Կարուսել

Ոչ վե՛րջ կա, ոչ ըսկի՛զբ այս երգում

Կրթությունն ու Րաֆֆու «Կայծերը»

on January 30, 2014

Րաֆֆու հսկայածավալ վեպին նվիրված նախորդ գրառմանս մեջ չէի պարզաբանել, թե ինչու հանկարծ որոշեցի ժամանակին էնքան էլ դուրս չեկած գիրքը վերընթերցել: Հիմա, երբ երկրորդ հատորն էլ եմ ավարտել, կարող եմ խոստովանել, թե ինչու չալարեցի ու նորից կարդացի էդ 800 էջը:

Աղոտ հիշում էի, որ վեպի հերոսներն արտասահմանում կրթություն էին ստացել, վերադարձել Հայաստան՝ փորձելով ինչ-որ բան փոխել: Ինձ հետաքրքիր էր՝ Րաֆֆին ոնց էր մոտենում էդ հարցին, ինչպես էր դասավորում իր հերոսների կյանքը, ինչի էին հասնում դրսում կրթություն ստացածները:

Իսկապես, կրթությունը կենտրոնական թեմա է վեպում: Առաջին հատորում հաճախ շոշափվում է տերթոդիկյան մոդելը ու թե որքան վատն է այն, որ նախատեսված է ժողովրդին ստրկացնելու համար, որ լիքը անիմաստ ու ոչ կիրառելի գիտելիք է լցնում մարդու ուղեղը: Երկրորդ հատորում արդեն Րաֆֆին շեշտում է կրթության կարևորությունը: Ֆարհատն անընդհատ նեղվում է իր կրթության պակասից, որն ի վերջո լրացնում է Ասլանի հետ ճամփորդելու ու Համրի մոտ սովորելու շնորհիվ: Իսկ նրա ընկերները դրսում կրթություն ստանալու շնորհիվ լիքը լավ բաներ են անում:

Մասնավորապես, Կարոն կարողանում է հասնել նրան, որ մի փոքրիկ գյուղ քրդերի հետ լեզու գտնի, իսկ հետո էլ իր գիտելիքներով օգնում է, որ այդ գյուղում տնտեսությունը զարգանա: Ի վերջո, հասնում է նրան, որ մարդիկ սկսում են լավ ապրել, անգամ հրաժարվում են առողջությանը վնասակար գենտափոր տներից, նորմալ բնակարաններ կառուցում:

Ջալլադը, լինելով բողոքական, կարողանում է բողոքականացած ու հայությունից հրաժարված ժողովրդին նորից հայ դարձնել: Արփիարը նույնն անում է կաթոլիկ հայերի հետ: Սագոն Վանում հաջողակ բիզնեսմեն է դառնում: Ասլանն էլ որակյալ բժիշկ է դառնում: Ճիշտ է՝ մեջներից արտագաղթողն ինքն է լինում, որի երեխաները հայերեն չեն էլ իմանում (ինձ թվում է՝ Րաֆֆին էստեղ շատ լուրջ բացթողում է արել, երևի մտքով չի անցել, թե որքան վատ է, որ Ասլանն Ամերիկայում ապրելիս իր երեխաներին հայերեն չի սովորեցրել), բայց ամեն դեպքում վերադառնում է ամբողջ ընտանիքով ու իր մասնագիտությունը հայ ժողովրդին ծառայեցնում:

Րաֆֆին կարևորում է նաև կանանց կրթությունը: Մի դրվագում խոսում է օրիորդաց դպրոցի մասին, որը կրոնավորները փակել են տալիս: Բայց մեկ այլ դրվագում արդեն Կարոյի ու Սագոյի աղջիկները դպրոց են գնում: Կրթվում է նաև Մարոն: Թեև արտասահմաններում չի սովորում, բայց ինքնակրթության ու տնային դասերի շնորհիվ լիքը գիտելիքներ է ձեռք բերում ու պարտադիր ամեն առավոտ թերթ կարդում:

Ջալլադին ու Արփիարին հանած մնացած բոլոր կերպարները կրթություն ստանում են Որսորդ Ավոյի շնորհիվ: Հենց ինքն է, որ հասկանում է գիտելիքի կարևորությունն ու երեք ընկերներին ուղարկում Ամերիկա սովորելու, որ ավելի ուշ զբաղվում է իր դստեր կրթությամբ, իսկ Ֆարհատին վարակում կրթության հանդեպ սիրով: Հենց էդ մի մարդն է, որ կայծեր է լցնում ժողովրդի մեջ, որոնք հետո պիտի կրակ դառնան:

Գրքի հեփի էնդը հուշում է, որ մի ժողովրդի փոխելու համար նախ որակյալ կրթություն ստացած անհատներ են պետք, իսկ հետո անհրաժեշտ է, որ գործունեություն ծավալեն հենց ժողովրդի կողքին: Հուշում է նաև, որ անգամ մի քանի հոգին կարող են շատ բան փոխել:

Ես հավատում եմ Րաֆֆու առաջարկած մոդելին ու դա բերում մեր օրեր: Այսօր հայկական կրթական համակարգը պատկերավոր ասած տերթոդիկյան մոդելով է աշխատում. լիքը անգիր արած ինֆորմացիա, որը չի օգնելու, որ ավելի լավ ապրես: Մյուս կողմից, լիքը հայ ջահելներ ձգտում են ավելի որակյալ կրթություն ստանալ ու մեկնում են արտասահման (կամ զբաղվում են ինքնակրթությամբ, եկեք դա էլ չանտեսենք): Մնում է, որ մյուս օղակը չկտրվի, որ այդ բոլորը մի օր վերադառնան Հայաստան ու առանց քիթները վեր ցցելու աշխատեն մնացածի կողքին, օրինակ ցույց տան, սովորեցնեն, տերթոդիկյան մոդելի քոքը կտրեն:

Դժվար է ասել՝ կլինի այդպես, թե ոչ: Բայց վստահ եմ, որ դա մեր երկրի փրկության միակ ուղին է: Հեղափոխություն-բան, էդ բոլորը սուտ են:

Advertisements

One response to “Կրթությունն ու Րաֆֆու «Կայծերը»

  1. […] Հոդվածի  բնօրինակին կարող եք ծանոթանալ ՝ հետևելով հղմանը: […]

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: