղաքում ոչ մեկի չեմ ճանաչում յոգայի ուսուցիչներիցս բացի։

Ինքնաթիռից իջնելուց ու վարձով սենյակս գտնելուց հետո անմիջապես վազեցի յոգայի։ Ինգվիլդը տեսավ ինձ, նայեց֊նայեց ու.

-Լա՛նգա սի՛դեն։

Ասել կուզի՝ երկար ժամանակ է անցել։ Տարօրինակ զգացողություն էր հասկանալը, թե ինչ է ասում, բայց պատասխանել չկարողանալը։ Անգլերենի անցա, բացատրեցի, որ Բերգենում չէի, որ Դանիայում եմ ապրում, որ նորվեգերեն հասկանում եմ, որովհետև դանիերեն գիտեմ։ Ու ի տարբերություն նախորդ անգամվա, Ինգվիլդն այս անգամ դասը նորվեգերեն անցկացրեց։ Ընդամենը մի տարուց մի քիչ շատ է անցել, ինչ վերջին անգամ Բերգենում եմ եղել, բայց էնքա՜ն բան է փոխվել. Ինգվիլդն արանքում հասցրել է ևս մեկ երեխա ունենալ, իսկ Բենեդիկտի մազերը երկարել են, սև է ներկել։

Սովորաբար երբ որոշ ժամանակ անց նորից նույն քաղաքն եմ վերադառնում, էնպիսի զգացողություն եմ ունենում, թե ոչ մի տեղ չէի գնացել, միշտ այնտեղ էի եղել, ու իմ կյանքն այդ ընթացքում երազ է եղել։ Բայց նախորդ անգամ Բերգենում լինելս թվաց նախորդ կյանքում, ուրիշ իրականության մեջ։ Ու յոգայի դասից հետո տուն քայլեցի՝ այն ժամանակվա երգերը բարձր միացրած, երգելով Քորթնի Բարնեթի հետ, երգելով բարձրաձայն, որովհետև, միևնույն է, ոչ ոք ինձ չի ճանաչում էստեղ, ու ինչ կուզեմ, կանեմ։

Ու հիշողությունները հերթով սկսեցին վերադառնալ. այն մի քանի օրը, որ Մորթենը եկել էր ծնունդս միասին նշելու, Ստոլցեկլայվեն բարձրանալս, որ այս անգամ, ցավոք, չեմ հասցնի, բոլոր այն ռեստորանները, որտեղ մենակով ընթրել եմ, իմ տան տակ գտնվող սուպերմարկետը, որտեղից այս անգամ էլ գնումներ արեցի, բայց այս անգամ տունս ուրիշ տեղ է, դիմացի բլուրը՝ վառվռուն լույսերով, լուսաբացները, որոնցից աչքս կտրել չէի կարողանում ու երեկոները Դորթե Նորսի պատմվածքների հետ, որ այնքա՜ն սազում էին այս քաղաքին։

Կապրեի Բերգենում։

722 աստիճան դեպի դրախտ

— Բնական աստիճաններ են դեպի սարի գագաթը,֊ ասաց ռումմեյթս,֊ Ստոլցեկլայվեն գուգլիր, կգտնես։

722 ուղղաձիգ աստիճան դեպի սարի գագաթը, առաջին մասը հեշտ է, հետո՝ դժվարանում է, ձմռանը խորհուրդ չի տրվում. սղլիկ է։ Միակողմանի է։ Դեպի քաղաք վերադառնալու այլ ճանապարհներ կան։ Բերգենի կենտրոնից վերև ու հետ քաղաք Ֆլոյենով 15 կմ է։

Ու քանի որ կիրակի օրը բացառիկ լավ եղանակ էր լինելու (ես ասեմ՝ լավ եղանակ, դուք հասկացեք՝ արևոտ), որոշեցի օրս նվիրել 722 աստիճաններին. միևնույն է, էսպես թե էնպես նախատեսել էի ոտքով Ֆլոյեն բարձրանալ (անցյալ շաբաթ ճոպանուղով էի բարձրացել), իսկ ավելի բարդ ճանապարհով սար բարձրանալը պիտի որ ավելի հետաքրքիր լիներ։

Առավոտյան նախաճաշից հետո նանայի թեյ լցրեցի թերմոսս, փաթաթվեցի տաք շորերիս մեջ, բայց այնպես, որ շարժվելը դժվար չլինի, ու ճամփա ընկա։ Հեռախոսս ցույց էր տալիս ջերմաստիճանը. մինուս մեկ ըստ Ցելսիուսի։ Լավ է՝ անձրև չի եկել էս մի քանի օրը, ուրեմն աստիճանները սառած չեն լինի։ Սկանդինավիայում ապրելիս մի բան եմ սովորել. երբ արևը դուրս է գալիս, կամ չունի՝ ջերմաստիճանը մինուս ինչքան է, պիտի դու էլ դուրս գաս, որովհետև հետո չգիտես՝ երբ արև կտեսնես։

Միացրել էի Ջուլյան Բեյքերի երգերը ու լսելով գնում էի, որը շուտով փոխարինվեց K’s Choice֊ով։ Ճանապարհի առաջին մասը քաղաքով էր անցնում։ Ես ասեմ քաղաք, դուք հասկացեք՝ սարն ի վեր բարձրացող փողոցներ իրենց առանձնատներով։

DSC_2832.JPG
Դեպի աստիճանները. սկզբում պետք էր այս տների փողոցներով անցնել

Երբ արդեն բավականաչափ բարձրացել էի, առանձնատների շարքերը փոխարինվեցին ծառուղիներով ու աշնանային սիրուն տեսարաններով։ Արևն էլ փայլում էր, ու շուրջն ամեն ինչ շատ սիրուն էր։ Կարճ ժամանակ անց հայտնվեցի աստիճանների ներքևի մասում։ Իրոք, սկիզբը դժվար չէր։ Բարձրացողներն էլ շատ էին։ Այնուամենայնիվ, նվագարկիչս անջատեցի, ականջակալներս հանեցի, որ միայն բարձրանալու վրա կենտրոնանամ։ Ու էդպես սկսեցի առաջանալ մյուսների պես արագ ու հանգիստ։

Աստիճանները գնալով ավելի ուղղաձիգ էին դառնում։ Մի քանի տեղ նույնիսկ ոտքս պլստաց, որովհետև քարերը սառած էին։ Չնայած անձրև չէր եկել, այնտեղ բազմաթիվ մանր֊մունր աղբյուրներ կային, որոնք գիշերային ցրտից ու վերևում ավելի ցածր ջերմաստիճաններում լինելուց սառել էին։ Ընկնելու դեմ միջոց մտածեցի. սկսեցի չորեքթաթ բարձրանալ, որ եթե պլստամ, ձեռքերով որևէ քար բռնած լինեմ։

Առաջին անգամ կանգ առա, որ հանգստանամ, երբ կեսին հասա։ Երկրորդ կեսն ավելի բարդ էր լինելու, իսկ շունչս արդեն կտրվում էր։ Գլխարկս ու շարֆս հանեցի, դրեցի պայուսակս։ Մորթենին գրեցի, որ կեսին եմ հասել ու որ ավելի վտանգավոր ու ուղղաձիգ է շարունակությունը։ Առաջարկեց կանգ առնել։ Գրեցի, որ միակողմանի է, տարբերակ չունեմ։ Եթե նույնիսկ ունենայի էլ, դեռ փոքրուց երբեք սար բարձրանալուց կանգ չեմ առնում, մինչև գագաթին չեմ հասնում։ Հիշում եմ՝ մի անգամ Հանքավանում ոնց մեծ խմբով սկսեցինք սար բարձրանալ ու վերջում միայն չորսով գագաթին հասանք՝ ես, եղբայրս, հայրս ու հորեղբորս տղան։ Բոլորս Իշխանյաններ։ Էդ օրը, էդ պատկերը միշտ աչքիս առաջ է, երբ որևէ բան անելիս հանձնվել֊չհանձնվելու որոշման առաջ եմ կանգնում։

IMG_20181028_183259_477.jpg
Աստիճանների վերջերը

Մի երկու կում թեյ խմեցի ու շարունակեցի։ Չորեքթաթ բարձրանալն օգնում էր նաև, որ շատ չհոգնեմ։ Բայց աստիճանները գնալով ավելի էին նեղանում, ավելի ուղղաձիգ դառնում, ու դադարներ առնելն առանց ճանապարհը փակելու գրեթե անհնար էր դառնում։ Էդպես մի պահ, երբ դանդաղել էի, հետևիցս եկողն ինձ հրեց իր ճանապարհից։ Քիչ էր մնում՝ ընկնեի։ Գիտեմ, որ մարդիկ կան, ստորոտից ժամանակ պահած են բարձրանում, ու իրենց դիմացի դանդաղաշարժները նյարդայնացնում են։

Կարմրած֊քրտնած, շնչակտուր հասա գագաթին։ Իսկ սարի գագաթից սիրուն տեսարան էր բացվում։ Նստեցի էնտեղ, խմեցի թեյիս մնացած մասը ու սկսեցի մտածել։ Ստոլցեկլայվեն բարձրանալը շատ նման է ակադեմիական կարիերայի. սկզբում հեշտ է, բայց ինչքան բարձրանում ես, էնքան ավելի ուղղաձիգ է դառնում։ Չես կարող դանդաղել, որովհետև հետևիցդ եկողը կհրի, կգցի քեզ։ Չես կարող հետ գնալ, որովհետև միակողմանի է։Հաճախ պլստան է։Եթե բավականաչափ ուժեղ չես, պետք է ստեղծագործականությունդ գործի դնես (ինչպես ձեռքերս էի օգտագործում բարձրանալիս)։ Բայց երբ հասնում ես գագաթին, տեսարանը գեղեցիկ է։

DSC_2845.JPG
Տեսարանը սարի գագաթից

Մի քիչ հագնստանալուց հետո սկսեցի մրսել։ Պետք էր համով բանով ու տաք տեղով պարգևատրել ինձ։ Ուրեմն ժամանակն է՝ քայլել սարի վրայով դեպի Ֆլոյեն, դեպի քաղաքակրթություն, որն իմ գտնվելու վայրից 3 կմ այն կողմ էր։ Ճանապարհ ընկա, միացրի նավագարկիչս, սկզբում՝ Քարին Փոլուարթ, հետո՝ Վաքսահաչի։

Իսկ դեպի Ֆլոյեն գնացող ճանապարհն ահավոր սիրուն էր։ Անցնում էր լճերի մոտով։ Լճերի մեջ արտացոլված էին շրջակայքի ծառերը, ու արտացոլանքն էնքա՜ն պարզ էր, որ թվում էր՝ անհատակ մի անտառ է աչքիդ առաջ, ոչ թե լիճ։ Լճերից մի քանիսն էլ լրիվ սառած էին, ու դա ստուգելու համար շատերը քարեր էին նետել։ Քանի որ սառույցը թափանցիկ էր, թվում էր՝ լճի վրա քարեր են լողում։

DSC_2860.JPG
Լճերից մեկը

Անց նաև մամռապատ անտառներով։ Մամուռն էնպես էր տարածվել, որ թվում էր՝ կանաչ գորգ է փռված։ Ոնց որ հեքիաթներից լիներ։ Ու չէի զարմանա, եթե հանկարծ ինչ֊որ անկյունից որևէ տրոլ կամ էլֆ հայտնվեր։

Ֆլոյենում հսկայական հերթ էր։ Անցյալ շաբաթ, երբ բռնացրել էի մի քանի ժամ, երբ անձրև չէր գալիս ու միայն ամպամած էր, արագ֊արագ ճոպանուղով բարձրացել էի։ Հնարավոր էր՝ Բերգենում գտնվելուս ընթացքում միակ երկու ժամն էր, երբ ոչ միայն անձրև չէր գալիս, այլև ես ազատ էի։ Ի՞նչ իմանայի, որ էսքան սիրուն շաբաթ֊կիրակի ենք ունենալու, ու կարողանալու եմ ամբողջ հինգ ժամ դրսում մնալ։Անցյալ շաբաթ էլի Ֆլոյենը մարդաշատ էր, բայց ոչ մի կերպ չէր համեմատվի այսօրվան։

Իսկ Ֆլոյենում՝ քաղաքի սիրուն տեսարանի ֆոնին, Լիլիթի ծննդյան օրվա առթիվ վիդեո նկարեցի։ Անցյալ շաբաթ էլ Թոյվոյի պաշտպանության առթիվ էի վիդեո արել։ Ֆլոյենը դարձել է շնորհավորանքների վայր։

Տաք շոկոլադ խմելուց ու նորվեգական նրբաբլիթ ուտելուց հետո քաղաք վերադառնալու ժամանակն էր։ Կարելի էր, իհարկե, ճոպանուղով իջնել, բայց դե ես մտքիս դրել էի սկզբից մինչև վերջ ոտքով գնալ։ Հետո, ճոպանուղին այնքան ուղղաձիգ է, որ անցյալ անգամ ահավոր վախեցել էի։ Էդպես ոտքով ճամփա ընկա, քայլեցի ևս մի ժամ ու հասա տուն։

Հասա տուն հոգնած՝ մտածելով, թե էս ինչ լավ արշավ էր, մտածելով, թե ինչքա՜ն նման էր դեպի Մոհերի ժայռեր արշավին։ Նորից մենակ, նորից պլստան, արևի տակ ու լիքը մտքերով։ Սիրում եմ լեռները։ Լեռներն ինձ կիրակի օրով ու ցուրտ ժամանակ դուրս կբերեն։

 

 

Ամենուր և ոչ մի տեղ

Գրեթե բոլորի շնորհավորանքներում մի ընդհանուր գիծ կար. «Ե՞րբ ես գալիս…»։ Կետերը կարելի է փոխարինել բազմաթիվ քաղաքներով. Երևան, Բրյուսել, Գենտ, Փարիզ, Լիոն, Դուբլին, Լոնդոն, Կոպենհագեն, Լոս Անջելես, Պրահա, Բեռլին, Խրոնինգեն, Ուտրեխտ և այլն, և այլն, և այլն։

Նորվեգիայի Բերգեն քաղաքի իմ սենյակում նստած հերթով պատասխանում էի բոլորին, հերթով պլաններ էինք կազմում, թե մոտ ապագայում ով ում է այցելելու։ Բերգենում բացարձակապես ոչ մեկի չեմ ճանաչում ու առավոտից իրիկուն մեր ինքնաշեն երկու լաբերում նորվեգացիներին եմ հետազոտում։ Հետազոտվողներից մեկը դանիական հեռախոսի համար ուներ։ Հարցրի, թե արդյոք դանիացի է։ Ասաց, որ չէ, բայց Կոպենհագենի համալսարանում հանդիպել ենք։

DSC_2772.JPG
Բերգենը վերևից

Հիշեցի այն երեկոն, երբ Լանգեբրոյում գարեջուր էինք խմում, ու մի նորվեգացի կար մեզ հետ։ Հիշեցի, թե ինչպես էի փորձում հետը դանիերեն խոսել, ինքն էլ նորվեգերեն, ու իրար գրեթե չէինք հասկանում։ Դիթեն էլ էր մեզ հետ։ Դիթեն գրել էր՝ մյուս անգամ հետ գամ Կոպենհագեն, հանդիպենք։ Վերջին անգամ մի տարի առաջ ենք հանդիպել։ Ինքը Անգլիայից էր եկել, ես՝ Ֆինլանդիայից։ Երկուսս էլ նույն խնդիրներն ունեինք մեր նոր աշխատանքային միջավայրերում։ Դիթեն դեռ Անգլիայում է, իսկ ես այլևս Ֆինլանդիայում չեմ։

Բայց Բերգենում, միևնույն է, ոչ մեկի չէի ճանաչում։ Ու այդքան անծանոթ լինելն ինձ լրիվ անդեմ ու անտեսանելի էր դարձնում։ Դրա համար երբ յոգայի դասատուն ինձ հիշեց նախորդ դասից ու առաջարկեց դասն անգլերեն վարել, հաճելիորեն զարմացա. ուրեմն այնքան էլ անդեմ չեմ այստեղ։ Միջանցքներում ինձ բարևում են հետազոտությանս մասնակցած ուսանողները։ Իսկ ես շարունակում եմ հագնվել ինչպես ուզում եմ ու անել ինչ ուզում եմ. միևնույն է, ոչ ոք ինձ չի ճանաչում այստեղ։

Օրինակ անցյալ գիշեր չդիմացա իռլանդական փաբի կենդանի երաժշտությանը. բլյուզ էին զոռ տվել, իսկ ես հավես չունեի։ Դուրս եկա փաբից համերգի ավարտից շատ առաջ, ականջակալներս հագա, միացրեցի Լիզա Հանիգանի We, the Drowned֊ը ու սկսեցի վազել Բերգենի կենտրոնի նեղլիկ փողոցներով։ Այդ ժամին քաղաքի կենտրոնում երևի միակ մարդն էի, որ մենակ էր։ Երգն ավարտվում էր, նորից էի միացնում, նորից ու նորից։ Այնքան վազեցի, մինչև այլևս չէի կարող։

Ես ամենուր եմ ու ոչ մի տեղ։ Երևի չկա մարդ, որ էնքան շատ մարդկանց ճանաչի, ինչքան ես։ Երևի չկա մարդ, որ էնքան մարդկանց մտերիմ համարի, ինչքան ես։ Ու հանկարծ հայտնվել եմ մի քաղաքում, որտեղ ոչ ոք չկա, որտեղ ոչ մեկի չեմ ճանաչում ու չեմ էլ ուզում հետները ծանոթանալ. միևնույն է, կարճ ժամանակով եմ այստեղ։ Ոչ այնքան կարճ, որ չզգամ մենակությունն ու շփման պակասը։ Ու ոչ այնքան երկար, որ նոր ծանոթությունները որևէ իմաստ ունենան։

Հիմա Բերգենում եմ, իսկ Մառլենը՝ Կոպենհագենում։ Գրել էր, որ ծննդյանս օրվա մոտակայքում գալու է Կոպենհագեն։ Ափսոսանք էի հայտնել, որ չենք հանդիպի։ Մառլենին շատ եմ կարոտում։

Ալիրեզան գրում է՝ «Երեկ «Գիտություն և կոկտեյլներին» չկայիր»։ Գրում եմ՝ նոյեմբերին կգամ։ Վերենան գրում է՝ հանդիպենք սուրճ խմելու։ Ասում եմ՝ Դանիայում չեմ։ Շառլոթն իր ծնունդին է հրավիրում։ Ասում եմ՝ Օրհուսում գտնվելու օրերս դեռ չգիտեմ։ Ես չգիտեմ՝ ինչ եմ անում Բերգենում։ Ավելի ճիշտ, գիտեմ։ Բայց չգիտեմ՝ ինչու։ Մորթենն ասում է՝ հերթով բոլոր քաղաքները գրավում եմ, գնալով ընդլայնում եմ իմ աշխարհը։

Գնալով ընդլայնում եմ իմ աշխարհը ու գնալով ավելի անկարևոր է դառնում տարածությունը ու թե որտեղ եմ։ Գնալով ավելի անհնար է դառնում մտերիմ հարաբերություններ կառուցելը մի երկրում։ Ու ես ընտրում եմ արձակուրդային ընկերությունները. շաբաթ֊կիրակիներս ու արձակուրդներս նվիրվում են ճամփորդելուն։ Նվիրվում են սիրելի մարդկանց համար ճամփորդելուն։