Կարուսել

Ոչ վե՛րջ կա, ոչ ըսկի՛զբ այս երգում

Այրի լինելու դժվարությունները Քոլմ Թոբինի «Նորա Վեբստեր» վեպում

on May 16, 2016

Անցյալ տարի Լուիզիանայի գրական փառատոնում Քոլմ Թոբինն ասաց, որ իր թիրախային լսարանն Իռլանդիայի Վեքսֆորդի բնակչությունն է: Ինքը գրում է Վեքսֆորդի համար ու Վեքսֆորդի մասին ու զարմանում է, թե ոնց են իրեն ուրիշներն էլ կարդում:

Երևի Թոբինը մի քիչ սխալվում էր, որովհետև հենց նոր փակեցի «Նորա Վեբստերը» ու մտածեցի՝ այ քեզ բան, էս ինչ լավ գիրք էր:

«Նորա Վեբստերը» 60-ականների վերջի Իռլանդիայի գավառական Էնիսքորթի քաղաքում բնակվող քառասուն տարեկանում այրիացած կնոջ մասին է: Ընտանիքի միակ կերակրողը մահացել է, ու չորս երեխաների հոգսը մնացել է Նորայի ուսերին: Նորան ամուսնանալուց ի վեր չի աշխատել: Չգիտի՝ կկարողանա՞ արդյոք գործ գտնել:

Բայց գավառական քաղաքում, որտեղ բոլորը բոլորին գիտեն, Նորան իր հոգսերի հետ մենակ չէ: Բոլորի ուշադրության կենտրոնում է, ու նրա ամեն մի քայլը քննադատվում է: Մի կողմից, պետք է իր վիշտը հաղթահարի ու օգնի երեխաներին, որ նրանք էլ հաղթահարեն: Մյուս կողմից, պետք է ապրուստի միջոցներ հայթայթի: Ու ի վերջո, պետք է կարողանա այնպես անել, որ հարևան-բարեկամների քննադատությանը չարժանանա:

Էնիսքորթիում որքան էլ մարդիկ քիթները խոթում են ուրիշի կյանք, նույնքան նաև օգնության հասնող են: Նորայի նախկին շեֆը նրան աշխատանք է առաջարկում: Նախկին միանձնուհի Լորին երգի դասեր է տալիս: Նորայի մի քույրն ու ամուսնու եղբոր կինը զբաղվում են փոքր տղաների խնամքով: Բայց մյուս կողմից էլ Նորան նկատում է, որ իր քույրն ու ամուսնու եղբոր կինն իր երեխաներից ավելի տեղյակ են լինում, քան ինքը: Նմանապես ինքն իր քրոջ մասին շատ բան չի իմանում: Նորայից լիքը բան թաքցնում են՝ չիմանալով, թե ինչ ռեակցիա կտա, եթե իմանա: Բայց Էնիսքորթին փոքր տեղ է, ու լուրերը շատ արագ են տարածվում: Նորան քրոջ նշանադրության մասին իմանում է իր կոլեգայից:

Նորան ամուր կին է: Իր երեխաներին ատամներով պաշտպանում է, ու երբ դպրոցում անարդարություն է կատարվում կրտսեր որդու նկատմամբ, բոլորին խառնում է իրար՝ մինչև ուզածին հասնի: Նորան ամեն ինչ անում է երեխաների համար, բայց գալիս է մի պահ, որ սկսում է ինքն իրենով զբաղվել: Ի՞նչ կասեն Մարգարեթն ու Ունան, եթե տղաներին տանը մենակ թողնի ու երեկոյան տնից դուրս գա: Ի՞նչ կասեն, եթե ձայնագրիչ գնի: Ի՞նչ կասեն, եթե տունը վերանորոգի: Որոշումներ կայացնելիս հիշում է նաև հանգուցյալ ամուսնուն՝ Մորիսին: Ի՞նչ կասեր Մորիսը: Նորան սովոր չէր առանց նրա որոշումներ ընդունել:

«Նորա Վեբստեր» վեպը գրելով երրորդ դեմքով՝ Քոլմ Թոբինն ամբողջովին մտնում է այրի կնոջ մարմնի ու նրա աշխարհընկալման մեջ: Մենք տեսնում ենք Էնիսքորթին նրա աչքերով ու ծանոթանում նրա մտքերին, երկմտանքներին ու ամեն մի որոշման համար տրված արդարացմանը: Նվագարկիչ է գնում: Կողքից բոլորը դա որպես ավելորդ ծախս են տեսնում: Իսկ Նորայի համար երաժշտությունը բացահայտում է, հոգսերից փախուստի տեղ: Նվագարկիչը մի բան է, որ չէր կարող ամուսնու կենդանության օրոք, որովհետև Մորիսը երաժշտություն չէր լսում: Նորան «առիթից օգտվում է», որ ամուսինը չկա: Ընթերցողը Նորայի կողմից է:

Թոբինի լեզուն շատ լավն է: Պարզ, առանց խուճուճ նախադասությունների, առանց ընթերցողին մոլորեցնելու, բայց նաև առանց ամեն ինչ ծամած ընթերցողի բերանը դնելու: Կերպարների փոխհարաբերություններն ընկալում ես էնպես, ասես դու ներկա ես էդ բոլոր դեպքերին: Ու թեև Թոբինի ասած միայն վեքսֆորդցիներին հասկանալի տեղեր իսկապես կային, դա չէր խանգարում վեպը հաճույքով կարդալուն:

Գրքում շոշափվում է նաև այդ ժամանակի քաղաքական հարցեր: Նորան հիացած է ֆինանսների նախարար Չառլի Հոուիով, որովհետև այրիների նպաստը բարձրացրել է, որովհետև միակ քաղաքական գործիչն է, որն այրիների մասին մտածում է: Իսկ մյուսները քննադատում են նրան՝ առաջ քաշելով զանազան կանանց հետ կապված սկանդալներ: Խոսվում է նաև Հյուսիսային Իռլանդիայում կաթոլիկների ու բողոքականների բախման մասին: Ու երբ մեկը նշում է, թե դա իրենց հետ կապ չունի, Նորան պատասխանում է. «Մենք բոլորս իռլանդացի ենք»:

Թոբինի վեպը շատ իռլանդական է: Մի կողմից քաղաքական հարցերն են, որոնցից կերպարներն անմասն չեն մնում: Մյուս կողմից, ոտքից գլուխ իռլանդական գավառական կյանքն է՝փաբ քուիզերով ու երաժշտությամբ, թեթև հումորով, իրար օգնելով ու բամբասելով, որպես գավառացի Լոնդոնի մասին երազելով՝ միևնույն ժամանակ պահպանելով իռլանդական արժանապատվությունը:

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: