Այրի լինելու դժվարությունները Քոլմ Թոբինի «Նորա Վեբստեր» վեպում

Անցյալ տարի Լուիզիանայի գրական փառատոնում Քոլմ Թոբինն ասաց, որ իր թիրախային լսարանն Իռլանդիայի Վեքսֆորդի բնակչությունն է: Ինքը գրում է Վեքսֆորդի համար ու Վեքսֆորդի մասին ու զարմանում է, թե ոնց են իրեն ուրիշներն էլ կարդում:

Երևի Թոբինը մի քիչ սխալվում էր, որովհետև հենց նոր փակեցի «Նորա Վեբստերը» ու մտածեցի՝ այ քեզ բան, էս ինչ լավ գիրք էր:

«Նորա Վեբստերը» 60-ականների վերջի Իռլանդիայի գավառական Էնիսքորթի քաղաքում բնակվող քառասուն տարեկանում այրիացած կնոջ մասին է: Ընտանիքի միակ կերակրողը մահացել է, ու չորս երեխաների հոգսը մնացել է Նորայի ուսերին: Նորան ամուսնանալուց ի վեր չի աշխատել: Չգիտի՝ կկարողանա՞ արդյոք գործ գտնել:

Բայց գավառական քաղաքում, որտեղ բոլորը բոլորին գիտեն, Նորան իր հոգսերի հետ մենակ չէ: Բոլորի ուշադրության կենտրոնում է, ու նրա ամեն մի քայլը քննադատվում է: Մի կողմից, պետք է իր վիշտը հաղթահարի ու օգնի երեխաներին, որ նրանք էլ հաղթահարեն: Մյուս կողմից, պետք է ապրուստի միջոցներ հայթայթի: Ու ի վերջո, պետք է կարողանա այնպես անել, որ հարևան-բարեկամների քննադատությանը չարժանանա:

Էնիսքորթիում որքան էլ մարդիկ քիթները խոթում են ուրիշի կյանք, նույնքան նաև օգնության հասնող են: Նորայի նախկին շեֆը նրան աշխատանք է առաջարկում: Նախկին միանձնուհի Լորին երգի դասեր է տալիս: Նորայի մի քույրն ու ամուսնու եղբոր կինը զբաղվում են փոքր տղաների խնամքով: Բայց մյուս կողմից էլ Նորան նկատում է, որ իր քույրն ու ամուսնու եղբոր կինն իր երեխաներից ավելի տեղյակ են լինում, քան ինքը: Նմանապես ինքն իր քրոջ մասին շատ բան չի իմանում: Նորայից լիքը բան թաքցնում են՝ չիմանալով, թե ինչ ռեակցիա կտա, եթե իմանա: Բայց Էնիսքորթին փոքր տեղ է, ու լուրերը շատ արագ են տարածվում: Նորան քրոջ նշանադրության մասին իմանում է իր կոլեգայից:

Նորան ամուր կին է: Իր երեխաներին ատամներով պաշտպանում է, ու երբ դպրոցում անարդարություն է կատարվում կրտսեր որդու նկատմամբ, բոլորին խառնում է իրար՝ մինչև ուզածին հասնի: Նորան ամեն ինչ անում է երեխաների համար, բայց գալիս է մի պահ, որ սկսում է ինքն իրենով զբաղվել: Ի՞նչ կասեն Մարգարեթն ու Ունան, եթե տղաներին տանը մենակ թողնի ու երեկոյան տնից դուրս գա: Ի՞նչ կասեն, եթե ձայնագրիչ գնի: Ի՞նչ կասեն, եթե տունը վերանորոգի: Որոշումներ կայացնելիս հիշում է նաև հանգուցյալ ամուսնուն՝ Մորիսին: Ի՞նչ կասեր Մորիսը: Նորան սովոր չէր առանց նրա որոշումներ ընդունել:

«Նորա Վեբստեր» վեպը գրելով երրորդ դեմքով՝ Քոլմ Թոբինն ամբողջովին մտնում է այրի կնոջ մարմնի ու նրա աշխարհընկալման մեջ: Մենք տեսնում ենք Էնիսքորթին նրա աչքերով ու ծանոթանում նրա մտքերին, երկմտանքներին ու ամեն մի որոշման համար տրված արդարացմանը: Նվագարկիչ է գնում: Կողքից բոլորը դա որպես ավելորդ ծախս են տեսնում: Իսկ Նորայի համար երաժշտությունը բացահայտում է, հոգսերից փախուստի տեղ: Նվագարկիչը մի բան է, որ չէր կարող ամուսնու կենդանության օրոք, որովհետև Մորիսը երաժշտություն չէր լսում: Նորան «առիթից օգտվում է», որ ամուսինը չկա: Ընթերցողը Նորայի կողմից է:

Թոբինի լեզուն շատ լավն է: Պարզ, առանց խուճուճ նախադասությունների, առանց ընթերցողին մոլորեցնելու, բայց նաև առանց ամեն ինչ ծամած ընթերցողի բերանը դնելու: Կերպարների փոխհարաբերություններն ընկալում ես էնպես, ասես դու ներկա ես էդ բոլոր դեպքերին: Ու թեև Թոբինի ասած միայն վեքսֆորդցիներին հասկանալի տեղեր իսկապես կային, դա չէր խանգարում վեպը հաճույքով կարդալուն:

Գրքում շոշափվում է նաև այդ ժամանակի քաղաքական հարցեր: Նորան հիացած է ֆինանսների նախարար Չառլի Հոուիով, որովհետև այրիների նպաստը բարձրացրել է, որովհետև միակ քաղաքական գործիչն է, որն այրիների մասին մտածում է: Իսկ մյուսները քննադատում են նրան՝ առաջ քաշելով զանազան կանանց հետ կապված սկանդալներ: Խոսվում է նաև Հյուսիսային Իռլանդիայում կաթոլիկների ու բողոքականների բախման մասին: Ու երբ մեկը նշում է, թե դա իրենց հետ կապ չունի, Նորան պատասխանում է. «Մենք բոլորս իռլանդացի ենք»:

Թոբինի վեպը շատ իռլանդական է: Մի կողմից քաղաքական հարցերն են, որոնցից կերպարներն անմասն չեն մնում: Մյուս կողմից, ոտքից գլուխ իռլանդական գավառական կյանքն է՝փաբ քուիզերով ու երաժշտությամբ, թեթև հումորով, իրար օգնելով ու բամբասելով, որպես գավառացի Լոնդոնի մասին երազելով՝ միևնույն ժամանակ պահպանելով իռլանդական արժանապատվությունը:

«Բրուքլին». սովորական իմիգրանտի պատմությունը

banner-brooklyn-brooklyn_film_844x476

Չորս տարի առաջ կարդացի Քոլմ Թոբինի «Բրուքլինը» ու մտածեցի՝ կարգին կինո դուրս կգար: Անցյալ ամառ, երբ Լուիզիանայի գրական փառատոնին տեսա Թոբինին, ինձուինձ հարցրի՝ բա կինոն ի՞նչ էղավ: Մտա ինտերնետ, փորփրեցի: Կինոն համարյա պատրաստ է, տարեվերջին կինոթատրոններում կհայտնվի: «Բրուքլինն» ընդհանրապես իմ սիրած գրքերից է: Ու ինչպես սովորաբար լինում է գրքերի հիման վրա նկարահանված ֆիլմերի դեպքում, վախենում էի՝ փչացրած լինեին: Դրա համար կինոթատրոն մտա վախվորած, առանց լուրջ սպասելիքների: Բայց պիտի ասեմ, որ ֆիլմը նույնքան դուրս եկավ, որքան գիրքը:

Ֆիլմի գլխավոր հերոսուհին՝ իռլանդացի Էյլիշը, իր հայրենի Էնիսքորթի քաղաքում գործ չի ճարում: Քույրը դասավորում է, որ մեկնի ԱՄՆ, խանութում վաճառողուհի աշխատի, ձեռի հետ էլ սովորի: Սկզբում Էյլիշը մոլորված է, Բրուքլինի նիստուկացին չի հարմարվում: Տիպիկ նորեկ իմիգրանտ: Հետո կամաց-կամաց տեղը գտնում է, հանդիպում համակրելի երիտասարդի, դառնում ինքնավստահ: Բայց ստիպված է լինում վերադառնալ Իռլանդիա, որովհետև քույրը հանկարծամահ է լինում: Այնտեղ հանդիպում է մի ուրիշ տղայի ու գնալով հետաձգում Բրուքլին վերադարձը, ուզում է մնալ Էնիսքորթիում:Սիրշա Ռոնանն ընտիր է մարմնավորել Էյլիշին: Լրիվ ինքն էր՝ իռլանդացի մոլորված աղջիկ, որին քույրը գործի է դասավորում ԱՄՆ-ում: Նույնքան համոզիչ է նաև փոխված, ինքնավստահ Էյլիշի դերում: Ֆիլմի մյուս դերասանն էլ էին շատ լավ խաղում: Էն, ինչը գրքում Թոբինը տողերի արանքում էր թաքցրել, ֆիլմում դերասանների դեմքին կարելի էր տեսնել: «Բրուքլինը» նուրբ դերասանական խաղով ֆիլմ է, այն աստիճանի, որ գլխավոր հերոսուհու իռլանդական առոգանությունը կամաց-կամաց վերածվում է նյույորքյան անգլերենի, բայց Իռլանդիայում նորից վերադառնում է հին խոսվածքը:

Ոմանք ֆիլմը համարում են պրիմիտիվ մելոդրամա կամ ձանձրալի, որտեղ ոչինչ չի կատարվում: Ոմանք դժգոհում են սիրուն տեսարանների ու հատուկ էֆեկտների բացակայությունից: Բայց «Բրուքլինը» հավակնոտ ֆիլմ չէ: Ուղղակի պատմում է մի սովորական իմիգրանտի պատմություն, որը սկզբում շփոթված է ու մենակ, իսկ հետո գտնում է իրեն, որը հեռու է տնից, երբ կորցնում է հարազատին, որը կարոտած վերադառնում է տուն, ու ամեն ինչ իդեալականացված է թվում, մինչև հասկանում է, որ իր քաղաքը նույն քաքն է մնացել: Էյլիշը մի սովորական աղջիկ է, որին տղաները չէին նայում, երբ դեռ Էնիսքորթիում էր, բայց հանկարծ արժեքը բարձրանում է Բրուքլինից վերադառնալիս: Էյլիշը պաթետիկ հայրենասեր չէ, ու առանց խղճի խայթի վերադառնում է Տոնիի մոտ:

Ֆիլմը երեք «Օսկարի» ներկայացված՝ լավագույն ֆիլմ, դերասանուհի և ադապտացված սցենար անվանակարգերում:  Կարծում եմ՝ Սիրշա Ռոնանը «Օսկար» կստանա: